Phụ gia và chất bảo quản trong chế biến nông sản: Nhận diện rủi ro sức khỏe từ những điều quen thuộc

Lợi ích không thể phủ nhận – nhưng rủi ro cũng rất rõ ràng

Phụ gia và chất bảo quản đúng chuẩn giúp kéo dài thời gian bảo quản, hạn chế hư hỏng do vi sinh vật, giảm thất thoát sau thu hoạch – yếu tố quan trọng trong sản xuất nông nghiệp ở quy mô hộ gia đình và làng nghề.

Tuy nhiên theo các chuyên gia y tế, việc sử dụng chất bảo quản vượt mức cho phép hoặc dùng hóa chất cấm có thể gây ra nhiều nguy cơ: kích ứng niêm mạc, tổn thương gan thận, rối loạn tiêu hóa, thậm chí tăng nguy cơ ung thư.
Đáng chú ý, các vi phạm về chất bảo quản ngoài danh mục hay sử dụng phụ gia công nghiệp thay cho phụ gia thực phẩm vẫn còn xảy ra tại một số cơ sở chế biến nhỏ lẻ.

Những lỗ hổng phổ biến trong sản xuất nông thôn

Một thực tế đáng lo ngại là nhiều hộ chế biến nông sản chưa được tập huấn đầy đủ về quy định sử dụng phụ gia thực phẩm. Không ít cơ sở vẫn lựa chọn mua hóa chất trôi nổi vì giá rẻ, dẫn đến khó kiểm soát nguồn gốc và hàm lượng.

Ngoài ra, quy trình sản xuất chưa khép kín, ô nhiễm chéo giữa khu vực chế biến – bảo quản – đóng gói vẫn là vấn đề tồn tại ở nhiều làng nghề. Điều này khiến vi sinh vật dễ xâm nhập, buộc người sản xuất phải sử dụng chất bảo quản nhiều hơn mức cần thiết.

Một số trường hợp, người dân còn hiểu sai về phụ gia “giữ màu”, “giòn dai”, “chống thâm”… và tự ý tăng liều lượng để sản phẩm bắt mắt hơn, vô tình gây hại cho sức khỏe cộng đồng.

Tăng cường kiểm soát – hướng đến sản xuất nông sản an toàn

Để hạn chế rủi ro, nhiều địa phương đã đẩy mạnh kiểm tra, hướng dẫn các cơ sở sản xuất nông thôn áp dụng thực hành sản xuất tốt (GMP), tiêu chuẩn HACCP và quy trình giám sát phụ gia thực phẩm theo Thông tư 24/2019/TT-BYT.

Song song, ngành y tế và ngành công thương tăng cường tuyên truyền, tập huấn tại chỗ, giúp người sản xuất nhận diện đúng phụ gia nằm trong danh mục được phép sử dụng; hiểu rõ liều lượng, mục đích sử dụng và cách bảo quản an toàn.

Đặc biệt, việc phát triển chuỗi nông sản sạch, gắn sản xuất với truy xuất nguồn gốc, đang được xem là hướng đi quan trọng nhằm giảm phụ thuộc vào hóa chất bảo quản và cải thiện chất lượng nông sản sau thu hoạch.

Người tiêu dùng ngày càng quan tâm đến sức khỏe: Áp lực đổi mới cho cơ sở sản xuất

Với xu hướng lựa chọn thực phẩm an toàn và minh bạch, người tiêu dùng hiện nay sẵn sàng chi trả nhiều hơn cho các sản phẩm nông sản được chứng nhận an toàn, không sử dụng phụ gia độc hại. Điều này tạo động lực để các cơ sở chế biến thay đổi quy trình sản xuất, hướng đến những phương pháp bảo quản tự nhiên: sấy khô, lên men, hút chân không, hoặc ứng dụng công nghệ chiếu xạ, nhiệt độ thấp.

Giảm phụ thuộc vào hóa chất không chỉ giúp nâng cao uy tín sản phẩm mà còn mở ra cơ hội thâm nhập các thị trường khó tính, nơi yêu cầu về an toàn thực phẩm rất nghiêm ngặt.

Hướng đến nền sản xuất nông thôn an toàn và bền vững

Việc sử dụng phụ gia và chất bảo quản trong chế biến nông sản không phải là điều đáng lo ngại nếu được kiểm soát đúng mức. Điều quan trọng là người sản xuất cần được trang bị kiến thức đầy đủ, còn cơ quan quản lý phải tăng cường kiểm tra, giám sát.

Xây dựng một môi trường sản xuất an toàn không chỉ bảo vệ sức khỏe cộng đồng mà còn đóng góp vào sự phát triển của ngành công nghiệp nông thôn – lĩnh vực có vai trò quan trọng trong việc nâng cao giá trị nông sản Việt./.