Tin giả, hậu quả thật: Khi doanh nghiệp thực phẩm "lao đao" vì bão mạng

Những phiên tòa "online" và bản án chưa tuyên

An toàn thực phẩm (ATTP) luôn là vấn đề "nóng", gắn liền trực tiếp với sức khỏe và đời sống hàng ngày của người dân. Chính vì tính chất nhạy cảm này, trên môi trường mạng xã hội, chỉ cần một video gây sốc hay một hình ảnh phản cảm chưa được kiểm chứng xuất hiện cũng đủ để kích hoạt một làn sóng phẫn nộ và hoài nghi từ dư luận.

Thực tế cho thấy, truyền thông số đang bộc lộ mặt trái đáng lo ngại. Nhiều thông tin sai sự thật, hình ảnh cắt ghép và các bài "bóc phốt" về ATTP lan truyền nhanh chóng đã gây hoang mang dư luận. Đáng báo động là không ít vụ việc dù chưa có kết luận chính thức từ cơ quan chức năng nhưng đã bị cộng đồng mạng "phán xử" vội vàng. Những lời kêu gọi tẩy chay sản phẩm, doanh nghiệp xuất hiện tràn lan, đẩy nhiều đơn vị vào tình thế "ngàn cân treo sợi tóc".

Hệ lụy dây chuyền: "Quýt làm, cam chịu"

Hậu quả của tin giả và tin sai sự thật đối với ngành thực phẩm là vô cùng nặng nề. Trước hết, uy tín của doanh nghiệp bị tổn hại nghiêm trọng, kéo theo sự sụt giảm doanh thu và đình trệ trong hoạt động sản xuất – kinh doanh.

Tuy nhiên, thiệt hại không chỉ dừng lại ở cánh cổng nhà máy. Nó tạo ra hiệu ứng domino khiến người lao động, nông dân và các nhà phân phối trong chuỗi cung ứng cũng chịu ảnh hưởng theo. Đáng lo ngại hơn, trong "cơn bão" truyền thông, nhiều doanh nghiệp làm ăn nghiêm túc lại trở thành nạn nhân bị "vạ lây". Về lâu dài, điều này làm xói mòn niềm tin của người tiêu dùng đối với thị trường thực phẩm, tạo ra rủi ro mang tính hệ thống.

Thêm vào đó, môi trường kinh doanh ngành thực phẩm vốn đã rủi ro bởi tình trạng quảng cáo gian dối, hàng giả, hàng nhái và thực phẩm chứa chất cấm vẫn diễn biến phức tạp. Sự cộng hưởng của tin giả và thực trạng này khiến bức tranh ngành thực phẩm càng thêm ảm đạm.

Lỗ hổng từ nhiều phía

Có thể nhận diện ba nhóm nguyên nhân chính dẫn đến thực trạng truyền thông lệch lạc trong lĩnh vực thực phẩm.

Thứ nhất, sự bùng nổ của các KOLs (người có sức ảnh hưởng) và KOCs (người tiêu dùng chủ chốt) chạy theo lượt xem, lượt tương tác đã dẫn đến việc quảng bá sản phẩm hoặc đưa tin thiếu kiểm chứng, tạo ra "hiệu ứng dây chuyền" tiêu cực.

Thứ hai, khả năng kiểm soát nội dung trên mạng xã hội còn yếu kém, khiến thông tin giật gân dễ dàng bị khuếch đại. Hệ thống pháp lý và cơ chế giám sát hiện chưa theo kịp thực tiễn, thiếu sự phối hợp đồng bộ giữa các cơ quan quản lý.

Thứ ba, chính bản thân doanh nghiệp cũng còn tâm thế bị động. Nhiều đơn vị chưa chủ động xây dựng chiến lược truyền thông phòng ngừa rủi ro, thiếu minh bạch thông tin và lúng túng khi khủng hoảng xảy ra.

"Vắc-xin" cho khủng hoảng truyền thông: Minh bạch và Thượng tôn pháp luật

Để ngành thực phẩm phát triển bền vững, việc nâng cao trách nhiệm của truyền thông là yêu cầu cấp thiết. Trao đổi với PV về vấn đề này, Luật sư Nguyễn Thanh Hải (Giám đốc Công ty Luật TNHH An Hoàng Gia, Đoàn Luật sư Thành phố Hà Nội) cũng rất trăn trở. Luật sư cho rằng cần đồng bộ thực hiện một số giải pháp như sau:

Luật sư Nguyễn Thanh Hải - Giám đốc Công ty Luật TNHH An Hoàng Gia, Đoàn Luật sư Thành phố Hà Nội (Ảnh: Nvcc).

Về phía doanh nghiệp, cần chuyển từ thế bị động sang chủ động bằng cách xây dựng hệ thống kiểm soát nội bộ chặt chẽ và chuẩn bị sẵn kịch bản ứng phó khủng hoảng. Các chuyên gia khuyến nghị doanh nghiệp nên áp dụng công nghệ AI và công cụ lắng nghe mạng xã hội (social listening) để phát hiện sớm các "ngòi nổ" khủng hoảng. Khi sự cố xảy ra, phản ứng nhanh, minh bạch và có trách nhiệm là chìa khóa then chốt. Doanh nghiệp cần phản hồi ngay tại nơi thông tin bùng phát, phối hợp với cơ quan chức năng và sẵn sàng xin lỗi, khắc phục hậu quả nếu có sai sót.

Về phía quản lý nhà nước, chế tài xử lý cần sự quyết liệt hơn. Theo Bộ luật Hình sự năm 2015, hành vi bịa đặt, lan truyền thông tin sai sự thật có thể bị xử lý hình sự với mức phạt lên tới 7 năm tù (Điều 156 và Điều 288 Bộ luật Hình sự năm 2015, sửa đổi bổ sung 2017). Đồng thời, cần xây dựng và công bố danh sách "trắng" và "đen" đối với các đơn vị truyền thông, KOLs/KOCs để giúp doanh nghiệp và người dân nhận diện nguồn tin cậy.

Cuối cùng, mỗi người dân cần trở thành những "người tiêu dùng thông minh", chủ động kiểm chứng thông tin và chỉ tin tưởng các nguồn chính thống. Nếu được sử dụng đúng đắn và minh bạch, truyền thông sẽ không còn là nỗi ám ảnh mà trở thành động lực quan trọng để củng cố niềm tin và thúc đẩy ngành thực phẩm phát triển bền vững.

Trong kỷ nguyên số, khủng hoảng truyền thông là rủi ro hiện hữu mà bất kỳ doanh nghiệp thực phẩm nào cũng phải đối mặt. Tuy nhiên, thay vì né tránh hay "sống chung" trong lo âu, doanh nghiệp cần chủ động sử dụng sự minh bạch và trách nhiệm làm "tấm khiên" bảo vệ thương hiệu. Khi truyền thông được sử dụng đúng đắn, nó không còn là mối đe dọa, mà sẽ trở thành động lực mạnh mẽ giúp doanh nghiệp củng cố niềm tin nơi khách hàng và bứt phá bền vững trên thị trường.