Ảnh hưởng của sốt xuất huyết Dengue với sức khỏe

Cán bộ y tế giám sát véc-tơ truyền bệnh sốt xuất huyết Dengue tại các hộ gia đình trên địa bàn tỉnh Đồng Tháp. Ảnh: TTXVN

Tổ chức Y tế thế giới cho biết, sốt xuất huyết Dengue đang là mối đe dọa y tế toàn cầu bởi diễn biến gia tăng nhanh chóng. Tính riêng năm 2025, toàn cầu được ghi nhận ở mức cao nhất gồm 3,6 triệu ca mắc với gần 2.000 ca tử vong trên gần 100 quốc gia.

Tại Việt Nam, căn bệnh này đang có xu hướng bùng phát mạnh và xuất hiện sớm trong những năm gần đây.

Năm 2025, cả nước ghi nhận 181.237 trường hợp mắc, 43 ca tử vong, tăng 33% số ca mắc và 17 ca tử vong so với năm 2024. Riêng 5 tháng đầu năm 2026, cả nước ghi nhận 50.300 trường hợp mắc và 5 trường hợp tử vong, số ca mắc tăng 2,5 lần so với năm 2025.

Đáng chú ý, dịch bệnh không còn tuân theo tính chất chu kỳ mà diễn biến phức tạp ngay từ những tháng đầu năm (khi chưa bước vào mùa mưa- giai đoạn dịch bùng phát).

Thạc sĩ, bác sĩ Võ Hải Sơn, Phó Cục trưởng Phòng bệnh (Bộ Y tế) cho biết: Sốt xuất huyết Dengue là bệnh truyền nhiễm do virus lây truyền qua muỗi vằn, gồm có Aedes aegypti (véc-tơ truyền bệnh chủ yếu) và Aedes albopictus đã lan rộng nhanh chóng trên toàn cầu. Đây là một căn bệnh nguy hiểm, hiện chưa có thuốc điều trị đặc hiệu.

Năm 2025, cả nước ghi nhận 181.237 trường hợp mắc, 43 ca tử vong, tăng 33% số ca mắc và 17 ca tử vong so với năm 2024. Riêng 5 tháng đầu năm 2026, cả nước ghi nhận 50.300 trường hợp mắc và 5 trường hợp tử vong, số ca mắc tăng 2,5 lần so với năm 2025.

Virus sốt xuất huyết Dengue có bốn tuýp huyết thanh, mỗi tuýp đều có thể gây ra sốt xuất huyết Dengue từ nhẹ đến nặng. Người đã nhiễm sốt xuất huyết Dengue với một tuýp huyết thanh trước đó vẫn có nguy cơ mắc bệnh bởi ba tuýp còn lại. Lần nhiễm thứ hai có nguy cơ bệnh nặng hơn lần trước.

Nhiễm một lần với một tuýp huyết thanh sẽ mang lại khả năng miễn dịch dài hạn với chính tuýp đó và bảo vệ chéo ngắn hạn với ba tuýp huyết thanh còn lại.

Đáng chú ý, có đến 41% tỷ lệ mắc và nguy cơ bệnh nặng cao hơn ở trẻ em mắc lần thứ hai so với trẻ mắc lần đầu. Bệnh sốt xuất huyết Dengue có biểu hiện lâm sàng đa dạng từ nặng đến nhẹ, có thể diễn tiến nhanh chóng, khó tiên đoán trước. Bệnh thường khởi phát đột ngột và diễn biến qua ba giai đoạn: Sốt, nguy hiểm và hồi phục.

Giai đoạn nguy hiểm thường vào ngày thứ ba đến ngày thứ bảy của bệnh. Giai đoạn hồi phục thường vào ngày thứ bảy đến ngày thứ 10 của bệnh. Khoảng 75% các trường hợp nhiễm sốt xuất huyết Dengue không biểu hiện triệu chứng.

Phổ bệnh trải dài từ sốt xuất huyết Dengue đến xuất huyết nặng và sốc. Khoảng 5% các trường hợp phát triển thành sốt xuất huyết Dengue nặng. Nếu không được điều trị kịp thời, tỷ lệ tử vong ở những ca nặng có thể lên đến 20%.

Người bệnh sốt xuất huyết Dengue cần được khám, theo dõi thường xuyên. Khi có dấu hiệu cảnh báo cần phải nhập viện để theo dõi và điều trị kịp thời.

Các dấu hiệu cảnh báo là: Đau nhiều ở vùng bụng hoặc gan; nôn nhiều; chảy máu chân răng, mũi, nôn ra máu, xuất huyết âm đạo hoặc tiểu máu...

Chia sẻ về sự thay đổi và nguy hiểm của sốt xuất huyết Dengue đối với sức khỏe người dân, Phó Giáo sư, Tiến sĩ, bác sĩ Nguyễn Thanh Hùng, Phó Chủ tịch Hội Nhi khoa Việt Nam cho biết: Một thay đổi quan trọng là sốt xuất huyết Dengue không còn là bệnh của riêng trẻ em, mà có thể là bất kỳ ai và ở các độ tuổi.

Nếu hơn 10 năm trước có tới 60%-70% ca bệnh ở khu vực phía nam là trẻ dưới 15 tuổi, thì nay tỷ lệ mắc giữa trẻ em và người trên 15 tuổi gần như ngang nhau.

Qua theo dõi người bệnh cho thấy, rào cản lớn nhất lại nằm ở chính tâm lý chủ quan. Phần lớn người dân đều biết về sốt xuất huyết Dengue, nhưng khi sốt cao lại tự mua thuốc.

Trong khi đó, sốt xuất huyết Dengue lại diễn tiến trái ngược hoàn toàn với cảm nhận thông thường. Bởi ngày thứ ba đến ngày thứ năm, khi cơn sốt đã giảm và người bệnh tưởng đã khỏe lại mới chính là giai đoạn có thể nguy hiểm nhất, bệnh dễ trở nặng nhất với các biến chứng như sốc sốt xuất huyết, xuất huyết nặng, suy đa tạng.

Sự chủ quan cùng với đặc tính “đánh lừa” này đã khiến không ít ca được phát hiện quá muộn, làm tăng nguy cơ tử vong.

Ngay cả những ca nặng được cứu sống cũng có thể để lại di chứng kéo dài ở cả người lớn và trẻ em, từ suy giảm trí nhớ, mất tập trung, mất ngủ, trầm cảm đến rụng tóc và rối loạn thị lực.

Về chi phí điều trị cũng là điều đáng quan tâm khi những ca nặng phải lọc máu, thở máy có thể tốn tới hàng trăm triệu đồng, cá biệt có ca lên đến 500-600 triệu đồng, tạo áp lực lớn lên hệ thống y tế.

Do vậy, việc phát hiện sớm và hiểu rõ những vấn đề lâm sàng trong từng giai đoạn của bệnh giúp chẩn đoán sớm, điều trị đúng và kịp thời cứu sống người bệnh.

Tiến sĩ Angela Pratt, Trưởng đại diện Tổ chức Y tế Thế giới tại Việt Nam nhận định: Trong hơn nửa thế kỷ qua, cuộc chiến chống sốt xuất huyết Dengue chủ yếu dựa vào kiểm soát véc-tơ truyền bệnh (diệt muỗi, diệt lăng quăng, loại bỏ nơi sinh sản của muỗi vằn) và giám sát dịch tễ - đây vẫn là nền tảng và tuyến phòng thủ đầu tiên.

Hiện nay, đã có các công cụ phòng ngừa mới như các hệ thống cảnh báo sớm ngày càng cải thiện nhờ công nghệ và trí tuệ nhân tạo (AI), giúp dự báo xu hướng lây truyền chính xác hơn.

Cùng với đó, vaccine trở thành công cụ dự phòng chủ động, giúp giảm nguy cơ mắc và diễn tiến nặng, qua đó giảm gánh nặng điều trị và tử vong.

Được biết, Việt Nam hiện đã cấp phép cho một loại vaccine sốt xuất huyết Dengue, sắp tới sẽ triển khai thí điểm để đánh giá tính khả thi đưa vào chương trình tiêm chủng mở rộng.

Đây là những tiền đề có thể giúp Việt Nam từng bước hạn chế thấp nhất số trường hợp mắc bệnh, tử vong do sốt xuất huyết Dengue gây ra.