Cây Ngô thù du – Vị thuốc quý chữa đau dạ dày, đau bụng và đau ngực sườn

Cây Ngô thù du

1. Tổng quan về cây Ngô thù du

Ngô thù du có tên khoa học là Evodia rutaecarpa, thuộc họ Cửu lý hương (Rutaceae). Cây còn có nhiều tên gọi khác như: Ngô thù, Ngô du, Ngô thù du tử, Ngo du tử.

Đây là cây thân gỗ nhỏ, cao khoảng 2-5 mét, mọc nhiều ở vùng núi trung du và miền núi phía Bắc Việt Nam như Lào Cai, Hà Giang, Yên Bái, Hòa Bình. Bộ phận thường dùng làm thuốc là quả chín phơi khô. Quả có mùi thơm nồng, vị cay và hơi đắng.

Theo Đông y, Ngô thù du có vị cay, tính nhiệt, quy vào các kinh Can, Tỳ, Vị, Thận. Tác dụng chính của dược liệu là: tán hàn, chỉ thống, ôn trung, giáng nghịch, hành khí.

2. Tác dụng chữa bệnh của Ngô thù du

a. Chữa đau dạ dày do hàn khí xâm nhập

Ngô thù du được biết đến là vị thuốc quý có khả năng làm ấm tỳ vị, tán hàn – rất phù hợp với người bị đau dạ dày thể hàn (cảm thấy lạnh bụng, ợ hơi nhiều, đau âm ỉ, bụng chướng, sợ lạnh).

Cách dùng:

Bài thuốc 1: Ngô thù du 6g, can khương 6g, nhân sâm 6g, cam thảo 3g – sắc với 500ml nước còn 150ml, chia 2 lần uống trong ngày.

Hiệu quả: Giúp làm ấm dạ dày, giảm cảm giác đau tức bụng, buồn nôn, ăn uống kém.

b. Giảm đau bụng co thắt, lạnh bụng

Trong các trường hợp đau bụng do lạnh, bụng sôi ùng ục, đi ngoài phân lỏng, sử dụng Ngô thù du giúp làm ấm đường tiêu hóa, điều hòa khí huyết.

Bài thuốc:

Ngô thù du 10g, tiểu hồi 8g, trần bì 6g, cam thảo 3g – sắc uống trong ngày.

Uống liên tục 3-5 ngày giúp giảm rõ rệt các triệu chứng đau bụng, tiêu chảy do lạnh bụng.

c. Chữa đau vùng ngực, sườn – do khí trệ, hàn tích

Đau vùng ngực, cạnh sườn là biểu hiện thường gặp trong các hội chứng rối loạn chức năng gan mật, do khí trệ huyết ứ gây ra. Ngô thù du có tác dụng hành khí, giảm đau, thông kinh lạc, rất thích hợp cho người đau âm ỉ ở vùng sườn, tức ngực, đầy trướng bụng trên.

Bài thuốc:

Ngô thù du 8g, xuyên khung 6g, hương phụ 6g, chỉ thực 4g – sắc uống ngày 1 thang.

Có thể phối hợp với bài xoa bóp vùng sườn bằng rượu thuốc ngâm từ Ngô thù du và gừng khô.

3. Kết hợp với các vị thuốc khác để tăng hiệu quả

Ngô thù du thường không dùng độc vị mà kết hợp với các dược liệu có tính ôn, hành khí, chỉ thống như:

Can khương, gừng khô: Tăng hiệu quả làm ấm tỳ vị, giảm lạnh bụng.

Hương phụ, mộc hương: Điều khí, giảm đau bụng do khí trệ.

Trần bì: Giúp tiêu thực, giảm đầy hơi.

Xuyên khung: Hoạt huyết, trị đau ngực sườn, kinh nguyệt không đều.

Tùy theo thể bệnh và cơ địa, các lương y sẽ gia giảm liều lượng và thành phần để đạt hiệu quả tối ưu.

4. Lưu ý khi sử dụng cây Ngô thù du

Không dùng cho người có thể trạng nhiệt: Vì Ngô thù du có tính nhiệt, người bị nóng trong, nhiệt miệng, táo bón không nên dùng kéo dài.

Không dùng cho phụ nữ có thai: Vì dược tính mạnh, có thể gây kích thích tử cung.

Liều lượng vừa phải: Thường dùng 4-10g/ngày, không nên dùng quá liều để tránh tác dụng phụ như khô miệng, táo bón.

Tham khảo ý kiến thầy thuốc: Trước khi sử dụng lâu dài hoặc kết hợp với thuốc Tây.

Cây Ngô thù du là một trong những vị thuốc dân gian có tác dụng giảm đau dạ dày, chữa lạnh bụng, đau bụng co thắt và đau ngực sườn do khí trệ, hàn tích. Với đặc tính làm ấm, hành khí, tiêu trệ, cây thuốc này đang dần được nhiều người quan tâm và áp dụng trong điều trị các bệnh mạn tính liên quan đến hệ tiêu hóa và gan mật. Tuy nhiên, cũng giống như nhiều vị thuốc Đông y khác, Ngô thù du cần được sử dụng đúng cách, đúng liều lượng và phù hợp thể trạng. Tốt nhất, người bệnh nên tham khảo ý kiến của lương y hoặc bác sĩ y học cổ truyền để có bài thuốc phù hợp, đạt hiệu quả tối ưu và đảm bảo an toàn cho sức khỏe.