Giải trình tự gene để phân biệt sâm Ngọc Linh và sâm Lai Châu

Sâm Ngọc Linh (Panax vietnamensis var. vietnamensis) và sâm Lai Châu (Panax vietnamensis var. fuscidiscus) đều thuộc loài Sâm Việt Nam (Panax vietnamensis, Araliaceae) với hình dạng, thành phần hóa học tương đồng nên rất khó phân biệt.

Sâm Ngọc Linh có vùng phân bố hẹp ở núi Ngọc Linh thuộc hai tỉnh Kon Tum và Quảng Nam. Theo các nghiên cứu, sâm Ngọc Linh chứa 52 hợp chất saponin có tác dụng chống oxy hóa, giảm nguy cơ ung thư, cholesterol... Trong khi đó, sâm Lai Châu phân bố chủ yếu ở các huyện vùng cao Mường Tè và Sìn Hồ, Lai Châu, còn được gọi là tam thất đen, tam thất đỏ. Cả hai loại sâm này hiện được nhân giống tại Lâm Đồng.

Sâm Ngọc Linh được trồng ở núi Ngọc Linh thuộc hai tỉnh Kon Tum và Quảng Nam - https://suckhoeviet.org.vn/

Từ tháng 11/2022, các nhà khoa học tại Bảo tàng Thiên nhiên Việt Nam, Viện Hàn lâm khoa học và công nghệ Việt Nam và trường Đại học Tôn Đức Thắng triển khai thực hiện đề tài nghiên cứu dựa trên 42 mẫu sâm Lai Châu và 12 mẫu sâm Ngọc Linh, theo phát triển phương pháp phân tích bộ chất chuyển hóa không định hướng để phân biệt. Mẫu đại diện của hai loại sâm cũng được phân tích bằng phương pháp giải trình tự gene ITS-rDNA để xác định nguồn gốc.

Các nhà khoa học đã phân tích dữ liệu chất chuyển hóa cho thấy 13 saponin đặc trưng. Trong đó sâm Ngọc Linh đặc trưng bởi 7 saponin bao gồm majonoside R2, vinaginsenoside R13 (V-R13), ginsenoside Rd (G-Rd), ginsenoside Rb1 (G-Rb1), notoginsenoside Fa (N-Fa), pseudoginsenoside Rs1 (PG-Rs1) và quinquenoside R1 (Q-R1). Sâm Lai Châu đặc trưng bởi 6 saponin bao gồm majonoside R1 (M-R1), vinaginsenoside R2 (V-R2), ginsenoside Rb2 (G-Rb2), notoginsenoside Fc (N-Fc), notoginsenoside R2 (N-R2) và notoginsenoside R4 (N-R4).

Theo các nhà khoa học thực hiện đề tài, việc tìm ra hoạt chất đặc trưng trên từng loại sâm nhằm phân biệt chính xác cả sâm tươi và sâm đã chế biến, giúp người tiêu dùng chọn đúng giá trị sản phẩm, tránh nhầm lẫn, giả mạo. Hiện nhóm nghiên cứu đang phát triển các giai đoạn tiếp theo để có thể đưa ra công nghệ xác định nhanh hơn thay vì phải phân tích trong phòng thí nghiệm như hiện nay.