Một số bài thuốc chữa bệnh từ khương hoạt

Cây khương hoạt

Giới thiệu về cây khương hoạt

Cây khương hoạt là cây sống nhiều năm. Toàn cây có mùi thơm đặc biệt. Thân cao 0,5 - 1m, không phân nhánh. Thân phía dưới hơi có màu tím. Lá mọc so le, kép hình lông chim, phiến lá chia thùy, mép có răng cưa, mặt trên màu tím nhạt, mặt dưới có màu xanh nhạt. Hoa của cây khương hoạt rất nhỏ, có màu trắng, họp thành hình tán kép. Quả bế đôi hình thoi dẹt màu nâu đen. Rễ khương hoạt được miêu tả có đầu mấu cứng như đầu con tầm to, khô, thịt nâu nhạt, xốp nhẹ, không mốc mọt, thơm mát là tốt.

Vị thuốc khương hoạt còn gọi là Tây khương hoạt, Xuyên khương hoạt, Hồ Vương Sứ Giả, Khương Thanh. Tên khoa học của cây khương hoạt là Notopterygium incisium, thuộc họ Hoa Tán (Apiaceae). Cây khương hoạt là loại cây sống lâu năm, cây tỏa ra mùi thơm đặc biệt. Khi trưởng thành, cây cao khoảng 0,6- 1,5 mét, không phân nhánh, thân phía dưới hơi có màu tím. Thân rễ to hình trụ, chia thành đốt, có mùi thơm, mọc thành cụm có màu nâu.

Lá mọc so le, phiến lá chia thùy, mép có răng cưa, mặt trên lá màu tím nhạt trong khi đó mặt dưới có màu xanh nhạt. Hoa khương hoạt nhỏ, có màu trắng, mọc thành từng cụm. Thời kỳ ra hoa từ tháng 7 đến tháng 9 và đậu quả từ tháng 8 đến tháng 10. Quả hình thoi dẹp màu nâu đen.

Cây khương hoạt sống ở các bìa rừng, bụi rậm, đồng cỏ, những đoạn dốc cao, mọc hoang rất nhiều ở các tỉnh thuộc Trung Quốc như: Cam Túc, Thanh Hải, Thiểm Tây, Tứ Xuyên... Mặc dù di thực vào nước ta từ sớm nhưng cây chưa được phát triển nhiều. Cây khương hoạt phát triển ở phạm vi 1600 đến 5000 mét trên mực nước biển.

Dược liệu khương hoạt chính là phần thân rễ và củ rễ của cây khương hoạt. Hàng năm vào mùa xuân hoặc mùa thu, người dân thu hoạch cây, đào lấy thân rễ rồi cắt đi phần rễ con, làm sạch đất cát, bụi bẩn rồi sấy hoặc phơi khô.

Thân rễ hình trụ, cong queo, giống hình con tằm chiều dài từ 4cm đến 13cm, đường kính thân rễ 0,6cm đến 2,5cm, phần đỉnh rễ có vết sẹo cắt từ gốc cây. Bề ngoài thân rễ có màu nâu hoặc nâu đen, phần thịt phía trong màu vàng. Rễ củ cây khương hoạt chia thành các đốt, bề mặt củ có các sẹo sau khi cắt rễ con, dạng vảy hoặc màu nâu trầm. Chất nhẹ, xốp, dễ bẻ gẫy, bề mặt vết bẻ có nhiều vết nứt, không phẳng, có văn hoa, rỗng. Dược liệu có mùi thơm đặc biệt, vị hơi đắng, tê cay đầu lưỡi.

Cây khương hoạt chữa những bệnh gì

1 -Trị đau vai, đau cứng cổ, cứng gáy: Khương hoạt, độc hoạt mỗi vị 9g; cảo bản, xuyên khung, phòng phong, cam thảo mỗi vị 6g; mạn kinh tử 4g. Sắc uống ngày 1 thang, uống nóng trước bữa ăn.

2 -Trị bán thân bất toại, đi lại khó khăn, tay cầm không vững: Khương hoạt, đương quy, hương phụ (chế giấm) mỗi vị 12g; độc hoạt, ngũ gia bì, uy linh tiên, chỉ xác, nhũ hương, ô dược, phòng phong mỗi vị 9g; vảy tê tê (tôi giấm) 6g; cam thảo 6g. Nhũ hương để riêng. Các vị khác sắc nước, sau đó hòa tan nhũ hương vào nước sắc còn nóng, rồi uống.

3-Trị đau nhức xương khớp, thần kinh ngoại biên từ thắt lưng trở lên đầu: Khương hoạt, phòng phong, thương truật mỗi vị 12g; xuyên khung, bạch chỉ, sinh địa, hoàng cầm, cam thảo mỗi vị 8g; tế tân 4g. Sắc uống ngày 1 thang, chia 3 lần, uống ấm trước bữa ăn 1 giờ.

4- Trị cảm mạo phong hàn: Cam thảo, hoàng cầm, xuyên khung, sinh địa hoàng và bạch chỉ mỗi vị 4g, tế tân 2g, khương hoạt, thương truật và phòng phong mỗi vị 6g. Đem sắc uống.

Lưu ý khi dùng: Những người huyết hư, không do nguyên nhân phong hàn thì không dùng vì thuốc mang tính ôn táo dễ hao tổn tân dịch. So với độc hoạt, khương hoạt dùng tốt trong các chứng thấp đau nhức xương cốt thần kinh từ lưng trở lên.