Thắt Lưng Của Phương Pháp Điện Châm Kết Hợp Bài Tập Dưỡng Sinh Nguyễn Văn Hưởng Trong Điều Trị Đau Thần Kinh Tọa Do Thoái Hóa Cột Sống Thắt Lưng

TÓM TẮT: Mục tiêu: Đánh giá tác dụng cải thiện tầm vận động cột sống thắt lưng (TVĐ CSTL) của phương pháp điện châm kết hợp bài tập dưỡng sinh Nguyễn Văn Hưởng ở người bệnh đau thần kinh tọa do thoái hóa CSTL.

Đối tượng và phương pháp nghiên cứu: Nghiên cứu can thiệp lâm sàng mở, so sánh trước - sau thực hiện trên 50 người bệnh đau thần kinh tọa do thoái hóa CSTL tại Bệnh viện Đại học Y Dược - ĐHQGHN (04/2026 – 10/2026). Người bệnh được can thiệp điện châm (30 phút/ngày) kết hợp hướng dẫn tập 5 động tác dưỡng sinh Nguyễn Văn Hưởng (30 phút/ngày) liên tục trong 15 ngày. Các chỉ tiêu đánh giá gồm: TVĐ CSTL (gấp, duỗi, nghiêng), độ giãn CSTL (nghiệm pháp Schober), khoảng cách tay - đất, nghiệm pháp Lasègue (góc α) và thang điểm ODI tại D0 (trước điều trị), D7 và D15.

Kết quả: Sau 15 ngày điều trị, TVĐ CSTL cải thiện rõ rệt: góc gấp tăng từ 53,02 ± 13,59° lên 67,18 ± 11,15°; góc duỗi tăng từ 19,24 ± 4,09° lên 24,58 ± 3,43°; góc nghiêng tăng từ 23,52 ± 3,97° lên 28,68 ± 3,87° (p < 0,05). Tỷ lệ người bệnh đạt TVĐ bình thường ở các động tác gấp, duỗi, nghiêng lần lượt là 44,0%, 70,0% và 52,0% (100% không còn hạn chế nặng). Chỉ số Schober tăng từ 1,94 ± 0,74 cm lên 3,76 ± 0,98 cm (58,0% đạt bình thường); khoảng cách tay - đất rút ngắn từ 23,48 ± 7,82 cm xuống 13,16 ± 6,03 cm (54,0% đạt bình thường). Góc α tăng từ 55,14 ± 7,08° lên 75,88 ± 10,73°; chỉ số ODI giảm từ 57,10 ± 8,08% xuống 23,60 ± 8,27% (p < 0,05). Không ghi nhận biến cố bất lợi nghiêm trọng.

Kết luận: Điện châm kết hợp bài tập dưỡng sinh Nguyễn Văn Hưởng là phương pháp an toàn, hiệu quả vượt trội trong việc cải thiện tầm vận động, phục hồi độ linh hoạt cột sống và nâng cao chức năng sinh hoạt cho người bệnh đau thần kinh tọa do thoái hóa CSTL.

Từ khóa: Điện châm, Dưỡng sinh Nguyễn Văn Hưởng, Tầm vận động cột sống thắt lưng, Đau thần kinh tọa, Thoái hóa cột sống thắt lưng.

ABSTRACT: Objectives: To evaluate the effect of electroacupuncture combined with Nguyen Van Huong vitality-preserving (Duong sinh) exercises on improving lumbar spine range of motion (ROM) in patients with sciatica due to lumbar spondylosis.

Methods: An open-label, before-and-after clinical interventional trial was conducted on 50 patients diagnosed with sciatica secondary to lumbar spondylosis at the University of Medicine and Pharmacy Hospital – VNU (April 2026 – October 2026). Patients received electroacupuncture (30 min/day) combined with 5 specific Duong sinh exercises (30 min/day) continuously for 15 days. Lumbar ROM (flexion, extension, lateral flexion), Schober's index, fingertip-to-floor distance, Lasègue's sign (angle α), and Oswestry Disability Index (ODI) were assessed at D0, D7, and D15.

Results: After 15 days, lumbar ROM improved significantly (p < 0.05): flexion increased from 53.02 ± 13.59° to 67.18 ± 11.15°; extension from 19.24 ± 4.09° to 24.58 ± 3.43°; lateral flexion from 23.52 ± 3.97° to 28.68 ± 3.87°. Normal ROM rates were 44.0%, 70.0%, and 52.0%, respectively, with zero severe limitations. Schober's index increased from 1.94 ± 0.74 cm to 3.76 ± 0.98 cm (58.0% achieving normal); fingertip-to-floor distance decreased from 23.48 ± 7.82 cm to 13.16 ± 6.03 cm (54.0% achieving normal). Angle α increased from 55.14 ± 7.08° to 75.88 ± 10.73°; ODI score decreased from 57.10 ± 8.08% to 23.60 ± 8.27% (p < 0.05).

Conclusion: Electroacupuncture combined with Nguyen Van Huong Duong sinh exercises is a safe and highly effective modality for improving lumbar range of motion, flexibility, and daily functional status in patients with sciatica caused by lumbar spondylosis.

Keywords: Electroacupuncture, Nguyen Van Huong Duong sinh, Lumbar range of motion, Sciatica, Lumbar spondylosis.

DOI:

Ngày nhận bài: 17/10/2026

Ngày hoàn thiện biên tập: 28/10/2026

Ngày duyệt đăng: 11/11/2026

1. ĐẶT VẤN ĐỀ

Đau thần kinh tọa (TKT) là một trong những hội chứng cơ xương khớp và thần kinh ngoại biên phổ biến nhất trên lâm sàng, trong đó thoái hóa cột sống thắt lưng (CSTL) là nguyên nhân hàng đầu [1]. Bệnh biểu hiện đặc trưng bởi hội chứng cột sống và hội chứng rễ thần kinh, gây đau dọc theo lộ trình phân bố rễ L5 và S1 [2]. Không chỉ gây đau đớn dữ dội, bệnh còn kích hoạt phản xạ co cứng khối cơ cạnh sống và xơ dính bao khớp liên mấu, làm suy giảm nghiêm trọng tầm vận động (TVĐ) CSTL ở cả ba chiều (gấp, duỗi, nghiêng), cản trở nghiêm trọng các hoạt động sinh hoạt thường nhật và làm suy giảm chất lượng cuộc sống [3], [4]. Theo Y học cổ truyền (YHCT), đau thần kinh tọa thuộc phạm vi chứng Tý (bệnh danh: Yêu cước thống, Tọa cốt phong) do Can Thận hư suy kết hợp phong, hàn, thấp tà xâm phạm làm khí trệ huyết ứ, bế tắc kinh lạc túc Thái dương Bàng quang và túc Thiếu dương Đởm [5].

Trong điều trị bảo tồn không dùng thuốc, điện châm là phương pháp tác động thụ động có khả năng giảm đau nhanh nhờ tích hợp giữa cơ chế kinh lạc YHCT với tác dụng kích thích của dòng điện xung tần số thấp [6]. Điện châm giúp ức chế dẫn truyền cảm giác đau theo thuyết kiểm soát cổng gai, thúc đẩy phóng thích các chất opioid nội sinh (endorphin, enkephalin) và hỗ trợ giải phóng co thắt cơ cạnh sống [6], [7]. Tuy nhiên, ở các trường hợp bệnh nhân mạn tính, bao khớp và mô mềm quanh đốt sống đã bị xơ dính kéo dài, việc can thiệp đơn độc điện châm thường khó khôi phục sâu biên độ vận động và độ linh hoạt cơ học của cột sống thắt lưng.

Phương pháp Dưỡng sinh Nguyễn Văn Hưởng là biện pháp vận động trị liệu chủ động, kết hợp hài hòa giữa luyện thư giãn, luyện thở và hệ thống động tác chuyên biệt kháng xơ cứng cột sống [8]. Phương pháp này có ưu điểm nổi bật là an toàn, tiện lợi, không tốn kém, giúp người bệnh chủ động rèn luyện phục hồi chức năng và ngăn ngừa tái phát lâu dài. Dù vậy, việc tập luyện đơn thuần thường gặp trở ngại do cơn đau cấp và co cứng cơ, khiến người bệnh khó hoàn thiện đúng biên độ động tác. Việc kết hợp điện châm với bài tập dưỡng sinh tạo nên cơ chế cộng hưởng tối ưu: điện châm đóng vai trò “mở đường” giải tỏa đau và giãn cơ nhanh, tạo điều kiện thuận lợi để người bệnh chủ động tập dưỡng sinh nhằm giải phóng xơ dính, củng cố tầm vận động và phục hồi chức năng cột sống bền vững. Xuất phát từ cơ sở đó, chúng tôi tiến hành nghiên cứu này nhằm: Đánh giá tác dụng cải thiện tầm vận động cột sống thắt lưng của phương pháp điện châm kết hợp bài tập dưỡng sinh Nguyễn Văn Hưởng ở người bệnh đau thần kinh tọa do thoái hóa cột sống thắt lưng.

2. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

2.1. Đối tượng nghiên cứu

Nghiên cứu được tiến hành trên 50 người bệnh được chẩn đoán xác định đau thần kinh tọa do thoái hóa cột sống thắt lưng, điều trị tại Khoa Vật lý trị liệu – Phục hồi chức năng và Đông y, Bệnh viện Đại học Y Dược – Đại học Quốc gia Hà Nội từ tháng 04/2026 đến tháng 10/2026.

• Tiêu chuẩn lựa chọn: Người bệnh từ 38 tuổi trở lên, tự nguyện tham gia nghiên cứu; được chẩn đoán đau thần kinh tọa do thoái hóa CSTL có chỉ định điều trị nội khoa bảo tồn (lâm sàng có đồng thời triệu chứng hội chứng cột sống và hội chứng rễ thần kinh); điểm đau lúc vào viện 3 ≤ VAS < 7; hình ảnh X-quang CSTL thẳng - nghiêng có dấu hiệu đặc trưng của thoái hóa (hẹp khe đốt sống, đặc xương dưới sụn, gai xương đốt sống); không dùng thuốc giảm đau, chống viêm hoặc đã ngừng thuốc ít nhất 10 ngày trước khi vào nghiên cứu.

• Tiêu chuẩn loại trừ: Người bệnh có chỉ định phẫu thuật cấp cứu hoặc can thiệp ngoại khoa; đau thần kinh tọa triệu chứng thứ phát (lao cột sống, u nguyên phát/thứ phát, viêm đĩa đệm đốt sống, áp xe, phình tách động mạch chủ bụng); mắc kèm bệnh nội khoa nặng (suy tim, rối loạn đông máu, đái tháo đường mất kiểm soát, bệnh da liễu cấp tại vùng lưng); phụ nữ có thai; người bệnh không tuân thủ liệu trình.

2.2. Thiết kế nghiên cứu và chọn mẫu

Nghiên cứu can thiệp lâm sàng mở, so sánh trước và sau điều trị (Before - After Interventional Study). Áp dụng phương pháp chọn mẫu có chủ định theo tiêu chuẩn lựa chọn và loại trừ, quy mô mẫu gồm 50 người bệnh hoàn thành trọn vẹn liệu trình 15 ngày can thiệp liên tục.

2.3. Quy trình can thiệp

Tất cả 50 người bệnh được can thiệp phối hợp hàng ngày với liệu trình 15 ngày liên tục:

• Phương pháp điện châm: Sử dụng máy điện châm MEDICINE (Bộ Y tế cấp phép) và kim hào châm vô khuẩn dùng một lần (dài 5 - 10 cm). Công thức huyệt chuẩn hóa theo quy trình Bộ Y tế [9]: Châm tả các huyệt Giáp tích L3-S1, Đại trường du, Trật biên, Hoàn khiêu, Thừa phù, Ân môn, Ủy trung, Thừa sơn, Côn lôn, Dương lăng tuyền và A thị huyệt; Châm bổ các huyệt Can du, Thận du. Kỹ thuật: Châm qua da đạt cảm giác 'đắc khí', sau đó gắn điện cực, tần số xung tả 5 - 10 Hz, xung bổ 1 - 3 Hz, cường độ điều chỉnh theo ngưỡng chịu đựng (0,1 - 15 µA), thời gian lưu điện châm 30 phút/lần/ngày.

• Bài tập Dưỡng sinh Nguyễn Văn Hưởng: Sau khi kết thúc điện châm 15 phút, người bệnh được thầy thuốc trực tiếp hướng dẫn thực hiện 5 động tác theo quy trình Bộ Y tế [8], [9] bao gồm: (1) Động tác thư giãn (ức chế ngũ quan, thả lỏng toàn thân, điều hòa hơi thở); (2) Động tác Bắc cầu (tựa chẩm, cùi chỏ, gót chân, nâng cong thân người); (3) Động tác Cái cày (nâng chân qua đầu, dao động hai chân); (4) Động tác Chào mặt trời (ưỡn thân ra sau tối đa kết hợp dao động); (5) Động tác Rắn hổ mang (chống tay ưỡn ngực, vặn mình nhìn gót chân). Thời gian tập 30 phút/lần/ngày.

2.4. Chỉ tiêu và phương pháp đánh giá

Người bệnh được theo dõi, đánh giá tại 3 thời điểm: Trước can thiệp (D0), sau 7 ngày (D7) và sau 15 ngày điều trị (D15):

• Tầm vận động (TVĐ) CSTL: Đo bằng thước đo góc 2 cành theo nguyên tắc Zero ở các tư thế gấp (bình thường ≥ 70°), duỗi (bình thường ≥ 25°), nghiêng bên đau (bình thường ≥ 30°) [10].

• Độ giãn CSTL (Nghiệm pháp Schober): Đánh giá khoảng cách giữa gai S1 và điểm mốc trên 10 cm khi cúi tối đa (bình thường d ≥ 4 cm) [10].

• Khoảng cách tay - đất: Đo khoảng cách từ đầu ngón tay giữa đến mặt đất khi đứng thẳng gối cúi tối đa (bình thường ≤ 10 cm) [10].

• Mức độ chèn ép rễ (Nghiệm pháp Lasègue - góc α): Bình thường khi α ≥ 80° [10].

• Thang điểm chức năng sinh hoạt hàng ngày Oswestry (ODI): Lượng giá mức độ suy giảm chức năng sinh hoạt (bình thường 0 - 20%).

• Đánh giá an toàn: Ghi nhận các tai biến tại chỗ như chảy máu sau rút kim, bầm tím, đau tăng, vựng châm, nhiễm trùng.

2.5. Đạo đức nghiên cứu và Xử lý số liệu

Nghiên cứu được Hội đồng Đạo đức và Hội đồng Khoa học Học viện Y Dược học cổ truyền Việt Nam cùng Bệnh viện Đại học Y Dược – ĐHQGHN thông qua. Số liệu được quản lý và xử lý bằng phần mềm SPSS phiên bản 20.0. Các biến định lượng được trình bày dưới dạng Trung bình ± Độ lệch chuẩn (Mean ± SD), so sánh trước - sau bằng Paired Samples t-test; các biến định loại trình bày dưới dạng tần số và tỷ lệ phần trăm (%), kiểm định mối liên quan bằng phép kiểm Chi-square hoặc McNemar với mức ý nghĩa thống kê p < 0,05.

3. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU

3.1. Đặc điểm chung của đối tượng nghiên cứu

Bảng 1. Phân bố người bệnh theo tuổi

Tỷ lệ người bệnh đau TKT nhiều nhất ở nhóm tuổi 60 đến 69 và 70 đến 79 với 34%. Độ tuổi trung bình là 66,78 ± 8,90 tuổi, thấp nhất là 49 và cao nhất là 84 tuổi.

3.2. Cải thiện TVĐ CSTL tại các thời điểm nghiên cứu

Bảng 2. Kết quả cải thiện điểm TB TVĐ CSTL

Tầm vận động CSTL trung bình tại các thời điểm D7 và D15 có cải thiện so với trước điều trị, có ý nghĩa thống kê với p < 0,05.

Bảng 3. Kết quả cải thiện các động tác CSTL sau 15 ngày điều trị

Nhận xét:

Trước điều trị, phần lớn người bệnh bị hạn chế tầm vận động CSTL ở cả ba động tác gấp, duỗi, nghiêng và ở các mức độ khác nhau. Sau 15 ngày điều trị, đa số người bệnh đạt tầm vận động bình thường hoặc chỉ còn hạn chế nhẹ, không còn trường hợp hạn chế nặng.

3.3. Cải thiện độ giãn CSTL tại các thời điểm nghiên cứu

Biểu đồ 1. Kết quả thay đổi độ giãn CSTL TB tại các thời điểm NC

Nhận xét: Sau 07 ngày điều trị, chỉ số Schober trung bình cải thiện từ 1,94 ± 0,74 (cm) lên 2,98 ± 0,76 (cm). Sau 15 ngày điều trị, chỉ số Schober trung bình tiếp tục tăng rõ rệt so với thời điểm trước điều trị và thời điểm D07, chi số Schober trung bình tăng lên 3,76 ± 0,98 (cm). Sự khác biệt có ý nghĩa thống kê so với trước điều trị (p < 0,05)

Bảng 4. Kết quả cải thiện độ giãn CSTL sau 15 ngày điều trị

Nhận xét:

Thời điểm trước điều trị có 15 người bệnh ở mức hạn chế nặng (chiếm 30%), 23 người bệnh hạn chế vừa (chiếm 46%) và chỉ có 12 người bệnh hạn chế nhẹ (chiếm 24%).

Sau 15 ngày điều trị, tỷ lệ người bệnh cải thiện mức độ chỉ số Schober trước và sau điều trị rõ rệt với 29 người bệnh không hạn chế, 16 người bệnh hạn chế nhẹ và chỉ có 5 người bệnh hạn chê vừa, không có ai hạn chế nặng. Sự khác biệt có ý nghĩa thống kê với p < 0,05.

3.4. Cải thiện khoảng cách tay – đất tại các thời điểm nghiên cứu

Biểu đồ 2. Kết quả thay đổi khoảng cách tay – đất TB tại các thời điểm NC

Nhận xét:

Sau 07 ngày điều trị, khoảng cách tay đất trung bình giảm từ 23,48 ± 7,82 (cm) xuống 17,74 ± 6,64 (cm). Sau 15 ngày điều trị, khoảng cách tay đất trung bình tiếp tục giảm rõ rệt so với thời điểm trước điều trị và thời điểm D7, khoảng cách tay đất trung bình giảm xuống còn 13,16 ± 6,06 (cm).

Bảng 5. Kết quả cải thiện khoảng cách tay – đất sau 15 ngày điều trị

Nhận xét:

Thời điểm trước điều trị có 10 người bệnh ở mức hạn chế nặng (chiếm 20%), 25 người bệnh hạn chế vừa (chiếm 50%), 11 người bệnh hạn chế nhẹ (chiếm 22%) và chỉ có 4 người bệnh không hạn chế (chiếm 8%).

Sau 15 ngày điều trị, tỷ lệ người bệnh cải thiện khoảng cách tay đất trước và sau điều trị rõ rệt với 27 người bệnh không hạn chế, 13 người bệnh hạn chế nhẹ và chỉ có 10 người bệnh hạn chế vừa, không có người bệnh nào hạn chế nặng.

4. BÀN LUẬN

Nghiên cứu can thiệp lâm sàng của chúng tôi khẳng định giá trị điều trị toàn diện của phương pháp điện châm kết hợp bài tập dưỡng sinh Nguyễn Văn Hưởng trong việc phục hồi tầm vận động và độ linh hoạt cột sống thắt lưng ở bệnh nhân đau thần kinh tọa do thoái hóa CSTL.

Về đặc điểm mẫu nghiên cứu:

Độ tuổi trung bình của đối tượng nghiên cứu là 66,78 ± 8,90 tuổi, trong đó nhóm 60 - 79 tuổi chiếm 68,0% và nữ giới chiếm 80,0%. Kết quả này tương đồng với nghiên cứu của Mã Thị Thu Thái (2024: 65,18 tuổi) [11] và Lưu Văn Nam (2019: 67 tuổi) [12]. Đặc điểm này phản ánh đúng quy luật lão hóa sinh học của hệ cơ xương khớp: theo tuổi tác, quá trình thoái hóa xương, sụn khớp và suy giảm tính đàn hồi của đĩa đệm làm giảm khả năng chịu lực của cột sống [13]. Đồng thời, sự suy giảm nội tiết tố estrogen ở phụ nữ sau mãn kinh dẫn đến loãng xương cục bộ, kết hợp với gánh nặng công việc gia đình, chăm sóc con cháu khiến phụ nữ có nguy cơ mắc bệnh cao hơn rõ rệt [14]. Tỷ lệ lao động chân tay chiếm 66,0% cũng là yếu tố thúc đẩy thoái hóa sớm do đĩa đệm thường xuyên phải chịu áp lực cơ học vượt ngưỡng sinh lý khi mang vác và cúi gập [15]. Theo YHCT, người cao tuổi có thiên quý suy, Can Thận hư tổn khiến gân cốt không được nuôi dưỡng đầy đủ, tà khí phong - hàn - thấp thừa cơ xâm nhập gây bế tắc kinh lạc, dẫn đến đau và hạn chế vận động kéo dài [5].

Tác dụng cải thiện tầm vận động cột sống thắt lưng:

Hạn chế vận động ở người bệnh đau thần kinh tọa chủ yếu do phản xạ co cứng các khối cơ dựng sống để bảo vệ vùng tổn thương, phối hợp với tình trạng xơ hóa, dày dính hệ thống dây chằng và bao khớp liên mấu. Sau 15 ngày can thiệp, tầm vận động CSTL ở cả 3 chiều đều tăng rất rõ rệt (p < 0,05): độ gấp tăng thêm 14,16° (đạt 67,18°); độ duỗi tăng thêm 5,34° (đạt 24,58°) và độ nghiêng bên đau tăng thêm 5,16° (đạt 28,68°). Tỷ lệ bệnh nhân hồi phục về mức bình thường đạt cao (gấp 44,0%, duỗi 70,0%, nghiêng 52,0%) và hoàn toàn không còn trường hợp hạn chế nặng. Kết quả này tương đồng với các nghiên cứu của Trần Thị Minh Quyên (2023) [16] và Ngô Quỳnh Hoa (2022) [17]. Hiệu quả vượt trội này đạt được nhờ cơ chế tác động cộng hưởng hai chiều: Điện châm tác động ức chế dẫn truyền xung thần kinh cảm giác đau theo thuyết kiểm soát cổng gai, thúc đẩy giải phóng opioid nội sinh (endorphin) và cắt đứt vòng xoắn bệnh lý 'đau - co cứng cơ - hạn chế vận động' [6], [7]; trong khi đó, 5 động tác bài tập Dưỡng sinh Nguyễn Văn Hưởng (đặc biệt là động tác Bắc cầu, Chào mặt trời và Rắn hổ mang) tạo lực kéo giãn cột sống chủ động, tái phân bố áp lực nội đĩa đệm, giải phóng các điểm xơ dính cơ - bao khớp và phục hồi biên độ sinh lý tự nhiên của cột sống [8].

Cải thiện độ giãn cột sống (Schober) và khoảng cách tay – đất:

Nghiệm pháp Schober và khoảng cách tay – đất phản ánh độ đàn hồi thực tế của các khoang gian đốt sống thắt lưng và chuỗi cơ mặt sau thắt lưng - đùi [10]. Sau 15 ngày, chỉ số Schober trung bình tăng có ý nghĩa từ 1,94 ± 0,74 cm lên 3,76 ± 0,98 cm (58,0% đạt chuẩn bình thường), đồng thời khoảng cách tay – đất giảm mạnh từ 23,48 ± 7,82 cm xuống 13,16 ± 6,03 cm (54,0% đạt bình thường) với p < 0,05. Sự cải thiện này song hành chặt chẽ với sự sụt giảm điểm VAS (từ 5,14 xuống 1,66 điểm) và gia tăng góc α Lasègue (từ 55,14° lên 75,88°), chứng minh sự phối hợp giữa can thiệp thụ động (điện châm) và chủ động (dưỡng sinh) đã giải phóng triệt để sự chèn ép cơ học, giảm viêm phù nề quanh rễ và khôi phục độ dẻo dai cơ học bền vững cho vùng cột sống thắt lưng.

Ý nghĩa thực tiễn và tính an toàn:

Điện châm kết hợp dưỡng sinh Nguyễn Văn Hưởng là phương pháp an toàn, không ghi nhận tai biến nghiêm trọng nào, giúp hạn chế việc lạm dụng thuốc giảm đau kháng viêm NSAIDs hoặc corticoid vốn tiềm ẩn nhiều nguy cơ loét xuất huyết tiêu hóa và suy gan, suy thận ở người cao tuổi. Đồng thời, bài tập dưỡng sinh cung cấp cho người bệnh một công cụ tự rèn luyện suốt đời tại nhà sau khi xuất viện, giảm thiểu nguy cơ tái phát bệnh và giảm chi phí điều trị.

Hạn chế của nghiên cứu:

Nghiên cứu áp dụng thiết kế can thiệp mở so sánh trước - sau trên một nhóm đối tượng, chưa có nhóm chứng song song dùng đơn độc điện châm hoặc nhóm dùng thuốc Tây y đối chứng; thời gian theo dõi dừng ở mốc 15 ngày nên chưa đánh giá được hiệu quả duy trì lâu dài ở các mốc 3 tháng hoặc 6 tháng sau điều trị.

5. KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ

5.1. Kết luận

Nghiên cứu trên 50 người bệnh đau thần kinh tọa do thoái hóa cột sống thắt lưng được điều trị bằng điện châm kết hợp bài tập dưỡng sinh Nguyễn Văn Hưởng trong 15 ngày liên tục cho thấy:

Cải thiện rõ rệt tầm vận động CSTL (p < 0,05): Biên độ trung bình động tác gấp đạt 67,18 ± 11,15° (tăng 14,16°); động tác duỗi đạt 24,58 ± 3,43° (tăng 5,34°); động tác nghiêng bên đau đạt 28,68 ± 3,87° (tăng 5,16°). Tỷ lệ người bệnh đạt TVĐ bình thường ở các động tác lần lượt là 44,0%, 70,0% và 52,0%; 100% người bệnh không còn tình trạng hạn chế nặng.

Phục hồi độ linh hoạt cột sống và chức năng sinh hoạt (p < 0,05): Chỉ số Schober trung bình tăng lên 3,76 ± 0,98 cm (58,0% đạt bình thường); khoảng cách tay – đất trung bình rút ngắn xuống 13,16 ± 6,03 cm (54,0% đạt bình thường); góc α Lasègue tăng lên 75,88 ± 10,73° và điểm ODI trung bình giảm mạnh xuống 23,60 ± 8,27%.

Kết quả điều trị chung và tính an toàn: Tỷ lệ đạt kết quả Tốt và Khá là 78,0%; không có trường hợp kết quả Kém. Phương pháp an toàn, không ghi nhận biến cố bất lợi nghiêm trọng.

5.2. Kiến nghị

Cần tiếp tục mở rộng quy mô nghiên cứu với thiết kế thử nghiệm lâm sàng ngẫu nhiên có nhóm đối chứng (RCT), so sánh hiệu quả giữa phác đồ kết hợp với phác đồ đơn trị liệu, đồng thời kéo dài thời gian theo dõi sau điều trị (1 - 3 tháng) để khẳng định giá trị bền vững và tính phổ cập của bài tập dưỡng sinh tại cộng đồng.

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1. Nguyễn Văn Đăng. Đau thần kinh hông. Bách khoa thư bệnh học, Tập 1. Nhà xuất bản Y học, Hà Nội, 2008, tr. 152-157.

2. Nguyễn Thị Ngọc Lan. Đau vùng thắt lưng và đau thần kinh tọa. Bệnh học cơ xương khớp nội khoa. Nhà xuất bản Giáo dục, Hà Nội, 2016, tr. 152-162.

3. Bộ Y tế. Hướng dẫn chẩn đoán và điều trị các bệnh cơ xương khớp. Nhà xuất bản Y học, Hà Nội, 2018, tr. 131-134, 140-144.

4. Wu A, March L, Zheng X, et al. Global low back pain prevalence and years lived with disability from 1990 to 2017: estimates from the Global Burden of Disease Study 2017. Ann Transl Med, 2020, 8(6), pp. 299.

5. Bộ Y tế. Hướng dẫn chẩn đoán và điều trị bệnh theo Y học cổ truyền, kết hợp Y học cổ truyền với Y học hiện đại. Ban hành kèm theo Quyết định số 5013/QĐ-BYT ngày 01/12/2020, 2020, tr. 72-78.

6. Nguyễn Nhược Kim, Trần Quang Đạt. Châm cứu và các phương pháp chữa bệnh không dùng thuốc. Nhà xuất bản Y học, Hà Nội, 2013, tr. 114-115, 192-205.

7. Zhang X, et al. A Randomized Clinical Trial Comparing the Effectiveness of Electroacupuncture versus Medium-Frequency Electrotherapy for Discogenic Sciatica. Evid Based Complement Alternat Med, 2017, pp. 1-8.

8. Nguyễn Văn Hưởng. Phương pháp dưỡng sinh. Nhà xuất bản Y học, Hà Nội, 1986.

9. Bộ Y tế. Hướng dẫn quy trình kỹ thuật chuyên ngành Y học cổ truyền. Ban hành kèm theo Quyết định số 5480/QĐ-BYT ngày 30/12/2020, 2020.

10. Nguyễn Văn Chương. Thực hành lâm sàng thần kinh học, Tập 1. Nhà xuất bản Y học, Hà Nội, 2018, tr. 147-162.

11. Mã Thị Thu Thái. Đánh giá tác dụng điều trị của điện châm và sóng ngắn trong điều trị hội chứng thắt lưng hông do thoái hoá cột sống. Luận văn Thạc sĩ Y học, Trường Đại học Y Hà Nội, 2024.

12. Lưu Văn Nam. Đánh giá tác dụng của tác động cột sống kết hợp điện châm và kéo giãn cột sống điều trị đau thần kinh hông to do thoát vị đĩa đệm. Tạp chí Nghiên cứu Y Dược học Cổ truyền Việt Nam, 2019, 62, tr. 45-52.

13. Hoy D, Bain C, Williams G, et al. A systematic review of the global prevalence of low back pain. Arthritis Rheum, 2012, 64(6), pp. 2028-2037.

14. Meucci RD, Fassa AG, Faria NM. Prevalence of chronic low back pain: systematic review. Rev Saude Publica, 2015, 49, pp. 1-10.

15. Nachemson AL. Disc pressure measurements. Spine (Phila Pa 1976), 1981, 6(1), pp. 93-97.

16. Trần Thị Minh Quyên, Lê Thành Xuân, Nguyễn Thị Thuận. Tác dụng cải thiện tầm vận động cột sống thắt lưng của điện châm kết hợp xoa bóp bấm huyệt và bài tập dưỡng sinh Nguyễn Văn Hưởng trong điều trị hội chứng thắt lưng hông do thoát vị đĩa đệm cột sống. Tạp chí Y học Việt Nam, 2023, 523, tr. 94-98.

17. Ngô Quỳnh Hoa, Lã Kiều Oanh. Hiệu quả cải thiện tầm vận động và chức năng sinh hoạt hàng ngày của 'Độc hoạt thang' trong điều trị hội chứng thắt lưng hông do thoái hóa cột sống thắt lưng. Tạp chí Nghiên cứu Y học, 2022, 158, tr. 196-204.

HÀ TẤT THÀNH, TRẦN THÁI HÀ