Vừng đen - Vị thuốc bồi bổ gan thận, dưỡng khí huyết

Vừng đen chứa hàm lượng dinh dưỡng cao (Ảnh: Internet)

Đặc điểm và nguồn gốc

Vừng đen có tên khoa học Sesamum indicum L., thuộc họ Vừng (Pedaliaceae). Cây thân thảo, cao khoảng 1–1,5 m, hoa màu trắng hoặc hồng nhạt. Hạt vừng đen nhỏ, hình bầu dục, vỏ ngoài màu đen, nhân bên trong trắng ngà, có vị bùi, thơm.

Vừng đen được trồng phổ biến ở nhiều nước châu Á, trong đó có Việt Nam. So với vừng trắng, vừng đen được đánh giá cao hơn về mặt dược tính trong y học cổ truyền.

Thành phần dinh dưỡng nổi bật

Theo y học hiện đại, vừng đen chứa hàm lượng dinh dưỡng cao, bao gồm:

• Chất béo không bão hòa (axit oleic, linoleic) có lợi cho tim mạch

• Protein thực vật và nhiều axit amin thiết yếu

• Vitamin nhóm B, vitamin E

• Khoáng chất: canxi, sắt, magie, kẽm, phospho

• Chất chống oxy hóa như sesamin, sesamol

Những thành phần này giúp vừng đen có giá trị bồi bổ cơ thể, hỗ trợ chuyển hóa và chống lão hóa.

Theo y học cổ truyền, vừng đen có vị ngọt, tính bình, quy vào kinh Can, Thận và Tỳ. (Ảnh: Internet)

Công dụng của vừng đen theo y học cổ truyền

Trong y học cổ truyền, vừng đen có tên là hắc chi ma, vị ngọt, tính bình, quy vào kinh Can, Thận và Tỳ. Vị thuốc này được dùng phổ biến với các công dụng:

• Bổ can thận, ích tinh huyết

• Nhuận tràng, thông tiện

• Dưỡng huyết, sinh tân dịch

• Làm đen tóc, chống bạc tóc sớm

• Tăng cường thể lực, chống suy nhược

Vừng đen thường được dùng cho người cao tuổi, người thể trạng suy yếu, phụ nữ sau sinh, người thiếu máu, người hay hoa mắt, chóng mặt, táo bón mạn tính.

Một số bài thuốc dân gian từ vừng đen

Chữa thiếu máu: Câu kỷ tử và vừng đen mỗi thứ 15g, đảng sâm 30g, bạch thược và đương quy mỗi thứ 10g, thục địa 20g. Đem các vị sắc uống, ngày dùng từ 1 – 2 lần.

Chữa hen suyễn ở người cao tuổi: Chuẩn bị gừng tươi 120g, mật ong và đường phèn mỗi thứ 100g, mè đen (sao) 250g. Đem gừng tươi giã, vắt lấy nước, sau đó trộn đều với mè và rang cho thơm. Trong khi đó, đun chảy mật ong và đường phèn, sau đó trộn chung với mè và bảo quản trong hũ kín. Mỗi lần dùng 1 muỗng canh.

Chữa huyết áp cao: Vừng đen, đậu xanh với lượng bằng nhau. Đem rang, nghiền bột. Mỗi ngày hai lần, mỗi lần 50g. Uống với nước.

Chữa nổi mề đay: Lấy đậu đen, vừng đen và táo đen mỗi thứ 10g. Sắc uống ngày 1 thang và uống đều đặn cho đến khi khỏi.

Chữa chứng đại tiện táo và mất ngủ do thận suy: 1 ít đường trắng, lá dâu 60g, hạch đào nhân 60g và vừng đen 20g. Đem tất cả dược liệu tán nhuyễn, sau đó thêm đường trắng vào. Chia thành 2 – 3 lần uống, sử dụng 1 lần/ ngày trước khi đi ngủ và dùng liên tục cho đến khi khỏi.

(Ảnh: Internet)

Chữa chứng tăng mỡ máu: Gạo tẻ 30g, 1 ít đường trắng mè đen và quả dâu mỗi thứ 60g. Để đường trắng riêng, đem các nguyên liệu còn lại rửa sạch và giã nát. Sau đó cho 3 chén nước vào nồi nấu sôi, gia thêm đường trắng và đổ các nguyên liệu còn lại vào. Nấu cho đến khi chuyển sang dạng hồ và ăn khi còn nóng.

Chữa da nổi mề đay mẩn ngứa: Đường trắng, vừng đen và rượu đế một lượng vừa đủ. Rang sơ mè đan, sau đó tán nhuyễn và thêm đường trắng vào. Mỗi lần 1 ít bột mè đen trộn với 2 thìa rượu đế, trộn đều và chưng cách thủy trong 20 phút. Dùng bài thuốc này sau khi ăn 2 tiếng hoặc dùng sáng khi bụng đói, ngày sử dụng 2 lần.

Chữa viêm thận mãn tính: Đường trắng và mè đen một lượng vừa đủ. Rang chín mè đen, tán thành bột mịn và trộn đều với đường trắng. Mỗi lần dùng 1 thìa uống cùng với nước đun sôi, ngày sử dụng 2 lần.

Chữa viêm mũi mãn tính: Lấy một ít dầu vừng đun sôi nhẹ trong vòng 10 – 15 phút. Sau đó để nguội và đổ dầu vào lọ sạch có nắp. Mỗi lần dùng 2 – 3 giọt nhỏ vào mũi (có thể tăng lên 4 – 5 giọt), thực hiện ngày 3 lần trong 14 ngày. Sau khi nhỏ nên hạn chế vận động trong 3 – 5 phút nhằm giúp dầu có thời gian đi sâu vào các niêm mạc bên trong mũi.

Chữa chứng táo bón: Chuẩn bị hà thủ ô đỏ, long nhãn, bá tử nhân, kỷ tử, quả dâu tằm mỗi vị 100g, 1 ít mật ong và vừng đen 200g. Đem các vị tán thành bột mịn, sau đó luyện với mật ong làm thành viên. Ngày dùng từ 10 – 20 viên hoặc có thể sắc thuốc uống.

Chữa chứng đau buốt chân tay: Lấy hạt vừng đen 40g và rượu đem rang vừng cho thơm, sau đó tán bột và ngâm với rượu trong 1 đêm. Sau đó chia rượu thành nhiều lần uống và dùng liên tục trong nhiều ngày.

Trị thận suy yếu sớm: Mật ong, quả óc chó và vừng đen, mỗi thứ một lượng vừa đủ. Rang mè đen cho thơm và thêm quả óc chó vào, tán nhuyễn. Mỗi lần dùng 2 thìa uống với nước mật ong, ngày dùng 2 lần (sáng và chiều).

Chữa bệnh trĩ ra máu: Đường đen 0,5kg và vừng đen 600g. Rang cháy mè đen sau đó trộn với đường, ăn trực tiếp, ngày ăn vài lần.

Trị chứng ho gà ở trẻ em: Lấy 50ml mật ong, đậu phộng 30g và mè đen 50g. Cho các nguyên liệu vào nồi, thêm nước và nấu thành canh. Ăn ngay sau khi canh chín, ngày dùng 1 lần và dùng liên tục trong 3 – 5 ngày.

Chữa viêm đại tràng mãn tính: 1 bát mật mía và mè đen 40g. Dùng 1 mè đen trộn đều với 1/3 thìa mật mía, dùng trực tiếp. Mỗi ngày uống 2 lần và sử dụng liên tục trong 30 ngày.

Chữa đầy chướng bụng và ăn không tiêu: Giã nát vừng đen và đem nấu với cháo, thêm 1 vỏ quýt khô (trần bì). Khi ăn, nêm nếm cho vừa miệng, dùng 2 – 3 lần là khỏi.

Chè vừng đen giúp đẹp da, ngăn ngừa tóc bạc. (Ảnh: Internet)

Trị thiếu sữa ở phụ nữ sau khi sinh: Chuẩn bị gạo tẻ 50 – 60g và vừng đen 30g. Nấu nhừ thành cháo, ăn hằng ngày có tác dụng lợi sữa và hạn chế chứng táo bón sau khi sinh.

Hoặc tằm rang khô 10g (nghiền vụn) và vừng 30g (giã nhỏ). Sau đó trộn đều 2 nguyên liệu và cho thêm đường đỏ vào, đổ nước sôi, đậy kín trong vòng 10 phút. Dùng 1 lần/ ngày khi bụng đói.

Chữa tiểu ra đạm và viêm thận mãn tính: Chuẩn bị vừng đen và quả óc chó mỗi thứ 500g, 1 ít táo đỏ. Dùng các nguyên liệu tán thành bôt mịn. Mỗi lần dùng 20g uống với nước, sau đó nhai thêm 7 quả táo, ngày thực hiện 3 lần.

Phòng ngừa cận thị: Câu kỷ tử 30g, mè đen 50g và gạo tẻ 60g, thêm nước vào và nấu nhừ thành cháo, mỗi ngày ăn 1 lần khi cháo còn ấm.

Chữa chứng khí huyết cùng suy: Lá vừng đen tươi 1 bó, rửa sạch và hãm với nước sôi, uống thay nước trà.

Chữa lưng đau gối mỏi và tay chân sức yếu: Chuẩn bị bo bo, rượu, thục địa và vừng. Đem bọc dược liệu trong túi vải và ngâm với rượu trong 1 tuần và uống khi bụng đói.

Bài thuốc giúp lợi sữa: Dùng 1 quả trứng gà, 1 ít muối ăn và 1 lượng vừng đen vừa đủ. Rang vừng cho thơm, sau đó tán nhuyễn và nêm thêm 1 ít muối. Đem trứng gà luộc chín và chấm với muối mè, ngày ăn 1 lần.

Hoặc chuẩn bị giò heo 2 -3 cái, gia vị và mè đen 250g. Đem mè đen rang và tán nhuyễn, mỗi lần dùng 15g uống cùng với giò heo hầm canh, ngày dùng 3 lần.

Giúp đẹp da và ngăn ngừa tóc rụng, bạc: Dùng 500g vừng đen, đem phơi khô, sao cho chín, tác thành bột mịn và bảo quản trong lọ. Mỗi lần dùng 1 – 2 thìa cho vào bát, thêm đường phèn và đổ nước sôi vào khuấy thành chè.

San San (t/h)