Bộ Y tế đề xuất mở rộng địa điểm cấm hút thuốc lá

Theo báo cáo tổng kết về kết quả thi hành một số điều của Nghị định số 77/2013/NĐ-CP và định hướng sửa đổi Nghị định số 77/2013/NĐ-CP quy định chi tiết thi hành một số điều của Luật Phòng chống tác hại thuốc lá: Sau 10 năm thực hiện các quy định về môi trường không khói thuốc, đã giúp giảm tỷ lệ phơi nhiễm với khói thuốc thụ động giảm đáng kể tại hầu hết các địa điểm công cộng, nơi tập trung đông người.

Cụ thể: giảm tỷ lệ tiếp xúc thụ động với khói thuốc (năm 2023 so với năm 2010) tại nơi làm việc từ 55,9% xuống 23%; tại cơ sở y tế giảm 2,3% (từ 23,6% xuống 21,3%); tại trường trung cấp, cao đẳng và đại học giảm 23,6% (từ 54,3% xuống 30,7%); trên phương tiện giao thông công cộng giảm 15,4% (từ 34,4% xuống 19%); tại nhà hàng, quán ăn giảm 16,3% (từ 84,9% xuống 68,6%); và tại gia đình giảm 27,5% (từ 73,1% xuống 45,6%).

(Ảnh minh họa: IT)

Kết quả thực hiện quy định về địa điểm cấm hút thuốc lá có nơi dành riêng cho người hút thuốc theo quy định tại Điều 12 Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá cho thấy việc các địa điểm này không thực hiện đúng quy định của Luật là khá phổ biến: Nhiều nhà hàng, quán ăn, quán cà phê cho khách hàng hút thuốc lá tại chỗ hoặc bố trí khu vực bên ngoài có mái che cho khách hút thuốc, chưa bảo đảm riêng biệt trong khi theo quy định của Luật là cấm hoàn toàn trong nhà; Quán bar, karaoke, vũ trường cho hút thuốc tại chỗ hoặc có bố trí phòng riêng nhưng không bảo đảm điều kiện thông khí.

Báo cáo cũng cho thấy một số bất cập trong quá trình thực thi Nghị định 77/2013/NĐ-CP. Trong đó, có việc thực hiện quy định về địa điểm cấm hút thuốc lá: Hầu hết các địa điểm cấm hút thuốc lá đã có nội quy, treo biển cấm hút thuốc. Tuy nhiên, qua kiểm tra, giám sát, một số địa điểm có số lượng biển cấm ít, vị trí đặt biển, kích thước biển còn chưa phù hợp và khó quan sát. Một số địa điểm tình trạng vi phạm quy định cấm hút thuốc còn phổ biến như: khách sạn, nhà hàng, quán ăn, quán cafe, quán bar, karaoke...

Việc nhắc nhở người vi phạm còn chưa thường xuyên, việc xử lý người vi phạm còn ít. Việc thực hiện quy định cấm hút thuốc trên phương tiện công cộng được thực hiện tốt nhưng địa điểm công cộng như bến tàu, nhà ga vẫn còn tình trạng vi phạm do lực lượng giám sát không đủ, không thực hiện được giám sát 24/24h và cũng không có thẩm quyền xử phạt. Việc thực thi quy định cấm hút thuốc tại địa điểm cấm chưa được thực hiện nghiêm, vẫn còn tình trạng vi phạm phổ biến ở khu vực sảnh, hành lang tòa nhà dẫn đến ô nhiễm khói thuốc ở các phòng làm việc. Ngoài ra, việc ghi nhãn, in cảnh báo sức khỏe trên bao bì thuốc lá theo Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá quy định diện tích in cảnh báo là 50% đã thực hiện được 10 năm.

Hiện nay tỷ lệ này là thấp so với các nước trong khu vực và trên thế giới, tác dụng cảnh báo sức khỏe thấp. Bên cạnh đó, hình ảnh và thông điệp về tác hại của thuốc lá đối với sức khỏe con người in trên bao bì các sản phẩm thuốc lá ở Việt Nam đã thực hiện 10 năm nhưng chưa có thay đổi về diện tích, hình ảnh và nội dung nên gây nhàm chán, mất tác dụng cảnh báo. Số lượng mẫu cảnh báo ít dẫn đến việc luân phiên được lặp đi lặp lại. Theo một nghiên cứu gần đây, hiệu quả cảnh báo và tác động cảnh báo của cả 6 mẫu cảnh báo sức khỏe hiện đang áp dụng tại Việt Nam đều giảm rõ rệt so với thời điểm năm 2013 là thời điểm bắt đầu in cảnh báo sức khỏe.

Căn cứ thực trạng và các văn bản pháp lý như: Luật phòng, chống tác hại của thuốc lá: Tại Khoản 4 Điều 12 và Khoản 7 Điều 15 giao Chính phủ quy định chuyển địa điểm cấm hút thuốc lá trong nhà nhưng được phép có nơi dành riêng cho người hút thuốc lá thành địa điểm cấm hút thuốc lá hoàn toàn và Chính phủ quy định cụ thể mức tăng diện tích in cảnh báo sức khoẻ phù hợp với từng thời kỳ; Quyết định số 568/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Chiến lược quốc gia về phòng, chống tác hại của thuốc lá đến năm 2030 đưa ra nhiệm vụ, giải pháp, gồm tiếp tục nghiên cứu, đề xuất mở rộng các khu vực cấm hút thuốc lá hoàn toàn; nghiên cứu biện pháp xử phạt phù hợp đối với hành vi vi phạm các quy định về phòng, chống tác hại của thuốc lá, đặc biệt là hành vi hút thuốc lá tại các địa điểm có quy định cấm; và quy định lộ trình tăng diện tích in cảnh báo sức khỏe; đổi mới hình ảnh cảnh báo sức khỏe; quy chuẩn kỹ thuật đối với sản phẩm thuốc lá và bao bì sản phẩm thuốc lá; nghiên cứu, xây dựng lộ trình giảm nồng độ chất tar và nicotine trong sản phẩm thuốc lá.

Tăng diện tích in cảnh báo sức khỏe trên bao bì thuốc lá (Ảnh minh họa: IT)

Kết hợp với tham khảo kinh nghiệm các nước trên thế giới và trong khu vực, trong 10 năm qua, các nước trên thế giới và trong khu vực đã có nhiều thay đổi tiến bộ trong hoạt động kiểm soát thuốc lá, giúp giảm tỷ lệ sử dụng thuốc lá... Vụ Pháp chế, Bộ Y tế có đề xuất, kiến nghị sửa đổi Nghị định 77/2013/NĐ-CP. Nguyên tắc, mục tiêu sửa đổi Nghị định nhằm giảm tỷ lệ phơi nhiễm với khói thuốc lá, giảm ô nhiễm môi trường không khí bằng cách hạn chế tối đa nhiễm khói thuốc lá tại tất cả các khu vực trong nhà, không phân biệt địa điểm công cộng hay riêng biệt, phù hợp với các nước trong khu vực và trên thế giới. Nâng cao nhận thức về tác hại của thuốc lá đối với sức khỏe bằng cách tăng diện tích in cảnh báo sức khỏe, thay đổi thường xuyên hình ảnh in cảnh báo, nhằm giảm tiếp cận và sử dụng sử dụng thuốc lá, phù hợp với các nước trong khu vực và trên thế giới. Tăng cường trách nhiệm thực thi của các bộ, ngành, địa phương, nâng cao hiệu quả hoạt động phối hợp trong tổ chức triển khai Luật Phòng chống tác hại thuốc lá.

Để khắc phục những hạn chế trên, Bộ Y tế đưa ra một số đề xuất quan trọng nhằm cập nhật các quy định và chính sách về phòng chống tác hại của thuốc lá. Một trong những đề xuất nổi bật là mở rộng diện tích cấm hút thuốc, chuyển đổi dần từ việc bố trí khu vực hút thuốc trong nhà sang cấm hoàn toàn tại các địa điểm công cộng, thí điểm tổ chức khu vực hút thuốc ngoài trời tại các sân bay, nhà ga và khách sạn.

Bộ Y tế cũng đề xuất thay đổi diện tích in cảnh báo sức khỏe trên bao bì thuốc lá, từ mức yêu cầu hiện tại là 50% diện tích bao bì lên ít nhất 75%, theo khuyến nghị của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO).