Cách sử dụng cây tô mộc trong các bài thuốc chữa bệnh

Tổng quan về cây tô mộc

Hình dạng bên ngoài

Tô mộc hay còn được gọi là gỗ vang, tô phương, thuộc loại cây cao, thân có gai. Cây cao khoảng 7–10m, thân có nhiều gai. Cành cây non có lông mịn, có gai ngắn và những lỗ hình chấm trắng. Lá tô mộc thuộc loại lá kép lông chim, gồm 12 đôi hay hơn 12 đôi lá chét, hơi hẹp ở phía dưới, tròn ở phía đầu, mặt trên nhẵn và mặt dưới có lông.

Cụm hoa mọc ở đầu cành thành chùm dài 10–15m, rộng 3–4cm, tràng hoa có 5 cánh mỏng màu vàng. Quả cây tô mộc hình trứng ngược, có hình thuôn dài dẹt, rất cứng, dài chừng 5–6cm và có hình dạng giống con dao bầu với sừng nhọn ở đầu. Bên trong quả cây tô mộc chứa 3–4 hạt màu nâu. Thông thường, mùa hoa vào khoảng tháng 4–6, mùa quả khoảng tháng 7–9.

Cây tô mộc mọc hoang và được trồng ở nhiều nơi trong nước ta với khả năng chịu hạn tốt, ít sâu bệnh. Nó thường được dùng để nhuộm gỗ và làm thuốc. Dược liệu là phần gỗ của cây bỏ vỏ, chẻ mỏng và phơi khô.

Bộ phận dùng làm thuốc

Tô mộc là lõi gỗ của cây thảo dược này. Người ta thường chặt những cây già, đẽo bỏ phần vỏ bên ngoài và lấy phần gỗ đỏ ở bên trong. Sau đó cưa các phần gỗ thành từng khúc, làm thành từng thanh nhỏ và đem đi phơi hay sấy khô.

Liều dùng thông thường

Trung bình, liều dùng cây tô mộc khoảng 6–15g, dạng thuốc sắc hoặc hoàn tán. Đây là loại thảo dược có khả năng dùng riêng biệt hay phối hợp cùng các vị thuốc khác. Đôi khi, các nhà dược liệu cũng chế thành cao lỏng và làm thuốc bôi ngoài.

Ở một số vùng, nhân dân còn dùng cây tô mộc để nấu nước uống hàng ngày.

Cây tô mộc có tác dụng gì?

Cây tô mộc có tác dụng gì?

Theo Y Học Cổ Truyền:

• Cây tô mộc có tác dụng điều hòa kinh nguyệt, hoạt huyết, giảm sưng và chỉ thống.
• Chủ trị chứng rối loạn kinh nguyệt, đau bụng kinh, bế kinh, huyết trệ, tụ máu do sang chấn hay chấn thương,...

Theo nghiên cứu của dược học hiện đại:

• Cây tô mộc có tác dụng kháng các loại vi khuẩn như: Staphylococcus, Shigella dysenteriae Shiga, Shiga flexneri, Shigella Sonnei, Bacillus subtilis,...Điểm đặc biệt là tác dụng kháng sinh của loại dược liệu này không bị ảnh hưởng nguyên nhân do dịch vị của dạ dày.
• Hoạt chất bromelain trong cây tô mộc còn có tác dụng kháng histamin và duy trì tác dụng kéo dài của hormon tuyến thượng thận ở thực nghiệm với thỏ.
• Nước sắc của cây tô mộc có khả năng khôi phục chức năng hệ tim mạch của ếch cô lập.
• Loại dược liệu này có tác dụng giảm độc tố của một số loại thuốc kháng sinh như Quinin, Chlorpromazine,...

Bài thuốc từ cây tô mộc

Bài thuốc từ cây tô mộc

Hỗ trợ điều trị gãy xương: Dùng 10g tô mộc, 12g lá móng tay, ngải cứu, huyết giác, 8g nghệ. Có thể sắc uống hoặc nấu thành cao pha nước uống trong ngày.

Phụ nữ huyết trệ, kinh bế, bụng đau: Tô mộc, xuyên khung, hồng hoa, mỗi vị 6g; xích thược, quy vĩ, ngưu tất, đào nhân, mỗi vị 10g; sinh địa 15g, hổ phách 1,5g; hương phụ, ngũ linh chi, mỗi vị 8g, hoàn viên bé bằng hạt ngô. Mỗi lần uống 10 viên, ngày 2 - 3 lần. Dùng liền 10 trước chu kỳ kinh.

Chữa kinh nguyệt không đều: Tô mộc 10g, huyền hồ sách 6g, sơn tra 10g, hồng hoa 3g, ngũ linh chi 8g, đương quy thân 10g. Tất cả rửa sạch, cho vào ấm, đổ 600ml nước, sắc nhỏ lửa còn 200ml. Chia 3 lần uống trong ngày. Dùng 15 ngày trước chu kỳ kinh nguyệt.

Hỗ trợ điều trị bệnh trĩ mới mắc: Tô mộc 30g, sa sàng 20g, ngũ bội tử 20g, hoàng bá 20g, binh lang 10g. Hoặc: Tô mộc 30g, ngũ bội 20g, hoàng đằng 20g, hoàng liên 10g. Ngày đun 1 thang. Cách làm: Cho tất cả các vị thuốc vào ấm, đổ 2 lít nước đun sôi 10 - 15 phút rồi chắt thuốc ra chậu nước sạch. Sau mỗi lần đi đại tiện xong, rửa sạch hậu môn rồi ngâm 10 - 15 phút. Sau khi ngâm xong nằm nghỉ 15 phút rồi mới đi lại. Bài thuốc có công dụng làm mềm, làm khô búi trĩ để có thể tự co lên.

Chữa ra huyết sau khi sinh nở: Dùng tô mộc 12g, sắc với 200ml, đun sôi rồi hạ lửa nhỏ đến khi cạn nước còn 100ml, chia 2 lần uống trong ngày. Duy trì liên tục trong vòng 5 ngày.

Chữa vết thương phần mềm, chữa lỵ ra máu: Sử dụng cây tô mộc 20g, 200g cây sài đất, đem sắc với 600ml nước, đun sôi trong 2 tiếng đến khi cạn còn 250ml. Lọc lấy nước rồi bảo quả dùng trong một tuần.

Dùng nước thuốc bôi rửa vào vết thương như thuốc sát trùng hoặc có thể thấm vào gạc rồi đắp lên.

Trị liệt dây thần kinh số 7 do sang chấn: Dùng 8g tô mộc, đan sâm, xuyên khung, ngưu tất, mỗi loại dùng 12g, uất kim 8g, chỉ xác, trần bì, hương phụ mỗi vị 6g. Sắc lấy nước uống, mỗi ngày 1 thang.

Tác dụng giảm sưng đau do chấn thương bị tụ máu: Dùng 15g tô mộc, 4g phàn mộc miết chế, 10g một dược, 10g huyết kiệt, 10g nhũ hương, 2g đinh hương cùng 0.5g xạ hương. Đem tất cả các nguyên liệu tán bột, uống 2 lần/ngày, mỗi lần 4g.

Uống với nước ấm hoặc với rượu trắng. Kết hợp với bột tô mộc bôi vào miệng vết thương giúp cầm máu, kháng viêm và chống bị nhiễm trùng.

Điều trị sưng dương vật: Chuẩn bị 10g tô mộc cùng với 200ml rượu. Đem dược liệu sắc cùng với rượu, sau đó dùng thuốc rượu này uống mỗi ngày.

Bụng ậm ạch do huyết ứ: Tô mộc, đương qui mỗi vị 16g, xích thược, xuyên khung mỗi vị 14g, hồng hoa, đào nhân, thán khương mỗi vị 6g, cam thảo 4g. Đem tất cả các vị trên cho vào sắc chung với 550ml nước, sắc với lửa nhỏ đến khi còn 150ml, chia làm 2 lần uống, mỗi ngày một thang. Uống liền 1 tuần.

Lưu ý

Phụ nữ mang thai hoặc cho con bú, người huyết hư ứ trệ không được dùng./.