Cây cẩu tích: Công dụng và cách dùng trong y học cổ truyền

00:20 | 04/05/2025 Y học cổ truyền Theo dõi Tạp chí Sức khỏe Việt trên

Trong kho tàng dược liệu phong phú của Đông y, cây cẩu tích (hay còn gọi là cây lông cu li, cây lông culi) là một loại thảo dược quen thuộc, được sử dụng từ lâu đời để chữa nhiều chứng bệnh liên quan đến xương khớp và thận. Với hình dáng đặc trưng và bộ phận được sử dụng chính là lông của rễ cây, cẩu tích không chỉ có giá trị về mặt y học mà còn mang trong mình những câu chuyện dân gian thú vị.

Cây cẩu tích: Công dụng và cách dùng trong y học cổ truyền

Cây cẩu túc

1. Giới thiệu về cây cẩu tích

Tên gọi khác:

Cẩu tích

Lông cu li

Kim mao cẩu tích (tên thuốc Đông y)

Drynaria fortunei (tên khoa học)

Đặc điểm thực vật:

Cây cẩu tích thuộc họ Dương xỉ (Polypodiaceae), là loại cây ưa ẩm, thường mọc hoang ở các vùng núi cao, râm mát, đặc biệt là ở các tỉnh miền núi phía Bắc Việt Nam như Lào Cai, Yên Bái, Hà Giang, Hòa Bình.

Cây có thân rễ mọc bò, phủ nhiều lông màu nâu vàng giống như lông chó con – đây chính là lý do có tên gọi là "cẩu tích". Lá cây có hai loại: lá bất thụ (to, không sinh sản), và lá hữu thụ (nhỏ hơn, mang túi bào tử ở mặt dưới).

2. Bộ phận dùng và cách sơ chế

Bộ phận dùng: Thân rễ của cây cẩu tích, có phủ nhiều lông tơ màu vàng nâu.

Tên dược liệu trong Đông y: Kim mao cẩu tích.

Cách chế biến:

Đào thân rễ cây về, rửa sạch, cạo bỏ phần lông bên ngoài nếu muốn giảm tính kích ứng.

Thái lát mỏng, phơi khô.

Có thể tẩm rượu hoặc sao vàng để tăng tác dụng trong điều trị.

3. Thành phần hóa học

Theo các nghiên cứu hiện đại, thân rễ cây cẩu tích chứa các hợp chất quan trọng như:

Flavonoid

Triterpenoid

Tinh dầu

Chất nhầy

Các hợp chất phenolic

Những thành phần này có đặc tính kháng viêm, giảm đau, hỗ trợ tuần hoàn máu và tăng cường chức năng xương khớp.

4. Công dụng của cây cẩu tích

Theo y học cổ truyền:

Cẩu tích có vị đắng, ngọt, tính ôn, quy vào hai kinh Can và Thận. Chủ yếu được sử dụng để:

Bổ thận, mạnh gân cốt

Trị đau lưng, mỏi gối, tê thấp

Điều trị tiểu tiện không tự chủ, di tinh

Cầm máu trong một số trường hợp

Một số bài thuốc cổ truyền:

Chữa đau lưng, nhức mỏi khớp gối:

Cẩu tích 12g, tục đoạn 10g, ngưu tất 10g, đỗ trọng 10g.

Sắc với 800ml nước còn 300ml, chia 2 lần uống trong ngày.

Chữa tiểu tiện nhiều lần, són tiểu ở người cao tuổi:

Cẩu tích 12g, kim anh tử 10g, ích trí nhân 8g, phục linh 10g.

Sắc uống hàng ngày.

Chữa di tinh, mộng tinh ở nam giới:

Cẩu tích 10g, long cốt 10g, mẫu lệ 10g, liên nhục 8g.

Sắc uống ngày 1 thang.

5. Cách dùng cây cẩu tích

Cách phổ biến:

Dạng sắc uống: Dùng khô, sắc chung với các vị thuốc khác theo chỉ định của thầy thuốc Đông y.

Dạng ngâm rượu: Thân rễ cẩu tích khô có thể ngâm rượu để xoa bóp hoặc uống hỗ trợ trị đau nhức.

Dạng tán bột: Một số bài thuốc dùng cẩu tích tán nhỏ thành bột, trộn với mật hoặc làm thành viên.

6. Lưu ý khi sử dụng cây cẩu tích

Không nên dùng cho phụ nữ có thai, người âm hư hỏa vượng.

Người đang bị táo bón, nóng trong người cần thận trọng khi dùng vì cẩu tích có tính ôn.

Nên tham khảo ý kiến thầy thuốc trước khi dùng, nhất là khi kết hợp với các loại thuốc khác.

Không nên dùng liều cao kéo dài vì có thể gây khô miệng, nóng trong.

7. Cẩu tích trong nghiên cứu hiện đại

Một số nghiên cứu dược lý hiện đại cho thấy, chiết xuất từ cây cẩu tích có thể giúp:

Bảo vệ sụn khớp, kích thích tái tạo mô xương

Kháng khuẩn nhẹ, hỗ trợ tiêu viêm

Có tiềm năng sử dụng trong điều trị loãng xương và thoái hóa khớp

Tuy nhiên, cần có thêm nhiều thử nghiệm lâm sàng để khẳng định tác dụng và mức độ an toàn của thảo dược này.

Cây cẩu tích là một vị thuốc quý trong y học cổ truyền, đặc biệt có giá trị trong việc hỗ trợ điều trị các bệnh lý về xương khớp, thận hư và chứng tiểu tiện không kiểm soát. Tuy nhiên, như bất kỳ loại dược liệu nào, việc sử dụng cây cẩu tích cần có sự hướng dẫn của người có chuyên môn, tránh tự ý dùng để đảm bảo hiệu quả và an toàn.

Lưu Quân (T/h)

Tags:

Tin liên quan

Những lưu ý quan trọng khi sử dụng hạt sen: Ai nên cẩn thận?

16:57 | 08/09/2025 Khỏe - Đẹp

Hạt sen từ lâu đã trở thành một thực phẩm quen thuộc trong đời sống của người Việt, không chỉ bởi hương vị thơm ngon mà còn nhờ giá trị dinh dưỡng vượt trội. Theo Viện Dinh dưỡng Quốc gia, trong 100g hạt sen khô chứa tới 334 calo, 20g protein và 58g glucid, cùng nhiều vi chất quan trọng như kali, magie và phốt pho. Tuy nhiên, không phải ai cũng có thể thoải mái sử dụng loại thực phẩm này. Theo khuyến cáo từ Cục An toàn thực phẩm (Bộ Y tế), có 5 nhóm người cần đặc biệt thận trọng khi ăn hạt sen để tránh những rủi ro sức khỏe không đáng có.

Những tác dụng – công dụng chung của cây Táo mèo

15:17 | 24/06/2025 Y học cổ truyền

Táo mèo, hay còn gọi là Sơn tra, là một loại cây mọc hoang dại ở vùng núi cao, đặc biệt phổ biến tại các tỉnh Tây Bắc như Lào Cai, Yên Bái, Sơn La. Không chỉ nổi tiếng với hương vị đặc trưng trong các món rượu và trà, táo mèo còn là một vị thuốc quý trong y học cổ truyền và cả hiện đại, mang đến nhiều lợi ích cho sức khỏe con người.

Tác dụng – Công dụng chung của cây cà phê đối với sức khỏe

08:45 | 03/07/2025 Y học cổ truyền

Cây cà phê không chỉ là loại cây công nghiệp chủ lực của nhiều quốc gia mà còn là một “kho tàng dược liệu tự nhiên” với nhiều lợi ích cho sức khỏe. Từ hạt, lá đến bã cà phê – mỗi bộ phận của cây đều mang lại những giá trị y học và dinh dưỡng đặc biệt. Việc sử dụng cà phê đúng cách có thể giúp tăng cường năng lượng, cải thiện chức năng tim mạch, hỗ trợ tiêu hóa và làm đẹp da. Dưới đây là những công dụng nổi bật của cây cà phê đối với sức khỏe con người.

Cùng chuyên mục

Lá dong - Vị thuốc thanh nhiệt, giải độc tự nhiên

07:00 | 12/02/2026 Y học cổ truyền

Lá dong gắn liền với hình ảnh những chiếc bánh chưng, bánh tét trong dịp Tết cổ truyền. Không những vậy, lá dong còn là vị thuốc dân gian với nhiều lợi ích cho sức khỏe. Cùng tìm hiểu về tác dụng của lá dong theo y học cổ truyền cùng những bài thuốc hữu ích từ loại lá này.

Bác sĩ Vũ Hữu Tỉnh – Người kế thừa dòng chảy y học cổ truyền giữa lòng Thủ đô

11:16 | 11/02/2026 Thông tin đa chiều

(SKV) - Nhân kỷ niệm Ngày Thầy thuốc Việt Nam 27/2, câu chuyện về bác sĩ Vũ Hữu Tỉnh – Trưởng phòng khám chuyên khoa Y học cổ truyền Hưng Long Đường – là lát cắt chân thực về người thầy thuốc lặng lẽ gìn giữ y đức và tinh hoa y học cổ truyền. Gắn với nghề thuốc từ truyền thống gia đình nhiều thế hệ, bác sĩ Tỉnh đã kế thừa di sản Đông y, và nỗ lực đổi mới cách hành nghề, đặt người bệnh làm trung tâm trong từng quyết định chuyên môn, để y học cổ truyền tiếp tục đồng hành bền bỉ cùng đời sống hiện đại.

Bài thuốc chữa bệnh từ quả dừa

07:15 | 09/02/2026 Y học cổ truyền

Quả dừa mang lại nhiều lợi ích về sức khỏe. Theo y học cổ truyền, từ cùi dừa, nước dừa đến vỏ quả dừa đều có tác dụng chữa bệnh. Sử dụng dừa một cách hợp lý sẽ góp phần nâng cao và bảo vệ sức khỏe toàn diện.

[E-Magazine] Cây khế - Dược liệu quen thuộc trong vườn nhà

07:30 | 08/02/2026 Y học cổ truyền

Cây khế là loài cây ăn quả quen thuộc trong đời sống, gắn liền với làng quê và nhiều bài thuốc dân gian. Không chỉ cho quả giàu dưỡng chất, hầu hết các bộ phận của cây khế như lá, quả, hoa, rễ đều được y học cổ truyền sử dụng làm thuốc, góp phần chăm sóc sức khỏe từ bao đời nay.

Thực dưỡng ngày Tết theo y học cổ truyền

07:45 | 06/02/2026 Y học cổ truyền

Theo y học cổ truyền, Tết là thời điểm chuyển giao âm - dương, khí trời lạnh, cơ thể dễ tích hàn, sinh đàm, rối loạn tiêu hóa nếu ăn uống quá mức các món béo, ngọt, cay nóng. Vì vậy, lựa chọn món ăn ngày Tết không chỉ để ngon miệng, mà còn nhằm điều hòa khí huyết, kiện tỳ vị, phòng bệnh đầu xuân.

Gừng - nghệ - sả: "Bộ ba thảo mộc" phòng bệnh khi thời tiết giao mùa

08:00 | 05/02/2026 Y học cổ truyền

Khi thời tiết chuyển mùa, đặc biệt giai đoạn giao thoa giữa nóng - lạnh hoặc mưa - hanh khô, cơ thể con người thường khó thích nghi kịp thời. Đây cũng là thời điểm các bệnh lý về đường hô hấp, tiêu hóa, xương khớp và suy giảm miễn dịch có xu hướng gia tăng. Bên cạnh các biện pháp chăm sóc sức khỏe hiện đại, việc sử dụng thảo mộc tự nhiên được xem là giải pháp hỗ trợ hiệu quả, an toàn và tiết kiệm. Trong đó, gừng, nghệ và sả được ví như “bộ ba thảo mộc” giúp phòng bệnh khi thời tiết giao mùa.

Các tin khác

Sơn tra - Dược liệu dân dã hỗ trợ tiêu hóa và khí huyết

10:18 | 30/01/2026 Y học cổ truyền

Sơn tra là một vị thuốc quý trong kho tàng y học cổ truyền, thường được biết đến không chỉ như một loại quả ăn được mà còn là dược liệu đem lại giá trị bồi bổ sức khỏe toàn diện. Từ lâu, nhân dân ta đã sử dụng sơn tra trong các bài thuốc điều trị rối loạn tiêu hóa, hỗ trợ tim mạch và nâng cao thể trạng.

Thuyền thoái (xác ve sầu) – Dược liệu tán phong nhiệt, tiêu viêm, hỗ trợ trị ho khàn tiếng và bệnh ngoài da

12:14 | 28/01/2026 Thông tin đa chiều

Thuyền thoái là phần xác lột của ve sầu, được sử dụng khá phổ biến trong y học cổ truyền. Theo Đông y, vị thuốc này có tác dụng giải biểu nhiệt, tuyên phế, tán phong nhiệt, tiêu viêm, thường được dùng trong các chứng sốt cao co giật, đau đầu chóng mặt do phong nhiệt, khàn tiếng – mất tiếng, mày đay, mụn nhọt, ban chẩn và một số bệnh lý da liễu khác.

Huyết kiệt – dược liệu giúp hoạt huyết, cầm máu, giúp vết thương nhanh lên da non

12:13 | 28/01/2026 Thông tin đa chiều

Trong kho dược liệu Đông y, Huyết kiệt được nhận diện rất đặc trưng: một loại nhựa khô màu đỏ như máu, giòn, dễ vỡ, thường được dùng với mục đích hoạt huyết – tán ứ, sinh tân, giảm đau và hỗ trợ hồi phục da. Từ những vết bầm tím do chấn thương, tụ máu sưng đau, đến các tình trạng xuất huyết ngoài da, mụn nhọt lở loét… Huyết kiệt xuất hiện trong nhiều bài thuốc dân gian và y học cổ truyền như một “vị thuốc cầm máu – liền da” quen thuộc.

Gai dầu (cần sa) trong y học cổ truyền: Ranh giới mong manh giữa vị thuốc và hiểm họa

12:12 | 28/01/2026 Thông tin đa chiều

Gai dầu – còn gọi là cần sa – được nhắc đến trong y học cổ truyền thông qua hạt Hỏa ma nhân với công dụng nhuận tràng, hỗ trợ tiêu hóa. Tuy nhiên, đây cũng là dược liệu tiềm ẩn nhiều rủi ro nếu sử dụng sai cách. Việc hiểu đúng bản chất, công dụng và giới hạn an toàn của gai dầu là điều cần thiết để tránh những hệ lụy khó lường cho sức khỏe.

Giá trị của cây bình vôi trong kho tàng y học cổ truyền

07:30 | 27/01/2026 Y học cổ truyền

Trong kho tàng dược liệu truyền thống của người Việt, cây bình vôi là một vị thuốc quen thuộc. Bình vôi được y học cổ truyền ghi nhận với nhiều công dụng quý, đặc biệt trong hỗ trợ an thần, cải thiện giấc ngủ và điều hòa khí huyết.

Bất ngờ với lợi ích sức khỏe của lá ớt

11:00 | 26/01/2026 Y học cổ truyền

Trong đời sống, cây ớt không chỉ được biết đến với quả cay nồng mà lá ớt cũng là một vị thuốc quen thuộc, gắn liền với nhiều bài thuốc dân gian. Theo y học cổ truyền, lá ớt mang lại nhiều lợi ích cho sức khỏe nếu được sử dụng đúng cách và hợp lý.

Hồi đầu thảo – dược liệu cổ truyền hỗ trợ điều hòa kinh nguyệt, giảm đau dạ dày

22:46 | 24/01/2026 Thông tin đa chiều

Hồi đầu thảo là một dược liệu quen thuộc trong y học cổ truyền, có tính bình, vị đắng, thường được sử dụng trong các bài thuốc hỗ trợ điều hòa kinh nguyệt, giảm đau dạ dày, trị mụn nhọt, viêm gan mạn tính và một số chứng bệnh do khí huyết ứ trệ. Việc sử dụng hồi đầu thảo đúng cách, đúng liều lượng được cho là mang lại hiệu quả tích cực, đặc biệt với phụ nữ.

Ban hành phác đồ điều trị 16 bệnh phổ biến: Kết hợp tinh hoa y học cổ truyền và hiện đại

14:45 | 21/01/2026 Y học cổ truyền

Bộ Y tế vừa ban hành 16 bài hướng dẫn chẩn đoán và điều trị bệnh theo y học cổ truyền, kết hợp y học cổ truyền với y học hiện đại. Đây là căn cứ để các cơ sở y tế trên toàn quốc xây dựng hướng dẫn chẩn đoán bệnh y học cổ truyền, kết hợp y học cổ truyền và hiện đại tại đơn vị.

Dế – “vị thuốc” dân gian trong Đông y: Công dụng, cách dùng và những lưu ý an toàn

13:17 | 20/01/2026 Thông tin đa chiều

Tóm tắt: Không chỉ là loài côn trùng quen thuộc ở đồng ruộng, dế (dế mèn, dế dũi…) từ lâu còn được ghi nhận trong y học cổ truyền như một dược liệu có tính hàn, vị mặn, thường được dân gian ứng dụng để hỗ trợ bí tiểu, sỏi đường tiết niệu, táo bón và một số trường hợp sinh khó.

Xịt xoang Triệu Minh – Bài thuốc từ tình thương và trí tuệ

13:16 | 20/01/2026 Thông tin đa chiều

Trong dòng chảy hiện đại hóa ngày càng mạnh mẽ, giữa bộn bề của cuộc sống đô thị nơi con người ngày càng xa rời với thiên nhiên và cội nguồn vẫn còn đó những con người lặng thầm bền bỉ gìn giữ những giá trị cổ truyền dân tộc – không chỉ bằng tri thức mà bằng cả tâm nguyện và lòng từ bi. Một trong những hình ảnh đáng kính ấy là sư thầy Thích Đàm Thái – một nữ tu người dân tộc Dao, hiện đang trụ trì tại chùa Quang Phúc (Phường Thanh Liệt, Thành phố Hà Nội), tác giả bài thuốc gia truyền “Xịt xoang Triệu Minh”.

Xem thêm