Giá trị của cây bình vôi trong kho tàng y học cổ truyền

Cây bình vôi thường ưa mọc ở những vùng có núi đá.

Cây bình vôi là một loại dây leo, phần dưới thân phát triển thành củ to, bám vào núi đá, có củ rất to, nặng tới hơn 20kg. Da thân củ màu nâu đen, xù xì giống như hòn đá. Hình dáng thay đổi tùy theo nơi củ phát triển. Nếu mọc ở đất thì củ nhỏ hơn, thường gọi là "củ gà ấp". Từ thân củ mọc lên những thân màu xanh, nhỏ, mềm.

Lá mọc so le, hình bầu dục hay hình tim hoặc tròn, đường kính 8-9cm, cuống lá dài 5-8cm. Hoa nhỏ mọc thành tán. Hoa cái có cuống tán ngắn, còn hoa đực có cuống tán dài. Quả chín hình cầu màu đỏ, tươi, trong chứa một hạt hình móng ngựa.

Cây bình vôi thường ưa mọc ở những vùng có núi đá tại các tỉnh Tuyên Quang, Lạng Sơn, Thanh Hóa...

Để làm thuốc, củ bình vôi thu hái vào mùa hè thu, bỏ các rễ con, rửa sạch đất, cạo bỏ vỏ đen, thái phiến phơi khô, ngâm rượu hoặc phối hợp với một số vị thuốc khác sắc uống.

Công dụng của cây bình vôi theo y học cổ truyền

Theo các tài liệu y học cổ truyền, bình vôi có tác dụng an thần, trấn kinh, thanh nhiệt, giải uất, thường được dùng trong những trường hợp:

Hỗ trợ điều trị mất ngủ, ngủ không sâu giấc

Bình vôi là vị thuốc an thần quen thuộc, được dùng cho người khó ngủ, hay mộng mị, ngủ chập chờn, nhất là mất ngủ do căng thẳng, lo âu. Đông y cho rằng bình vôi giúp điều hòa tâm khí, làm dịu thần kinh, từ đó cải thiện chất lượng giấc ngủ.

Củ bình vôi là dược liệu có tác dụng an thần, chữa mất ngủ.

Giảm căng thẳng, hồi hộp, lo âu

Với tác dụng trấn tĩnh, bình vôi thường được sử dụng cho người hay bồn chồn, hồi hộp, tim đập nhanh, tinh thần bất an. Đây là vị thuốc phù hợp với người lao động trí óc, người cao tuổi hoặc người thường xuyên chịu áp lực tinh thần.

Hỗ trợ điều trị co giật, động kinh nhẹ

Trong dân gian và y học cổ truyền, bình vôi được dùng phối hợp trong các bài thuốc hỗ trợ điều trị chứng kinh giản, co giật ở mức độ nhẹ, giúp ổn định thần kinh và giảm tần suất cơn.

Thanh nhiệt, giải uất

Bình vôi có tính mát, giúp thanh nhiệt, làm dịu cơ thể trong các trường hợp nóng trong, uất kết do can khí không thông, từ đó góp phần cải thiện trạng thái tinh thần.

Một số bài thuốc dân gian từ cây bình vôi

Trị mất ngủ

Hạt sen, long nhãn, nhân hạt táo chua (sao) mỗi vị 10 - 15 g. Củ bình vôi 8g, lá vông nem 12 g. Sắc uống ngày 1 thang, uống trong ngày và trước khi ngủ 30 phút.

Hoặc bình vôi, lạc tiên, vông nem, mỗi vị 12 g. Liên tâm 6 g, cam thảo 6 g, sắc uống, ngày 1 thang.

Củ bình vôi sau khi sơ chế.

Trị suy nhược thần kinh

Bình vôi, câu đằng, thiên ma, viễn chí, đồng lượng 12 g. Sắc uống, ngày 1 thang.

Trị đau dạ dày, loét dạ dày

Bình vôi, dạ cẩm, khổ sâm cho lá, xa tiền tử, mỗi vị 12 g. Sắc uống, ngày 1 thang.

Trị động kinh

Dùng bình vôi, câu đằng, thiên ma, viễn chí, đồng lượng 12g. Sắc uống, ngày một thang.

Trị viêm nhiễm đường hô hấp, viêm họng, viêm khí quản mạn tính

Dùng bình vôi, huyền sâm, cát cánh, mỗi vị 12g, trần bì 10g. Sắc uống, ngày một thang.

Điều trị gout

Lấy củ bình vôi rửa sạch, sau đó đem đi cào sạch vỏ bên ngoài, thái mỏng, sấy khô và nghiền thành bột. Bảo quản bột củ bình vôi trong lọ thủy tinh có nắp đậy kín, mỗi lần dùng 1 muỗng nhỏ khoảng 3 - 6g bột để hãm với nước sôi và uống hết trong ngày.

San San (t/h)