Giữ ấm từ bàn chân: Bước đơn giản để phòng cảm lạnh mùa rét

Trời trở lạnh, không ít người dù mặc đủ áo ấm vẫn cảm thấy mệt mỏi, dễ sổ mũi, đau họng, ngủ không sâu giấc. Điều đáng nói là nguyên nhân đôi khi không nằm ở phần thân trên, mà bắt đầu từ… bàn chân – bộ phận thường bị xem nhẹ trong việc giữ ấm cơ thể.

Theo y học hiện đại lẫn y học cổ truyền đều cho thấy, giữ ấm bàn chân có vai trò nhất định trong việc bảo vệ sức khỏe, đặc biệt là đường hô hấp và chất lượng giấc ngủ, dù đây chỉ là một trong nhiều yếu tố tác động.

Bàn chân – “bộ tản nhiệt” đặc biệt của cơ thể

So với các vùng da khác, lòng bàn chân có cấu trúc rất riêng: da dày, trơn, không có lông và chứa hệ thống mạch máu đặc biệt với các cầu nối động – tĩnh mạch. Những “đường tắt” này cho phép máu đi thẳng từ động mạch sang tĩnh mạch mà không cần qua mao mạch, hoạt động như các “van điều tiết” dưới sự kiểm soát của hệ thần kinh tự động.

Khi cơ thể cần thải nhiệt, các cầu nối mở ra, đưa máu nóng từ trung tâm về bàn chân, giúp tỏa nhiệt nhanh ra môi trường. Ngược lại, khi trời lạnh, các cầu nối co lại, giảm lượng máu ra da, hạn chế mất nhiệt và ưu tiên giữ ấm cho các cơ quan quan trọng như tim, phổi và não.

Vì vậy, bàn chân có thể xem là một trong những ‘cửa xả và giữ nhiệt’ quan trọng của cơ thể. Đi chân trần trên nền lạnh khiến cơ thể mất nhiệt nhanh hơn, trong khi giữ ấm bàn chân giúp duy trì sự ổn định nhiệt độ bên trong.

Giữ ấm từ bàn chân: Bước đơn giản để phòng cảm lạnh mùa rét

Vì sao lạnh chân dễ dẫn đến cảm?

Nhiều nghiên cứu sinh lý học và miễn dịch học cho thấy, lạnh bàn chân có thể kích hoạt phản xạ co mạch toàn thân. Khi các thụ thể nhiệt ở da bàn chân gửi tín hiệu lạnh lên não, không chỉ mạch máu ở chi dưới co lại mà niêm mạc mũi – họng cũng bị ảnh hưởng.

Hệ quả là:

Lượng máu nuôi niêm mạc mũi giảm, nhiệt độ bề mặt hạ thấp

Dịch nhầy trở nên đặc hơn

Lông chuyển – “hàng rào quét dọn” tự nhiên – hoạt động kém hiệu quả

Ở nhiệt độ thấp, các tế bào niêm mạc mũi còn giảm sản xuất các yếu tố kháng virus tại chỗ, khiến hàng rào bảo vệ ban đầu suy yếu. Trong bối cảnh mùa lạnh, nhiều virus đường hô hấp vốn đã hiện diện sẵn ở mức độ thấp. Khi cơ chế phòng vệ giảm sút, các triệu chứng như sổ mũi, hắt hơi, ho, viêm họng dễ bùng phát hơn.

Điều này không có nghĩa cứ lạnh chân là chắc chắn bị cảm, nhưng cho thấy giữ ấm bàn chân là một biện pháp hỗ trợ hợp lý, bên cạnh rửa tay, giữ ấm cơ thể và hạn chế tiếp xúc khi có dịch.

Giữ ấm bàn chân: Thói quen nhỏ, lợi ích đáng kể

Khi bàn chân được giữ ấm, cơ thể không phải liên tục huy động phản xạ co mạch hay run cơ để sinh nhiệt. Nhờ đó, năng lượng được “giải phóng” cho các hoạt động quan trọng hơn như miễn dịch, phục hồi mô và duy trì sự tỉnh táo.

Ngược lại, tình trạng lạnh kéo dài ở chi dưới có thể làm tăng trương lực giao cảm, gây tiêu hao năng lượng, dẫn đến cảm giác mệt mỏi, khó chịu, nhất là ở người cao tuổi hoặc người có bệnh nền mạch máu.

Trong sinh hoạt hằng ngày, các chuyên gia khuyến nghị một số biện pháp đơn giản:

• Chọn tất giữ nhiệt, thấm ẩm tốt, không quá bó; thay tất khi bị ẩm

• Giữ bàn chân khô ráo, tránh đi chân trần lâu trên nền lạnh

• Tránh ngồi bất động quá lâu để hạn chế ứ trệ máu ở chi dưới

• Ngâm chân nước ấm và massage buổi tối với nhiệt độ, thời gian vừa phải

Đặc biệt, với người mắc tiểu đường, bệnh mạch máu ngoại vi, suy giãn tĩnh mạch, việc giữ ấm bàn chân càng quan trọng nhưng cần thận trọng khi dùng nhiệt. Những trường hợp này nên tham khảo ý kiến bác sĩ để tránh nguy cơ bỏng hoặc rối loạn tuần hoàn.

Chăm sóc bàn chân đúng cách, nhất là trong những ngày trở lạnh, nên được xem là một phần của chiến lược bảo vệ sức khỏe toàn thân.