Kết Hợp Xoa Bóp Bấm Huyệt Và Dưỡng Sinh Nguyễn Văn Hưởng Ở Người Bệnh Thoát Vị Đĩa Đệm Cột Sống Thắt Lưng

Đối tượng và phương pháp nghiên cứu: Nghiên cứu can thiệp lâm sàng có nhóm đối chứng, trên 70 bệnh nhân, chia thành hai nhóm (mỗi nhóm 35 người); đánh giá ở D0, D10 và D20. Nhóm nghiên cứu điều trị bằng cấy chỉ, xoa bóp bấm huyệt và dưỡng sinh; nhóm đối chứng sử dụng điện châm, xoa bóp bấm huyệt và dưỡng sinh.

Kết quả: Góc Lasègue trung bình của nhóm nghiên cứu tăng từ 55,31 ± 7,18° lên 79,23 ± 10,43°; nhóm đối chứng tăng từ 54,46 ± 6,83° lên 74,60 ± 10,73°. Mức tăng lần lượt là 23,91 ± 9,33° và 20,14 ± 11,04° (p giữa hai nhóm = 0,127). ODI của nhóm nghiên cứu giảm từ 55,34 ± 6,69% xuống 22,69 ± 6,49%, nhóm đối chứng giảm từ 52,43 ± 8,28% xuống 24,74 ± 8,11%; mức giảm lần lượt là 32,66 ± 9,27 và 27,69 ± 12,60 điểm phần trăm (p giữa hai nhóm = 0,065). Các chỉ tiêu đều cải thiện có ý nghĩa thống kê trong từng nhóm (p < 0,001).

Kết luận: Sau 20 ngày, cả hai phác đồ đều cải thiện góc Lasègue và chức năng sinh hoạt; khác biệt về mức cải thiện trung bình giữa hai nhóm chưa đạt ý nghĩa thống kê.

Từ khóa: Thoát vị đĩa đệm; hội chứng thắt lưng hông; cấy chỉ; dưỡng sinh Nguyễn Văn Hưởng; Lasègue; ODI.

Tác giả liên hệ: Phạm Văn Bách

Số điện thoại: 0989918381; Email: Bachbs81@gmail.com.

Effects Of Catgut Embedding Combined With Massage–Acupressure And Nguyen Van Huong Exercises On Radicular Signs And Daily Function In Patients With Lumbar Disc Herniation

ABSTRACT

Objective: To assess changes in straight-leg-raise (Lasègue) angle and disability measured by the Oswestry Disability Index (ODI) after a combined catgut embedding, massage–acupressure, and Nguyen Van Huong exercise regimen in patients with lumbosacral syndrome due to lumbar disc herniation.

Subjects and methods: An open-label, controlled clinical intervention included 70 patients (35 per group) at the Ministry of Public Security Traditional Medicine Hospital. The intervention group received catgut embedding, massage–acupressure, and Nguyen Van Huong exercises; the control group received electroacupuncture, massage–acupressure, and the same exercises. Outcomes were evaluated at baseline (D0), day 10 (D10), and day 20 (D20).

Results: The mean Lasègue angle increased from 55.31 ± 7.18° to 79.23 ± 10.43° in the intervention group and from 54.46 ± 6.83° to 74.60 ± 10.73° in controls. Mean changes were 23.91 ± 9.33° and 20.14 ± 11.04°, respectively (between-group p = 0.127). ODI decreased from 55.34 ± 6.69% to 22.69 ± 6.49% and from 52.43 ± 8.28% to 24.74 ± 8.11%, respectively. Mean reductions were 32.66 ± 9.27 and 27.69 ± 12.60 percentage points (between-group p = 0.065). Within-group improvements were significant (p < 0.001).

Conclusion: Both regimens were associated with improvements in Lasègue angle and ODI over 20 days. Between-group differences in mean improvement were not statistically significant.

Keywords: Lumbar disc herniation; sciatica; catgut embedding; Nguyen Van Huong exercises; Lasègue; Oswestry Disability Index.

Corresponding author: Pham Van Bach

Phone: 0989918381; Email: Bachbs81@gmail.com.

1. ĐẶT VẤN ĐỀ

Hội chứng thắt lưng hông do thoát vị đĩa đệm cột sống thắt lưng thường biểu hiện bằng đau thắt lưng lan xuống chi dưới, tăng nhạy cảm khi căng hệ thần kinh và hạn chế vận động. Bên cạnh triệu chứng đau, khả năng đứng, đi lại, cúi người và tự chăm sóc của người bệnh cũng bị ảnh hưởng đáng kể. Vì vậy, đánh giá đáp ứng điều trị cần kết hợp dấu hiệu lâm sàng phản ánh chèn ép rễ với thước đo chức năng sinh hoạt.

Nghiệm pháp Lasègue được sử dụng rộng rãi khi thăm khám người bệnh đau lan kiểu rễ, còn Oswestry Disability Index (ODI) lượng hóa mức hạn chế chức năng do đau vùng thắt lưng. Các biện pháp điều trị không dùng thuốc, trong đó có châm cứu, cấy chỉ, xoa bóp bấm huyệt và tập luyện, được sử dụng trong phục hồi chức năng cho người bệnh thoát vị đĩa đệm [1–3].

Tại Việt Nam, dưỡng sinh Nguyễn Văn Hưởng đã được phối hợp với các biện pháp y học cổ truyền trong điều trị đau cột sống thắt lưng [4,5]. Nghiên cứu này được tiến hành nhằm đánh giá sự thay đổi góc Lasègue và chức năng sinh hoạt hằng ngày theo ODI sau 20 ngày điều trị bằng cấy chỉ kết hợp xoa bóp bấm huyệt và dưỡng sinh Nguyễn Văn Hưởng, so với phác đồ có điện châm.

2. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

2.1. Đối tượng nghiên cứu

70 bệnh nhân mắc hội chứng thắt lưng hông do thoát vị đĩa đệm cột sống thắt lưng, thuộc thể huyết ứ hoặc huyết ứ kèm can thận hư theo y học cổ truyền, điều trị tại Bệnh viện Y học cổ truyền Bộ Công an. Người bệnh đáp ứng tiêu chuẩn lựa chọn và đồng ý tham gia nghiên cứu; các trường hợp có chỉ định phẫu thuật hoặc mắc bệnh lý khác thuộc tiêu chuẩn loại trừ không được đưa vào nghiên cứu.

2.2. Thiết kế và can thiệp

Nghiên cứu can thiệp lâm sàng có đối chứng, so sánh trước và sau điều trị giữa hai nhóm; chọn mẫu thuận tiện, 35 người mỗi nhóm. Nhóm nghiên cứu được cấy chỉ, xoa bóp bấm huyệt và tập dưỡng sinh Nguyễn Văn Hưởng. Nhóm đối chứng được điện châm, xoa bóp bấm huyệt và tập cùng bài dưỡng sinh. Thời gian điều trị và theo dõi là 20 ngày, đánh giá tại D0, D10 và D20.

2.3. Chỉ tiêu đánh giá

Góc Lasègue (độ) được đo khi nâng chân thẳng đến ngưỡng xuất hiện đau; góc lớn hơn biểu thị khả năng dung nạp nghiệm pháp tốt hơn.

Chỉ số ODI (%) đánh giá hạn chế chức năng sinh hoạt, điểm thấp hơn thể hiện mức ảnh hưởng ít hơn. Các chỉ số được trình bày dưới dạng trung bình ± độ lệch chuẩn và phân loại theo mức độ lâm sàng quy định trong đề cương nghiên cứu

2.4. Xử lý số liệu và đạo đức nghiên cứu

Số liệu được xử lý theo phương pháp thống kê y sinh học bằng SPSS. So sánh trước–sau trong từng nhóm và mức thay đổi giữa hai nhóm; sử dụng kiểm định tham số hoặc phi tham số khi phù hợp, ngưỡng ý nghĩa p < 0,05. Người bệnh tham gia tự nguyện, dữ liệu được bảo mật; nghiên cứu được Hội đồng khoa học của bệnh viện thông qua theo nội dung luận văn.

3. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU

3.1. Đặc điểm chung của đối tượng nghiên cứu

Tuổi trung bình của nhóm nghiên cứu là 60,71 ± 13,39 tuổi và nhóm đối chứng là 63,91 ± 10,35 tuổi. Tỷ lệ nữ lần lượt là 62,9% và 51,4%. Phân bố tuổi và giới giữa hai nhóm không có sự khác biệt có ý nghĩa thống kê (p > 0,05).

3.2. Thay đổi góc Lasègue

Bảng 1. Góc Lasègue qua các thời điểm đánh giá

Ghi chú: Đơn vị độ; p so sánh mức tăng D0–D20 giữa hai nhóm = 0,127.

Biểu đồ 1. Sự cải thiện góc Lasègue trung bình

Sau 20 ngày, góc Lasègue tăng có ý nghĩa thống kê trong từng nhóm (p < 0,001). Tại D20, tỷ lệ đạt mức bình thường theo phân loại của luận văn là 60,0% ở nhóm nghiên cứu và 31,4% ở nhóm đối chứng. Tuy nhiên, chênh lệch mức tăng góc Lasègue trung bình giữa hai nhóm chưa đạt ý nghĩa thống kê (p = 0,127).

3.3. Thay đổi chức năng sinh hoạt theo ODI

Bảng 2. Chỉ số ODI qua các thời điểm đánh giá

Ghi chú: p so sánh mức giảm D0–D20 giữa hai nhóm = 0,065.

Biểu đồ 2. Điểm ODI trung bình tại các thời điểm

ODI giảm có ý nghĩa thống kê trong từng nhóm (p < 0,001). Mức giảm trung bình ở nhóm nghiên cứu lớn hơn về giá trị số học nhưng khác biệt giữa hai nhóm chưa đạt ý nghĩa thống kê (p = 0,065). Tại D20, tỷ lệ có chức năng sinh hoạt ở mức bình thường lần lượt là 48,6% và 17,1%.

Bảng 3. Phân loại Lasègue và ODI tại D20

4. BÀN LUẬN

4.1. Cải thiện dấu hiệu chèn ép rễ thần kinh

Sau 20 ngày điều trị, góc Lasègue tăng ở cả hai nhóm, từ khoảng 55° trước điều trị lên 79,23° ở nhóm nghiên cứu và 74,60° ở nhóm đối chứng. Xu hướng cải thiện này tương đồng với kết quả nghiên cứu của Trần Phương Đông và Phan Thị Hồng Nhung [6] và Nguyễn Đình Tú cùng cộng sự [5] khi phối hợp những phương pháp điều trị không dùng thuốc ở bệnh nhân đau lan kiểu rễ. Tuy vậy, mức tăng trung bình giữa hai nhóm trong nghiên cứu của chúng tôi không khác biệt có ý nghĩa thống kê, cho thấy chưa đủ cơ sở khẳng định phác đồ có cấy chỉ ưu thế hơn phác đồ có điện châm riêng đối với chỉ tiêu này.

Theo y học hiện đại, đau kiểu rễ do thoát vị đĩa đệm có thể liên quan đồng thời tới chèn ép cơ học, viêm quanh rễ và tăng nhạy cảm của hệ thần kinh khi chịu lực căng. Khi cảm giác đau và tình trạng co cứng cơ giảm, người bệnh có thể nâng chân thẳng đến góc lớn hơn. Giá trị góc Lasègue vì vậy phản ánh sự thay đổi triệu chứng khi khám, không đồng nghĩa với bằng chứng hình ảnh học về mức độ giải phóng chèn ép [7]. Theo y học cổ truyền, đau thắt lưng lan xuống chi dưới thuộc phạm vi yêu cước thống, liên quan đến khí trệ, huyết ứ và bế tắc kinh lạc. Cấy chỉ, điện châm và xoa bóp bấm huyệt hướng đến thông kinh hoạt lạc, thư cân, hoạt huyết; luyện tập dưỡng sinh nhằm hỗ trợ vận động và điều hòa thân–tâm.

4.2. Cải thiện chức năng sinh hoạt hằng ngày

Chỉ số ODI giảm rõ rệt trong cả hai nhóm, với mức giảm trung bình 32,66 điểm phần trăm ở nhóm nghiên cứu và 27,69 điểm phần trăm ở nhóm đối chứng. Kết quả trong nghiên cưu của chúng tôi tương đồng với kết quả nghiên cứu của Trần Thị Minh Quyên và Vũ Việt Hằng về bài tập dưỡng sinh Nguyễn Văn Hưởng phối hợp điện châm, xoa bóp bấm huyệt [4]. Thử nghiệm của Tu và cộng sự trên bệnh nhân đau thần kinh tọa mạn tính do thoát vị đĩa đệm cũng ghi nhận cải thiện chức năng theo ODI ở nhóm châm cứu [3]. Tuy nhiên, nghiên cứu của chúng tôi chưa ghi nhận chênh lệch mức giảm ODI trung bình có ý nghĩa thống kê giữa hai phác đồ (p = 0,065), dù tỷ lệ người bệnh được phân loại ở mức bình thường sau điều trị cao hơn ở nhóm nghiên cứu.

Sự cải thiện chức năng sinh hoạt có thể liên quan đến giảm đau, giảm căng cơ, tăng khả năng vận động và phục hồi hoạt động thường ngày. Dưỡng sinh Nguyễn Văn Hưởng kết hợp điều hòa hơi thở, thư giãn và luyện tập nhẹ nhàng; các thành phần này có thể hỗ trợ người bệnh trở lại vận động. Theo y học cổ truyền, khi khí huyết lưu thông và cân mạch được thư giãn, khả năng vận động được cải thiện. Trong nghiên cứu này, cả hai nhóm đều được xoa bóp bấm huyệt và tập dưỡng sinh; khác biệt chính là cấy chỉ so với điện châm, vì vậy những biến chuyển quan sát được cần được hiểu là đáp ứng của các phác đồ phối hợp.

5. KẾT LUẬN

Sau 20 ngày điều trị, nhóm cấy chỉ kết hợp xoa bóp bấm huyệt và dưỡng sinh Nguyễn Văn Hưởng và nhóm điện châm kết hợp xoa bóp bấm huyệt và dưỡng sinh đều ghi nhận cải thiện có ý nghĩa thống kê về góc Lasègue và ODI so với trước điều trị (p < 0,001). Mức tăng góc Lasègue trung bình lần lượt là 23,91 ± 9,33° và 20,14 ± 11,04° (p = 0,127); mức giảm ODI lần lượt là 32,66 ± 9,27 và 27,69 ± 12,60 điểm phần trăm (p = 0,065). Chưa ghi nhận khác biệt có ý nghĩa thống kê giữa hai nhóm về mức cải thiện trung bình của hai chỉ tiêu này.

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1. Tang S, Mo Z, Zhang R. Acupuncture for lumbar disc herniation: a systematic review and meta-analysis. Acupunct Med. 2018;36(2):62–70. doi:10.1136/acupmed-2016-011332.

2. Du S, Cui Z, Peng S, et al. Clinical efficacy of exercise therapy for lumbar disc herniation: a systematic review and meta-analysis of randomized controlled trials. Front Med. 2025;12:1531637. doi:10.3389/fmed.2025.1531637.

3. Tu JF, Shi GX, Yan SY. Acupuncture vs Sham Acupuncture for Chronic Sciatica From Herniated Disk: A Randomized Clinical Trial. JAMA Intern Med. 2024;184(12):1417–1424. doi:10.1001/jamainternmed.2024.5463.

4. Trần Thị Minh Quyên, Vũ Việt Hằng. Tác dụng giảm đau và cải thiện chức năng sinh hoạt hằng ngày của điện châm kết hợp xoa bóp bấm huyệt, bài tập dưỡng sinh Nguyễn Văn Hưởng trong điều trị hội chứng thắt lưng hông. Tạp chí Y học Việt Nam. 2024;540(1). doi:10.51298/vmj.v540i1.10305.

5. Nguyễn Đình Tú, Bạch Chơn Thiện, Vũ Hà My, Lê Minh Hoàng, Lâm Quang Vinh. Đánh giá hiệu quả điều trị đau thần kinh tọa bằng điện châm và bài thuốc Độc hoạt tang ký sinh trong điều trị kết hợp với dưỡng sinh. Tạp chí Y học Việt Nam. 2025;553(3). doi:10.51298/vmj.v553i3.15507.

6. Trần Phương Đông, Phan Thị Hồng Nhung. Đánh giá tác dụng cải thiện tầm vận động cột sống thắt lưng của phương pháp điện châm kết hợp kéo giãn cột sống trên bệnh nhân thoát vị đĩa đệm cột sống thắt lưng. Tạp chí Y học Việt Nam. 2024;536(2). doi:10.51298/vmj.v536i2.8924.

7. Nee RJ, Boyd BS, Sierra-Silvestre E, Coppieters MW. Diagnostic accuracy of the straight leg raise test for lumbosacral radicular pain: a systematic review with meta-analysis. Musculoskelet Sci Pract. 2026;86:103666. doi:10.1016/j.msksp.2026.103666.

Pham Van Bach¹, Tran Minh Hieu², Tran Thai Ha³