Kỳ 2 – Thành phần hóa học và cách thức khai thác dược liệu cây cúc tần
![]() |
| Cúc tần |
Về thành phần hóa học, cúc tần chứa hàm lượng tinh dầu cao, phân bố chủ yếu ở lá và thân non. Trong tinh dầu này có những hợp chất quan trọng như camphor, borneol, limonen và cineol – những chất thường thấy trong nhiều dược liệu có tác dụng tiêu viêm, giảm đau, sát khuẩn. Dưới dạng tinh dầu tự nhiên, các hợp chất này mang lại mùi thơm nhẹ đặc trưng cho cúc tần và cũng chính là cơ sở khoa học giải thích việc dân gian thường dùng lá cúc tần để xông hơi khi bị cảm sốt, nghẹt mũi hoặc đau đầu.
Bên cạnh tinh dầu, cúc tần còn chứa nhiều khoáng chất và dưỡng chất có lợi như sắt, canxi, protein, lipid, xenluloza, caroten và vitamin C. Đây đều là những thành phần góp phần tăng giá trị dinh dưỡng cho cây, hỗ trợ tốt cho cơ thể khi sử dụng trong các món ăn – bài thuốc kết hợp. Đặc biệt, vitamin C và caroten có vai trò tăng sức đề kháng, trong khi protein và khoáng chất giúp bồi bổ cơ thể ở mức độ nhẹ, thích hợp trong các bài thuốc bổ cho người mệt mỏi hoặc suy nhược.
Trong rễ cúc tần, nhà khoa học còn phát hiện sự hiện diện của một số hoạt chất có khả năng ức chế các tác nhân gây sưng viêm ở khớp. Điều này giải thích vì sao nhiều bài thuốc chữa thấp khớp, đau mỏi xương thường sử dụng rễ cúc tần làm thành phần chính. Ngoài ra, các hoạt chất β-sitosterol và stigmasterol cũng được tìm thấy trong cây, có tác dụng hỗ trợ điều trị tiểu đường và trung hòa độc tố của một số loài rắn theo kinh nghiệm dân gian.
Về thời điểm khai thác dược liệu, cúc tần có thể thu hoạch quanh năm nhưng theo kinh nghiệm của nhiều thầy thuốc, mùa hè là lúc cây đạt hàm lượng tinh dầu cao nhất, dưỡng chất dồi dào, thân lá phát triển mạnh, rất thích hợp để lấy làm thuốc. Những bộ phận có thể sử dụng gồm: thân ngọn, lá và rễ. Tùy theo mục đích điều trị mà người dùng có thể sử dụng dạng tươi hoặc khô.
Đối với dạng tươi, cây sau khi thu hái cần được rửa sạch, để ráo rồi sử dụng ngay để giữ nguyên hàm lượng tinh dầu và hoạt chất có tính dễ bay hơi. Dạng tươi thường dùng trong các bài thuốc đắp ngoài, xông hơi hoặc nấu cháo giải cảm.
Nếu muốn bảo quản lâu dài, người ta thường sơ chế thành dạng khô. Cúc tần được rửa sạch, để ráo nước, thái thành từng đoạn ngắn rồi phơi nắng nhẹ hoặc sấy khô ở nhiệt độ ổn định. Khi đạt độ khô vừa phải, dược liệu sẽ được bảo quản trong túi kín, đặt ở nơi khô ráo, thoáng mát để tránh ẩm mốc. Dạng khô giúp người dùng dễ dàng cất trữ và sử dụng dần trong năm mà không lo mất dược tính.
Việc khai thác cúc tần đòi hỏi tuân thủ một số nguyên tắc cơ bản nhằm đảm bảo chất lượng dược liệu. Khi thu hái thân lá, phải chọn những cây khỏe mạnh, không sâu bệnh và thu hoạch vào buổi sáng khi trời khô thoáng. Với rễ, cần đào vào lúc cây phát triển ổn định, đất đủ độ khô để rễ không bị dập nát. Ngoài ra, trong quá trình phơi hoặc sấy, không phơi trực tiếp dưới nắng gắt vì có thể làm giảm tinh dầu và gây biến đổi các hoạt chất tự nhiên.
![]() |
Từ lâu, cúc tần đã được người dân sử dụng trong nhiều bài thuốc và món ăn chữa bệnh, vì thế việc khai thác dược liệu luôn đi đôi với nhu cầu bảo tồn. Hiện nay, nhiều vườn dược liệu chuyên canh đã trồng và chăm sóc cúc tần theo hướng khoa học, đảm bảo nguồn cung ổn định, chất lượng cao. Điều này không chỉ giúp bảo tồn nguồn gen thực vật quý mà còn thúc đẩy việc phát triển dược liệu bản địa phục vụ y học cổ truyền.
Có thể thấy, thành phần hóa học phong phú cùng khả năng khai thác linh hoạt chính là hai yếu tố cốt lõi tạo nên giá trị dược liệu của cây cúc tần. Những nghiên cứu hiện đại đang tiếp tục mở rộng hướng ứng dụng của loài cây này trong y học và chăm sóc sức khỏe cộng đồng.
Tin liên quan
Công dụng chữa bệnh của 4 loài hoa mùa Xuân
10:42 | 08/01/2026 Y tế 24h
Bài 3: Những lưu ý khi sử dụng các bài thuốc dân gian trị cảm cúm
09:16 | 07/01/2026 Y tế 24h
Bài 2: Những bài thuốc điều trị cảm cúm từ cây lá vườn nhà
10:19 | 30/12/2025 Y học cổ truyền
Cùng chuyên mục
Nông sản trong y học cổ truyền: Thực phẩm cũng là vị thuốc
11:18 | 14/01/2026 Thông tin đa chiều
Gạo lứt, đậu xanh, mè đen – bộ ba thực dưỡng quen mà lạ trong chăm sóc sức khỏe
11:17 | 14/01/2026 Thông tin đa chiều
Vừng đen - Vị thuốc bồi bổ gan thận, dưỡng khí huyết
08:00 | 14/01/2026 Y học cổ truyền
Giữ ấm từ bàn chân: Bước đơn giản để phòng cảm lạnh mùa rét
20:41 | 13/01/2026 Thông tin đa chiều
Nâng tầm giá trị dược liệu Việt Nam
08:15 | 13/01/2026 Y học cổ truyền
Những bài thuốc quý từ cây bưởi
07:45 | 12/01/2026 Y học cổ truyền
Các tin khác
Hoa sói – Dược liệu thơm quen thuộc trong Đông y, cần dùng đúng cách để bảo đảm an toàn
07:35 | 10/01/2026 Thông tin đa chiều
Hoa hiên – Dược liệu Đông y quen thuộc giúp thanh nhiệt, cầm máu và an thần
13:31 | 09/01/2026 Thông tin đa chiều
Thảo quyết minh – Vị thuốc nam quen thuộc hỗ trợ thanh can, nhuận tràng, hạ huyết áp
13:31 | 09/01/2026 Thông tin đa chiều
Chủ động bảo vệ sức khỏe cộng đồng và người lao động trong mùa lạnh
11:19 | 08/01/2026 Tư vấn
Quy định về kê đơn thuốc cổ truyền, thuốc dược liệu
16:56 | 06/01/2026 Y học cổ truyền
[Infographic] 5 cách chữa viêm thanh quản bằng gừng
08:00 | 04/01/2026 Y học cổ truyền
Cách sử dụng cây ngải cứu trong các bài thuốc chữa bệnh
07:45 | 03/01/2026 Kho thuốc Việt
Bộ Y tế ban hành Dược điển Việt Nam VI
20:55 | 30/12/2025 Y học cổ truyền
Huyệt Mệnh Môn: “nguồn lửa sinh mệnh” trong y học cổ truyền
09:12 | 30/12/2025 Y học cổ truyền
Rau củ bổ khí huyết mùa đông: Nguồn dưỡng sinh tự nhiên cho cơ thể
07:00 | 30/12/2025 Bắt mạch cuộc sống
Chi hội Nam y tỉnh An Giang tổng kết hoạt động năm 2025, đề ra mục tiêu phát triển vững mạnh trong năm 2026
05-01-2026 09:00 Tin tức
Hội Nam y Việt Nam: Dấu ấn hoạt động năm 2025 và mục tiêu trọng tâm năm 2026
27-12-2025 19:00 Hoạt động hội
Viện Nghiên cứu Y Dược học Tuệ Tĩnh: Trang trọng Lễ kỷ niệm 5 năm thành lập và Hội thảo khoa học Kế thừa di sản Đại Danh y Tuệ Tĩnh
21-12-2025 21:05 Hoạt động hội
Lan tỏa phong trào thi đua khi trí thức, nhà khoa học và doanh nghiệp cùng đồng hành
21-12-2025 07:28 Hoạt động hội
Hội Nam Y Việt Nam và hành trình lan tỏa yêu thương đến 280 hộ đồng bào Rục ở Kim Phú (Quảng Trị)
13-12-2025 19:00 Hoạt động hội



