“Nam dược trị Nam nhân”: Triết lý y học vượt thời gian của danh y Tuệ Tĩnh

Trải qua hơn sáu thế kỷ, tư tưởng ấy vẫn được nhắc lại như một định hướng phát triển của y học cổ truyền Việt Nam trong bối cảnh hội nhập và hiện đại hóa ngành y.

Nghề làm thuốc nam cổ truyền của dân tộc Dao Đỏ ở tỉnh Cao Bằng. Ảnh: Tạp chí Làng nghề.

Triết lý y học gắn với bản sắc dân tộc

Danh y Tuệ Tĩnh (thế kỷ XIV), tên thật là Nguyễn Bá Tĩnh, được xem là người đặt nền móng cho nền y học cổ truyền Việt Nam. Trong các tác phẩm như Nam dược thần hiệu và Hồng nghĩa giác tư y thư, ông đã hệ thống hóa nhiều bài thuốc sử dụng cây thuốc bản địa để điều trị bệnh cho người dân.

Triết lý “Nam dược trị Nam nhân” không chỉ nhấn mạnh việc sử dụng cây thuốc Nam để chữa bệnh cho người Việt, mà còn thể hiện tư duy y học gắn với điều kiện khí hậu, thổ nhưỡng và môi trường sinh thái của từng vùng. Theo nhiều nhà nghiên cứu, đây là quan điểm y học mang tính biện chứng sâu sắc, khẳng định sự phù hợp giữa dược liệu bản địa với cơ địa và bệnh tật của con người trong cùng môi trường sống.

Chính nhờ tư tưởng này, nhiều thế hệ thầy thuốc sau đó đã tiếp tục nghiên cứu, phát triển kho tàng thuốc Nam, tạo nên một hệ thống tri thức y học dân tộc phong phú. Từ những bài thuốc dân gian đến các phương pháp điều trị bằng thảo dược, y học cổ truyền Việt Nam dần hình thành bản sắc riêng, song hành với sự phát triển của y học hiện đại.

Triết lý của Tuệ Tĩnh càng trở nên có ý nghĩa khi nhìn vào nguồn tài nguyên dược liệu của Việt Nam hiện nay. Theo thống kê của ngành y dược, Việt Nam có hơn 5.000 loài cây thuốc, trong đó nhiều loài có giá trị dược học và kinh tế cao.

Một số nghiên cứu của Viện Dược liệu cũng cho thấy đã xác định được khoảng 5.117 loài cây và nấm được sử dụng làm thuốc, cùng hàng trăm loài động vật và khoáng vật có thể dùng trong y học cổ truyền.

Nguồn tài nguyên này được xem là nền tảng quan trọng để phát triển ngành dược liệu và y học cổ truyền của Việt Nam. Tuy nhiên, nhiều chuyên gia cho rằng tiềm năng này vẫn chưa được khai thác tương xứng.

TTND.GS.TS Trương Việt Bình, Chủ tịch Hội Nam Y Việt Nam, cho rằng Việt Nam có lợi thế lớn về nguồn dược liệu và tri thức y học cổ truyền. Theo ông, nếu được đầu tư nghiên cứu và chuẩn hóa quy trình sản xuất, dược liệu Việt Nam hoàn toàn có thể trở thành nền tảng cho việc phát triển ngành dược liệu và sản phẩm chăm sóc sức khỏe có giá trị cao.

Nhiều chuyên gia cũng nhận định rằng trong bối cảnh thế giới ngày càng quan tâm đến thảo dược và y học tự nhiên, việc phát triển dược liệu bản địa không chỉ có ý nghĩa về y học mà còn mang lại giá trị kinh tế đáng kể.

Ảnh: Báo Tây Ninh

Phát huy triết lý “Nam dược trị Nam nhân” trong thời đại mới

Trong bối cảnh ngành y tế hướng tới mô hình chăm sóc sức khỏe toàn diện, việc kết hợp y học cổ truyền với y học hiện đại đang trở thành xu hướng phổ biến ở nhiều quốc gia.

Có quan điểm cho rằng, y học cổ truyền cần được phát triển trên cơ sở khoa học và kết hợp chặt chẽ với y học hiện đại để phát huy hiệu quả điều trị. Mỗi nền y học có những thế mạnh riêng, nếu y học hiện đại mạnh về chẩn đoán và xử lý cấp cứu, thì y học cổ truyền lại có ưu thế trong điều trị bệnh mạn tính, phục hồi chức năng và chăm sóc sức khỏe lâu dài.

Quan điểm này cũng phù hợp với xu hướng phát triển y học trên thế giới, khi nhiều quốc gia đang tích hợp các phương pháp y học cổ truyền vào hệ thống chăm sóc sức khỏe nhằm tận dụng lợi thế của các liệu pháp tự nhiên.

Tại Việt Nam, việc phát triển dược liệu và y học cổ truyền đã được đưa vào nhiều chương trình và chính sách quốc gia. Chẳng hạn, Bộ Y tế đã ban hành danh mục 100 dược liệu có giá trị y học và kinh tế cao cần ưu tiên phát triển giai đoạn 2020–2030, nhằm khai thác hiệu quả nguồn tài nguyên cây thuốc trong nước.

Hơn sáu thế kỷ sau thời Tuệ Tĩnh, triết lý “Nam dược trị Nam nhân” vẫn giữ nguyên giá trị. Không chỉ là một di sản y học, tư tưởng ấy còn gợi mở hướng đi cho việc phát triển ngành dược liệu và y học cổ truyền Việt Nam trong thời đại mới.

Khi được nghiên cứu, chuẩn hóa và ứng dụng trên nền tảng khoa học hiện đại, triết lý của Tuệ Tĩnh không chỉ góp phần bảo tồn tri thức y học dân tộc mà còn mở ra cơ hội xây dựng một nền y học bền vững, nơi tri thức truyền thống và khoa học hiện đại cùng song hành vì sức khỏe cộng đồng.