Nhân Sâm Trong Ung Thư Học Cơ Chế Sinh Học Và Bằng Chứng Lâm Sàng
Từ khóa nhân sâm, sâm Mỹ, ginsenosid, mệt mỏi liên quan đến ung thư, liệu pháp miễn dịch, hệ vi sinh đường ruột.
Abstract
Ginseng has been studied in oncology for symptom management and potential effects on tumours. This narrative review examines preclinical studies, human clinical trials, and practice guidelines. Ginsenosides and ginseng polysaccharides influence cell cycle regulation, immune responses, and the gut microbiota in experimental models. Among adults undergoing cancer treatment, American ginseng may be considered for cancer-related fatigue under a conditional recommendation based on low-certainty evidence. Trial results vary with the preparation, patient population, and timing of assessment. Clinical evidence remains insufficient to establish that ginseng products control tumours, improve responses to immune checkpoint inhibitors, or prevent cancer. Findings from isolated compounds cannot be extrapolated to whole-root preparations. Clinical decisions should account for the specific species and formulation, the cause and severity of fatigue, and possible interactions with cancer therapies and other medications. Evidence on Ngoc Linh and Lai Chau ginseng in oncology is predominantly preclinical.
Keywords ginseng, American ginseng, ginsenosides, cancer-related fatigue, immunotherapy, gut microbiota.
1. Đặt vấn đề
Trong y học cổ truyền, nhân sâm được dùng với công năng đại bổ nguyên khí. Ở người bệnh ung thư, sự quan tâm đến nhân sâm thường bắt đầu từ một nhu cầu cụ thể như mệt mỏi kéo dài, giảm sức hoạt động hoặc suy nhược trong quá trình điều trị. Kinh nghiệm dùng thuốc bổ khí gợi ra câu hỏi về hỗ trợ triệu chứng. Việc đánh giá câu hỏi đó cần dựa trên các chỉ số lâm sàng có thể theo dõi, đặc biệt là mức độ mệt mỏi và ảnh hưởng đến sinh hoạt. Đáp ứng của khối u, thời gian sống thêm và dung nạp điều trị là những kết cục riêng, cần được đánh giá bằng nghiên cứu phù hợp.
Bài viết tập trung vào hai loài được nghiên cứu nhiều là nhân sâm châu Á (Panax ginseng C.A.Mey.) và sâm Mỹ, còn gọi là Tây dương sâm (Panax quinquefolius L.). Hồng sâm là dạng chế biến bằng hấp và làm khô, thường từ nhân sâm châu Á. Bột rễ sâm Mỹ, cao hồng sâm, polysaccharid tách chiết và ginsenosid Rg3 tinh chế là những can thiệp khác nhau. Hiệu quả của mỗi chế phẩm cần được đọc trong đúng bối cảnh thử nghiệm, kể cả khi các sản phẩm trên thị trường cùng mang tên “nhân sâm” (1,2). Sâm Ngọc Linh và sâm Lai Châu được bàn riêng ở mục 4.3.
2. Phương pháp tổng quan
Bài viết sử dụng phương pháp tổng quan tường thuật. Tài liệu được tra cứu có chủ đích qua PubMed, trang công bố của các tạp chí và nguồn hướng dẫn chuyên ngành đến ngày 17 tháng 11 năm 2026. Các cụm từ tra cứu bằng tiếng Anh kết hợp tên loài hoặc hoạt chất với chủ đề nghiên cứu. Từ khóa gồm Panax ginseng, Panax quinquefolius, Panax vietnamensis, Panax vietnamensis var. fuscidiscus, ginsenoside Rg3, compound K, ginseng polysaccharides, cancer-related fatigue, immune checkpoint inhibitors và warfarin. Bài viết ưu tiên báo cáo gốc khi trích số liệu, hướng dẫn chuyên ngành khi bàn về thực hành và các tổng quan phù hợp khi trình bày cơ chế.
Mỗi kết quả được diễn giải theo loại nghiên cứu, chế phẩm, đối tượng, tiêu chí đánh giá và thời điểm đo. Cách tiếp cận này cho phép đối chiếu các câu hỏi cơ chế và lâm sàng trong cùng một bài, song có thể bỏ sót nghiên cứu ngoài phạm vi tra cứu. Bài viết không tính lại hiệu quả gộp và không chấm điểm nguy cơ sai lệch của từng thử nghiệm. Mức độ chắc chắn nêu trong phần khuyến cáo về mệt mỏi lấy trực tiếp từ hướng dẫn chuyên ngành.
3. Thành phần hoạt tính và chuyển hóa
Hai nhóm thành phần được nghiên cứu nhiều là ginsenosid và polysaccharid. Ginsenosid là các saponin triterpenoid. Nhiều ginsenosid thuộc nhóm protopanaxadiol, như Rb1, Rc, Rg3 và Rh2, hoặc protopanaxatriol, như Rg1 và Re. Polysaccharid là các phân đoạn carbohydrate có thành phần và cấu trúc thay đổi theo nguồn nguyên liệu và phương pháp tách chiết. Khâu chế biến có thể làm thay đổi tỷ lệ các ginsenosid. Vì vậy, tên loài và khối lượng ghi trên nhãn chỉ cung cấp một phần thông tin về chế phẩm (1,2).
Một số ginsenosid mang nhiều gốc đường được hấp thu hạn chế sau khi uống. Vi khuẩn đường ruột có thể loại dần các gốc đường của một số ginsenosid nhóm protopanaxadiol và tạo thành chất chuyển hóa compound K. Trong nghiên cứu trên 34 người khỏe mạnh dùng hồng sâm hoặc hồng sâm lên men, Jeon-Kyung Kim và cộng sự (3) ghi nhận mối liên hệ giữa hoạt tính chuyển hóa ginsenosid của hệ vi sinh trong mẫu phân và mức phơi nhiễm compound K trong máu. Kết quả giúp giải thích vì sao cùng một sản phẩm có thể tạo ra mức phơi nhiễm khác nhau giữa các cá thể. So sánh dược động học ở người khỏe mạnh chưa xác lập ưu thế điều trị ung thư của sản phẩm lên men hay chế phẩm giàu compound K.
Khi đọc nghiên cứu tế bào, cần chú ý cả nồng độ và thời gian tiếp xúc với hoạt chất. Nồng độ có tác dụng trong môi trường nuôi cấy có thể khó đạt tại mô đích sau khi uống. Điều này đặc biệt quan trọng khi so sánh một ginsenosid tinh chế với trà sâm, bột rễ hoặc cao chiết. Các nghiên cứu tiếp theo cần mô tả rõ thành phần chế phẩm và đo mức phơi nhiễm ở người trước khi ngoại suy từ tác dụng trong phòng thí nghiệm (2,3).
4. Tác động lên khối u và điều biến miễn dịch
4.1. Những quan sát trên tế bào và động vật
Trong một số mô hình tế bào ung thư, Rg3, Rh2 và compound K được ghi nhận làm chậm tăng sinh, cản trở sự chuyển tiếp giữa các pha của chu kỳ tế bào hoặc thúc đẩy chết tế bào theo chương trình. Các báo cáo mô tả biến đổi của protein liên quan đến đường tín hiệu ty thể và sự hoạt hóa các enzym caspase trong một số dòng tế bào. Hướng tác động và cường độ thay đổi theo hoạt chất, dòng tế bào và điều kiện thực nghiệm. Kết quả này giúp xác định đích nghiên cứu dược lý và lựa chọn chất để kiểm chứng ở bước tiếp theo (2).
Các mô hình thực nghiệm khác ghi nhận thay đổi của yếu tố tăng trưởng nội mô mạch máu, dấu ấn tạo mạch và các protein liên quan đến xâm lấn. Một số ginsenosid cũng được khảo sát về khả năng ảnh hưởng đến quá trình chuyển dạng biểu mô thành trung mô và hoạt động của các protein vận chuyển thuốc như P-glycoprotein. Các dấu ấn này có giá trị trong nghiên cứu cơ chế. Để xác lập hiệu quả ngăn di căn hoặc làm tăng nhạy cảm với hóa trị ở người, cần đo các kết cục tương ứng trong thử nghiệm lâm sàng, đồng thời đánh giá khả năng tương tác và độc tính (2,4).
Một hướng khác là điều hòa tín hiệu viêm. Các nghiên cứu tiền lâm sàng mô tả tác động của một số ginsenosid lên yếu tố nhân kappa B (NF-κB), một yếu tố phiên mã tham gia điều hòa biểu hiện các gen liên quan đến viêm và sống còn của tế bào. Tác động lên đường tín hiệu này phụ thuộc mô hình và hoạt chất đang khảo sát (5).
4.2. Điều hòa miễn dịch và liệu pháp kháng PD-1
Đại thực bào và tế bào diệt tự nhiên. Trên đại thực bào chuột nuôi cấy, polysaccharid acid từ hồng sâm Hàn Quốc làm tăng sản xuất nitơ monoxyd và hoạt hóa yếu tố phiên mã NF-κB. Thí nghiệm ức chế thụ thể gợi ý vai trò của thụ thể giống Toll 2 (TLR2) trong đáp ứng này (6). Thử nghiệm ngẫu nhiên trên 72 người khỏe mạnh dùng polysaccharid Y-75 ghi nhận hoạt tính gây độc của tế bào diệt tự nhiên (NK) và khả năng thực bào cao hơn nhóm giả dược sau 14 tuần (7).
Đại thực bào trong mô khối u. Trong mô hình đồng nuôi cấy với tế bào ung thư phổi không tế bào nhỏ, ginsenosid Rh2 tinh khiết làm giảm dấu ấn CD206 của đại thực bào kiểu M2 và giảm khả năng di chuyển, xâm lấn của tế bào ung thư. Trên chuột mang u, nghiên cứu ghi nhận giảm biểu hiện CD206 và yếu tố tăng trưởng nội mô mạch máu C. Kết quả gợi ý tác động lên tương tác giữa đại thực bào và tế bào u (8).
Tế bào T và điểm kiểm soát miễn dịch. Protein chết tế bào theo chương trình 1 (PD-1) là một thụ thể trên tế bào lympho T. Khi phối tử PD-L1 gắn với PD-1, tín hiệu này có thể làm giảm khả năng của tế bào T tấn công khối u (9). Trong mô hình ung thư phổi không tế bào nhỏ, Rg3 làm giảm tín hiệu qua thụ thể yếu tố tăng trưởng biểu bì (EGFR), giảm gắn chuỗi đường vào PD-L1 và thúc đẩy phân hủy protein này. Trong đồng nuôi cấy, tế bào T tăng khả năng gây độc. Ở chuột mang u, tế bào T CD8 tăng biểu hiện granzyme B và perforin, hai protein tham gia tiêu diệt tế bào đích (10).
Hệ vi sinh đường ruột và đáp ứng với thuốc kháng PD-1. Trên chuột mang u, phối hợp polysaccharid nhân sâm với kháng thể kháng PD-1 cho đáp ứng chống u mạnh hơn, đi kèm giảm tỷ số kynurenin/tryptophan, giảm tế bào T điều hòa và tăng tế bào T hiệu ứng. Ở người, nghiên cứu so sánh hệ vi sinh giữa nhóm đáp ứng và không đáp ứng với thuốc. Mẫu phân của người bệnh cũng được dùng trong thí nghiệm chuyển hệ vi sinh sang chuột (9).
Một thư khoa học năm 2025 nêu khả năng ứng dụng polysaccharid nhân sâm trong bối cảnh kháng mắc phải với thuốc kháng PD-1 (11). Cần thử nghiệm đối chứng đo tỷ lệ đáp ứng, thời gian sống thêm và biến cố bất lợi liên quan miễn dịch trước khi có thể khuyến cáo phối hợp thường quy.
![]() |
4.3. Sâm Ngọc Linh và sâm Lai Châu
Các công trình tại Việt Nam. Năm 1993, nhóm thuộc Trung tâm Sâm Việt Nam, Đại học Y Dược Thành phố Hồ Chí Minh, cùng các đồng nghiệp Nhật Bản công bố phân lập saponin từ sâm Ngọc Linh (Panax vietnamensis Ha et Grushv., thứ vietnamensis) (12). Nghiên cứu của nhóm Bảo tàng Thiên nhiên Việt Nam và các đơn vị phối hợp công bố năm 2014 xác định quan hệ di truyền giữa các mẫu sâm Lai Châu (Panax vietnamensis var. fuscidiscus) và sâm Ngọc Linh (13). Phân tích phổ chất chuyển hóa sau đó tìm được các dấu ấn hóa học để phân biệt hai thứ thực vật (14).
Majonosid R2. Majonosid R2 (MR2) là saponin kiểu ocotillol. Công bố năm 1993 ghi nhận MR2 chiếm khoảng một nửa lượng saponin chiết được từ mẫu sâm Ngọc Linh (12). Ở một lô sâm Ngọc Linh chưa hấp trong nghiên cứu năm 2015, MR2 đạt 53,5 mg/g dược liệu khô, tương đương 5,35% khối lượng khô và khoảng 20,8% tổng lượng saponin định lượng trong cùng mẫu (15). Các tỷ lệ này cần được dẫn cùng mẫu và phương pháp định lượng. Trên chuột, MR2 hạn chế giai đoạn thúc đẩy sinh u ở mô hình gây u gan và da (16). Trên đại thực bào chuột được kích thích gây viêm, MR2 và các chất chuyển hóa giảm hoạt hóa NF-κB và biểu hiện yếu tố hoại tử u alpha cùng interleukin-1 (17).
Chế biến nhiệt sâm Ngọc Linh. Nhóm Đại học Y Dược Thành phố Hồ Chí Minh và Đại học Quốc gia Seoul ghi nhận dịch chiết sâm đã hấp ức chế tăng sinh dòng tế bào ung thư phổi người A549 mạnh hơn dịch chiết sâm chưa hấp (18). Trong công trình năm 2015, sau 12 giờ hấp ở 105 °C, hàm lượng hai dạng 20(S)-Rg3 và 20(R)-Rg3 lần lượt đạt 12,7 và 9,5 mg/g dược liệu khô. Cả hai ở dưới ngưỡng phát hiện trong mẫu chưa hấp. Rk1 và Rg5 cũng tăng, còn MR2 giảm từ 53,5 xuống 49,1 mg/g. Hoạt tính trên A549 đạt mức cao nhất ở mốc 12 giờ trong thí nghiệm (15).
Chế biến nhiệt sâm Lai Châu. Năm 2026, nhóm Đại học Tôn Đức Thắng ghi nhận Rg3, Rg5 và ocotillol genin trong cao rễ sâm Lai Châu chế biến nhiệt. Cao chiết cải thiện khả năng sống của tế bào ống thận và làm giảm creatinin cùng nitơ urê máu trên chuột bị tổn thương thận do cisplatin (19). Ảnh hưởng của gia nhiệt lên hàm lượng Rh2 cần được định lượng riêng (15,19).
Dữ liệu hiện có chưa đủ để khuyến cáo sâm Ngọc Linh hoặc sâm Lai Châu nhằm kiểm soát u, hạn chế tái phát hay giảm độc tính hóa trị hoặc xạ trị. Thử nghiệm phối hợp với cisplatin ở người cần đánh giá cả chức năng thận và đáp ứng khối u.
5. Bằng chứng lâm sàng trên người
![]() |
| Tây dương sâm (Panax quinquefolius L.) https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:300467-2 |
![]() |
| Sâm Ngọc Linh (Panax vietnamensis var. vietnamensis) https://mplant.ump.edu.vn/index.php/sam-viet-nam-panax-vietnamensis-araliaceae/ |
![]() |
| Sâm Ngọc Linh (Panax vietnamensis var. vietnamensis) https://redsvn.net/chum-anh-sam-ngoc-linh-mot-loai-cay-duoc-lieu-quy-cua-viet-nam/ |
![]() |
| Sâm Lai Châu (Panax vietnamensis var. fuscidiscus) |
5.1. Sâm Mỹ và mệt mỏi liên quan đến ung thư
Mệt mỏi liên quan đến ung thư có thể biểu hiện bằng cảm giác kiệt sức về thể chất, tinh thần hoặc nhận thức và ảnh hưởng đến sinh hoạt hằng ngày. Người bệnh có thể mệt ngay cả khi hoạt động ít. Trong chăm sóc hỗ trợ, cần tìm các yếu tố có thể điều chỉnh như thiếu máu, đau, rối loạn giấc ngủ, dinh dưỡng không đầy đủ, trầm cảm và tác dụng bất lợi của thuốc. Hướng dẫn chuyên ngành cũng đặt vận động phù hợp, liệu pháp nhận thức hành vi và thực hành chánh niệm trong các biện pháp xử trí ở người đang điều trị (1).
Thử nghiệm đa trung tâm, ngẫu nhiên, mù đôi của Barton và cộng sự (20) tuyển 364 người đang hoặc đã hoàn thành điều trị ung thư. Nhóm can thiệp dùng bột rễ sâm Mỹ 2.000 mg/ngày trong tám tuần. Ở tuần thứ tư, thời điểm đánh giá tiêu chí chính, mức cải thiện điểm trung bình là 14,4 ở nhóm sâm Mỹ và 8,2 ở nhóm giả dược (p = 0,07). Đến tuần thứ tám, hai mức tương ứng là 20,0 và 10,3 điểm (p = 0,003) trên phân thang mệt mỏi chung của Bảng kiểm triệu chứng mệt mỏi đa chiều dạng rút gọn. Phân tích theo tình trạng điều trị ghi nhận tín hiệu lợi ích rõ hơn ở nhóm đang điều trị. Kết quả ở tuần thứ tám là tín hiệu lợi ích. Tiêu chí chính ở tuần thứ tư chưa đạt ý nghĩa thống kê.
Hướng dẫn năm 2024 của Hội Ung thư học Lâm sàng Hoa Kỳ (ASCO) và Hội Ung thư học Tích hợp (SIO) cho phép bác sĩ cân nhắc sâm Mỹ ở liều 2.000 mg/ngày để giảm mệt mỏi cho người trưởng thành đang điều trị ung thư. Đây là khuyến cáo có điều kiện, với độ chắc chắn của bằng chứng thấp. Phạm vi khuyến cáo gắn với loài sâm, đối tượng và mục tiêu kiểm soát triệu chứng. Sau khi hoàn thành điều trị, bằng chứng về sâm cho tình trạng mệt mỏi còn chưa đủ để đưa ra khuyến cáo theo hướng dẫn này (1).
5.2. Kết quả với nhân sâm châu Á và hồng sâm
Jin Won Kim và cộng sự (21) phân ngẫu nhiên 438 người bệnh ung thư đại trực tràng đang hóa trị bằng oxaliplatin, leucovorin và fluorouracil vào nhóm dùng hồng sâm Hàn Quốc hoặc giả dược trong 16 tuần. Điểm mệt mỏi chung cải thiện sau 16 tuần trong nhóm phân tích tuân thủ đề cương (p = 0,019). Tập phân tích đầy đủ không ghi nhận khác biệt có ý nghĩa ở điểm chung, dù một số mục thành phần như tâm trạng và khả năng đi bộ có cải thiện. Giảm bạch cầu trung tính xảy ra thường xuyên hơn ở nhóm hồng sâm, trong khi tỷ lệ biến cố bất lợi chung tương tự. Khác biệt giữa hai cách phân tích làm giảm độ chắc chắn khi diễn giải kết quả (1).
Trong thử nghiệm mù đôi trên 127 người bệnh ung thư tiến triển có mệt mỏi, cao chiết nhân sâm châu Á không cho thấy ưu thế so với giả dược ở tiêu chí chính vào ngày 29 (22). Khác biệt về giai đoạn bệnh, chế phẩm, thời gian theo dõi và thang điểm khiến các thử nghiệm khó so sánh trực tiếp. Bảng 1 đối chiếu ba thử nghiệm theo quần thể và tiêu chí đánh giá.
Bảng 1. Các thử nghiệm đối chứng tiêu biểu về mệt mỏi
| Đối tượng và chế phẩm | Kết quả chính cần lưu ý |
| 364 người đang hoặc đã điều trị ung thư. Sâm Mỹ. | Tuần 4: tiêu chí chính chưa đạt ý nghĩa thống kê. Tuần 8: cải thiện 20,0 so với 10,3 điểm (p = 0,003). |
| 438 người ung thư đại trực tràng đang hóa trị. Hồng sâm Hàn Quốc. | Tuần 16: điểm mệt mỏi chung cải thiện trong phân tích tuân thủ (p = 0,019). Kết quả không được xác nhận trên tập phân tích đầy đủ. |
| 127 người ung thư tiến triển có mệt mỏi. Cao nhân sâm châu Á. | Ngày 29: tiêu chí chính không khác biệt có ý nghĩa so với giả dược. |
Nguồn tổng hợp từ các tài liệu (1,20,21,22).
5.3. Đáp ứng khối u và dự phòng ung thư
Ở ung thư phổi không tế bào nhỏ tiến triển, Peng và cộng sự (4) tổng hợp 22 thử nghiệm ngẫu nhiên tại Trung Quốc với 2.202 người bệnh, so sánh ginsenosid Rg3 phối hợp hóa trị bước một với hóa trị đơn thuần. Trong 19 thử nghiệm báo cáo đáp ứng khách quan của khối u, tỷ số đáp ứng khách quan giữa hai nhóm là 1,44 (khoảng tin cậy 95% từ 1,27 đến 1,63). Kết quả cần được đọc trong bối cảnh một số thử nghiệm mô tả chưa đầy đủ việc làm mù và tất cả được thực hiện tại một quốc gia. Dữ liệu áp dụng cho Rg3 và các phác đồ được khảo sát. Hiệu quả phối hợp với phác đồ miễn dịch hiện nay và lợi ích sống thêm ở các quần thể khác vẫn cần xác nhận.
Về dự phòng, phân tích gộp của Jin và cộng sự (23) gồm chín nghiên cứu, trong đó tám nghiên cứu có thiết kế quan sát. Nhóm dùng sâm có nguy cơ tương đối mắc ung thư là 0,84 so với nhóm không dùng (khoảng tin cậy 95% từ 0,76 đến 0,92). Các nghiên cứu khác biệt đáng kể về thiết kế, quần thể và cách xác định việc dùng sâm, với chỉ số không đồng nhất I² = 70%. Chế độ ăn, hút thuốc và hành vi chăm sóc sức khỏe có thể gây nhiễu trong nghiên cứu quan sát. Số liệu cho thấy một mối liên hệ thống kê và chưa đủ cơ sở để khuyến cáo nhân sâm nhằm dự phòng ung thư. Tương tự, các dữ liệu tổng hợp trong bài chưa xác lập vai trò của nhân sâm trong ngăn tái phát sau điều trị hoặc bảo vệ gan, thận trước độc tính của phác đồ.
6. An toàn và cân nhắc thực hành
Khi người bệnh đang điều trị ung thư muốn dùng sâm vì mệt mỏi, bước đầu tiên là xác định triệu chứng ảnh hưởng thế nào đến sinh hoạt và rà soát nguyên nhân có thể xử trí. Thông tin cần có khi trao đổi với bác sĩ điều trị gồm tên loài, dạng sản phẩm, thành phần phối hợp và danh sách thuốc đang dùng. Nếu thống nhất thử sâm Mỹ cho mục tiêu giảm mệt, có thể dùng cùng một thang điểm hoặc cùng một chỉ số hoạt động hằng ngày ở các lần đánh giá. Mức vận động, chất lượng giấc ngủ và các triệu chứng mới cũng giúp xem xét lợi ích thực tế và khả năng dung nạp (1).
Tương tác cần lưu ý là sâm Mỹ với warfarin. Trong một thử nghiệm ngẫu nhiên nhỏ trên người khỏe mạnh, sâm Mỹ làm giảm tác dụng chống đông của warfarin, thể hiện qua giảm tỷ số chuẩn hóa quốc tế (INR) so với giả dược (24). Với nhân sâm châu Á, các dữ liệu về đông máu và tương tác phụ thuộc loại chế phẩm. Trung tâm Quốc gia về Sức khỏe Bổ sung và Tích hợp Hoa Kỳ lưu ý mất ngủ và khả năng hạ đường huyết khi dùng nhân sâm châu Á. Viện Ung thư Quốc gia Hoa Kỳ cũng nêu một báo cáo tổn thương gan ở người dùng imatinib cùng sản phẩm có nhân sâm, trong đó vai trò riêng của sâm chưa được xác định. Người bệnh dùng thuốc chống đông, thuốc hạ đường huyết hoặc thuốc ung thư đường uống cần được rà soát tương tác trước khi thêm sản phẩm. Khi chuẩn bị phẫu thuật, thời điểm ngừng sản phẩm do nhóm điều trị xác định theo từng trường hợp (25,26).
Ở ung thư vú nhạy cảm nội tiết, một nghiên cứu trên dòng tế bào cho thấy tác động đến thụ thể estrogen thay đổi theo phương pháp chiết xuất sâm Mỹ (27). Quan sát này chưa xác định nguy cơ tái phát ở người hoặc độ an toàn của Rg3 tinh khiết trong nhóm bệnh nhân đó. Cần xem xét thể bệnh, thuốc nội tiết và chế phẩm cụ thể với bác sĩ ung thư. Việc lựa chọn sản phẩm chỉ dựa vào phân loại khí hư hay âm hư không đủ để xử lý những khác biệt về tương tác và mức độ bằng chứng giữa các chế phẩm.
7. Kết luận
Trong chăm sóc hỗ trợ ung thư, sâm Mỹ có thể được cân nhắc để giảm mệt mỏi ở một số người trưởng thành đang điều trị, sau khi đánh giá nguyên nhân, rà soát tương tác và thống nhất mục tiêu theo dõi. Ginsenosid và polysaccharid nhân sâm cung cấp các giả thuyết về điều hòa chu kỳ tế bào, môi trường vi mô khối u và đáp ứng miễn dịch. Để xác định giá trị điều trị của những tác động này, cần thử nghiệm đối chứng trên người với chế phẩm chuẩn hóa, tiêu chí lâm sàng định trước và theo dõi đầy đủ biến cố bất lợi. Điều trị đặc hiệu tiếp tục được lựa chọn theo loại ung thư, giai đoạn bệnh và phác đồ ung thư học. Ở sâm Ngọc Linh và sâm Lai Châu, cần đánh giá tác dụng của từng chế phẩm trong thử nghiệm trên người (15,16,19).
Tài liệu tham khảo
1. Bower JE, Lacchetti C, Alici Y, Barton DL, Bruner D, Canin BE, et al. Management of fatigue in adult survivors of cancer: ASCO–Society for Integrative Oncology guideline update. J Clin Oncol. 2024;42(20):2456-87. doi:10.1200/JCO.24.00541.
2. Mou C, Wang Y, Kim MY, Cho JY. Ginsenosides from Panax ginseng: their mechanisms, microbiome determinants, and translational strategies in therapeutic activity against cancer. J Ginseng Res. 2026;50(4):101029. doi:10.1016/j.jgr.2026.101029.
3. Kim JK, Choi MS, Jeung W, Ra J, Yoo HH, Kim DH. Effects of gut microbiota on the pharmacokinetics of protopanaxadiol ginsenosides Rd, Rg3, F2, and compound K in healthy volunteers treated orally with red ginseng. J Ginseng Res. 2020;44(4):611-8. doi:10.1016/j.jgr.2019.05.012.
4. Peng Z, Wu WW, Yi P. The efficacy of ginsenoside Rg3 combined with first-line chemotherapy in the treatment of advanced non-small cell lung cancer in China: a systematic review and meta-analysis of randomized clinical trials. Front Pharmacol. 2021;11:630825. doi:10.3389/fphar.2020.630825.
5. Jang WY, Hwang JY, Cho JY. Ginsenosides from Panax ginseng as key modulators of NF-κB signaling are powerful anti-inflammatory and anticancer agents. Int J Mol Sci. 2023;24(7):6119. doi:10.3390/ijms24076119.
6. Byeon SE, Lee J, Kim JH, Yang WS, Kwak YS, Kim SY, et al. Molecular mechanism of macrophage activation by red ginseng acidic polysaccharide from Korean red ginseng. Mediators Inflamm. 2012;2012:732860. doi:10.1155/2012/732860.
7. Cho YJ, Son HJ, Kim KS. A 14-week randomized, placebo-controlled, double-blind clinical trial to evaluate the efficacy and safety of ginseng polysaccharide (Y-75). J Transl Med. 2014;12:283. doi:10.1186/s12967-014-0283-1.
8. Li H, Huang N, Zhu W, Wu J, Yang X, Teng W, et al. Modulation the crosstalk between tumor-associated macrophages and non-small cell lung cancer to inhibit tumor migration and invasion by ginsenoside Rh2. BMC Cancer. 2018;18(1):579. doi:10.1186/s12885-018-4299-4.
9. Huang J, Liu D, Wang Y, Liu L, Li J, Yuan J, et al. Ginseng polysaccharides alter the gut microbiota and kynurenine/tryptophan ratio, potentiating the antitumour effect of antiprogrammed cell death 1/programmed cell death ligand 1 (anti-PD-1/PD-L1) immunotherapy. Gut. 2022;71(4):734-45. doi:10.1136/gutjnl-2020-321031.
10. Wang W, Kong M, Shen F, Li P, Chen C, Li Y, et al. Ginsenoside Rg3 targets glycosylation of PD-L1 to enhance anti-tumor immunity in non-small cell lung cancer. Front Immunol. 2024;15:1434078. doi:10.3389/fimmu.2024.1434078.
11. Huang J, Wang Z, Li F, Wang H, Xiang Y, Li R, et al. Ginseng polysaccharides circumvent acquired resistance to anti-PD-1 immunotherapy in patients with non-small cell lung cancer. Pharmacol Res. 2025;212:107611. doi:10.1016/j.phrs.2025.107611.
12. Nguyen MD, Nguyen TN, Kasai R, Ito A, Yamasaki K, Tanaka O. Saponins from Vietnamese ginseng, Panax vietnamensis Ha et Grushv. collected in central Vietnam. I. Chem Pharm Bull (Tokyo). 1993;41(11):2010-4. doi:10.1248/cpb.41.2010.
13. Phan KL, Vu DD, Phan KL, Nguyen GS, Nguyen TPT, Le TML, et al. Mối quan hệ di truyền của các mẫu sâm thu ở Lai Châu trên cơ sở phân tích trình tự nucleotide vùng matK và ITS-rDNA. Tạp chí Công nghệ Sinh học. 2014;12(2):327-37.
14. Nguyen HT, Phan LK, Huynh KLV, Duong TH, Le HT, Hai-Yen NT, et al. Untargeted metabolomics approach for the differentiation between Panax vietnamensis var. vietnamensis and Panax vietnamensis var. fuscidiscus. Metabolites. 2023;13(6):763. doi:10.3390/metabo13060763.
15. Le THV, Lee SY, Lee GJ, Nguyen NK, Park JH, Nguyen MD. Effects of steaming on saponin compositions and antiproliferative activity of Vietnamese ginseng. J Ginseng Res. 2015;39(3):274-8. doi:10.1016/j.jgr.2015.01.006.
16. Konoshima T, Takasaki M, Ichiishi E, Murakami T, Tokuda H, Nishino H, et al. Cancer chemopreventive activity of majonoside-R2 from Vietnamese ginseng, Panax vietnamensis. Cancer Lett. 1999;147(1-2):11-6. doi:10.1016/S0304-3835(99)00257-8.
17. Jeong JJ, Van Le TH, Lee SY, Eun SH, Nguyen MD, Park JH, et al. Anti-inflammatory effects of vina-ginsenoside R2 and majonoside R2 isolated from Panax vietnamensis and their metabolites in lipopolysaccharide-stimulated macrophages. Int Immunopharmacol. 2015;28(1):700-6. doi:10.1016/j.intimp.2015.07.025.
18. Le THV, Lee SY, Kim TR, Kim JY, Kwon SW, Nguyen NK, et al. Processed Vietnamese ginseng: preliminary results in chemistry and biological activity. J Ginseng Res. 2014;38(2):154-9. doi:10.1016/j.jgr.2013.11.015.
19. Nguyen HT, Ngo TMD, Tran MK, Tran TKN, Vy TT, Vo TNG, et al. Nephroprotective effect of black Panax vietnamensis var. fuscidiscus against cisplatin toxicity. Molecules. 2026;31(10):1586. doi:10.3390/molecules31101586.
20. Barton DL, Liu H, Dakhil SR, Linquist B, Sloan JA, Nichols CR, et al. Wisconsin ginseng (Panax quinquefolius) to improve cancer-related fatigue: a randomized, double-blind trial, N07C2. J Natl Cancer Inst. 2013;105(16):1230-8. doi:10.1093/jnci/djt181.
21. Kim JW, Han SW, Cho JY, Chung IJ, Kim JG, Lee KH, et al. Korean red ginseng for cancer-related fatigue in colorectal cancer patients with chemotherapy: a randomised phase III trial. Eur J Cancer. 2020;130:51-62. doi:10.1016/j.ejca.2020.02.018.
22. Yennurajalingam S, Tannir NM, Williams JL, Lu Z, Hess KR, Frisbee-Hume S, et al. A double-blind, randomized, placebo-controlled trial of Panax ginseng for cancer-related fatigue in patients with advanced cancer. J Natl Compr Canc Netw. 2017;15(9):1111-20. doi:10.6004/jnccn.2017.0149.
23. Jin X, Che DB, Zhang ZH, Yan HM, Jia ZY, Jia XB. Ginseng consumption and risk of cancer: a meta-analysis. J Ginseng Res. 2016;40(3):269-77. doi:10.1016/j.jgr.2015.08.007.
24. Yuan CS, Wei G, Dey L, Karrison T, Nahlik L, Maleckar S, et al. Brief communication: American ginseng reduces warfarin’s effect in healthy patients: a randomized, controlled trial. Ann Intern Med. 2004;141(1):23-7. doi:10.7326/0003-4819-141-1-200407060-00011.
25. National Center for Complementary and Integrative Health. Asian ginseng: usefulness and safety [Internet]. Bethesda (MD): National Center for Complementary and Integrative Health; [updated 2025 Feb; cited 2026 Nov 17]. Available from: https://www.nccih.nih.gov/health/asian-ginseng
26. National Cancer Institute. Cancer therapy interactions with foods and dietary supplements (PDQ®)–health professional version [Internet]. Bethesda (MD): National Cancer Institute; [updated 2024 Apr 5; cited 2026 Nov 17]. Available from: https://www.cancer.gov/about-cancer/treatment/cam/hp/dietary-interactions-pdq
27. King ML, Adler SR, Murphy LL. Extraction-dependent effects of American ginseng (Panax quinquefolium) on human breast cancer cell proliferation and estrogen receptor activation. Integr Cancer Ther. 2006;5(3):236-43. doi:10.1177/1534735406291341.
Các tin khác
Giá Trị Lịch Sử Và Văn Hóa Của Bảo Tồn Nguồn Gen Nam Dược Và Giải Pháp Phát Triển Vùng Dược Liệu Bền Vững Ở Việt Nam
16:11 | 13/11/2026 Bài báo Khoa học
Tiềm năng chống ung thư của Xáo tam phân qua các nghiên cứu trong nước và quốc tế
22:42 | 12/11/2026 Bài báo Khoa học
Giá Trị Của Các Trước Tác Nam Y, Nam Dược Trong Di Sản Văn Hóa Và Lịch Sử Việt Nam
15:44 | 12/11/2026 Bài báo Khoa học
Kết Hợp Xoa Bóp Bấm Huyệt Và Dưỡng Sinh Nguyễn Văn Hưởng Ở Người Bệnh Thoát Vị Đĩa Đệm Cột Sống Thắt Lưng
15:41 | 12/11/2026 Bài báo Khoa học
Thắt Lưng Của Phương Pháp Điện Châm Kết Hợp Bài Tập Dưỡng Sinh Nguyễn Văn Hưởng Trong Điều Trị Đau Thần Kinh Tọa Do Thoái Hóa Cột Sống Thắt Lưng
16:32 | 11/11/2026 Bài báo Khoa học
Đặc Điểm Lâm Sàng Của Bệnh Nhân Viêm Mũi Xoang Mạn Tính Tại Bệnh Viện Y Học Cổ Truyền Bộ Công An
14:38 | 11/11/2026 Bài báo Khoa học
Một Vài Nhận Xét Về Khái Niệm Thuốc Nam
08:37 | 02/11/2026 Bài báo Khoa học
Quá trình hình thành và phát triển của Hội Đông y Việt Nam và Hội Nam y Việt nam qua các thời kỳ lịch sử
21:30 | 01/11/2026 Bài báo Khoa học
Sự hình thành và phát triển Nam y Việt Nam qua tư liệu lịch sử thời quân chủ
08:23 | 31/10/2026 Bài báo Khoa học
Từ Di Sản Tri Thức Sống Đến Đối Tượng Chính Sách: Thuốc Nam Trong Lịch Sử Y Dược Việt Nam
14:00 | 28/10/2026 Bài báo Khoa học




