Tiềm năng chống ung thư của Xáo tam phân qua các nghiên cứu trong nước và quốc tế

Tóm tắt

Mục tiêu: Tổng hợp các nghiên cứu về hoạt tính liên quan đến ung thư của Xáo tam phân (Paramignya trimera) và đánh giá khả năng chuyển giao kết quả sang nghiên cứu điều trị.

Phương pháp: Tổng quan tường thuật các bài báo trong nước và quốc tế, phân loại theo đối tượng thử nghiệm, dạng mẫu và chỉ tiêu đánh giá.

Kết quả: Cao chiết và một số phân đoạn từ rễ làm giảm khả năng sống hoặc tăng trưởng của các dòng tế bào khối u gan, vú và tụy. Cao methanol từ rễ làm giảm xâm lấn và gây chết tế bào theo chương trình ở khối cầu từ dòng tế bào ung thư vú MCF-7. Paratrimerin I có nồng độ ức chế 50% (IC₅₀) là 0,43 µM trên dòng tế bào u gan HepG2 và 0,26 µM trên MCF-7. Kết quả sàng lọc trên tế bào ung thư phổi và mô phỏng phân tử mở rộng hướng khảo sát. Qua các nguồn rà soát, chưa xác định được nghiên cứu chứng minh hiệu quả trên động vật mang khối u hoặc thử nghiệm lâm sàng xác nhận hiệu quả điều trị ở người.

Kết luận: Xáo tam phân là nguồn ứng viên cho nghiên cứu phát triển thuốc. Cần xác định hoạt chất có tính chọn lọc, khả năng đạt nồng độ tác dụng trong cơ thể và độ an toàn trước khi xem xét thử nghiệm lâm sàng.

Abstract

Objective. To review studies on the cancer-related activity of Xáo tam phân (Paramignya trimera) and assess their relevance to drug development. Methods. Vietnamese and international publications were reviewed narratively and grouped by model, test material, and outcome. Results. Root extracts and selected fractions reduced viability or growth in liver, breast, and pancreatic tumor cell lines. A methanolic root extract reduced invasion and induced apoptosis in MCF-7 breast cancer cell spheroids. Paratrimerin I had half-maximal inhibitory concentration (IC₅₀) values of 0.43 µM in HepG2 liver tumor cells and 0.26 µM in MCF-7 cells. Lung cancer cell screening and computational studies suggested additional research directions. The sources reviewed did not identify efficacy studies in tumor-bearing animals or clinical trials confirming efficacy in patients. Conclusion. P. trimera is a candidate source for drug discovery. Selectivity, achievable exposure, and safety require assessment before clinical testing is considered.

1 Đặt vấn đề

Xáo tam phân là loài thuộc họ Cam (Rutaceae), có vùng phân bố bản địa tại Việt Nam. Bài viết dùng danh pháp được cơ sở dữ liệu Plants of the World Online của Vườn thực vật Hoàng gia Kew chấp nhận là Paramignya trimera (Oliv.) Burkill. Khi tra cứu, cần tính đến cách ghi P. trimera (Oliv.) Guillaum. thường gặp trong các công bố dược học [1,2].

Dưới góc độ Nam dược, Xáo tam phân đặt ra một câu hỏi cụ thể. Trong số các hợp chất đã nhận diện, hợp chất nào tạo nên hoạt tính của cao chiết và tác động chọn lọc lên tế bào ung thư ở nồng độ có thể đạt được trong cơ thể? Bài viết đối chiếu kết quả trên tế bào, dữ liệu trên động vật và bằng chứng lâm sàng để xác định những bước cần thiết trước khi xem xét ứng dụng.

2 Phương pháp tổng quan

Tổng quan tường thuật dựa trên tra cứu PubMed, trang nhà xuất bản và tạp chí chuyên ngành Việt Nam đến ngày 04/11/2026. Từ khóa gồm “Paramignya trimera”, “Xáo tam phân” và “Xao tam phan”, kết hợp với các thuật ngữ về ung thư, độc tính tế bào, apoptosis, động vật mang khối u và thử nghiệm lâm sàng. Danh mục tài liệu của tổng quan năm 2025 được dùng để lần về công trình gốc [2]. Tên loài và tên thông dụng cũng được tra cứu trên các trang được lập chỉ mục của ClinicalTrials.gov. Tra cứu bổ sung đến ngày 05/11/2026 đối chiếu hồ sơ tự công bố thực phẩm và thông tin cấp phép thuốc công khai tại Việt Nam, Hoa Kỳ và Liên minh châu Âu theo tên loài và tên thông dụng.

Ưu tiên bài báo có mô tả mẫu thử, mô hình và kết quả có thể đối chiếu. Công trình hóa thực vật, mô phỏng phân tử và nghiên cứu độc tính trên động vật được trình bày theo câu hỏi mà mỗi thiết kế có thể trả lời. Do khác biệt về nguyên liệu, dung môi, thời gian phơi nhiễm và phép đo, bài viết tổng hợp định tính. Phạm vi tra cứu chọn lọc có thể bỏ sót báo cáo chưa được lập chỉ mục hoặc chưa công bố.

Paramignya trimera (theo Vietcare)

Paramignya trimera (Theo thaoduocduyhung.com)

3 Kết quả

3.1 Các công trình tại Việt Nam

Trên dòng tế bào u gan HepG2, Nguyễn Trường Sinh và cộng sự ghi nhận cao methanol làm giảm tăng sinh. Phân tích dòng chảy với Annexin V kết hợp với propidium iodide (PI) và quan sát hình thái nhân cho thấy các biến đổi phù hợp với chết tế bào theo chương trình (apoptosis). Cần lưu ý HepG2 có nguồn gốc từ u nguyên bào gan. Do đó, phát hiện trên mô hình này cần được kiểm chứng trên các dòng đại diện cho ung thư biểu mô tế bào gan ở người trưởng thành [3,4].

Tại Đại học Y Dược Thành phố Hồ Chí Minh, Trần Thị Thúy Quỳnh và cộng sự dùng phép thử đo màu với muối 3-(4,5-dimethylthiazol-2-yl)-2,5-diphenyltetrazolium bromide (MTT) để khảo sát các cao phân đoạn sau 72 giờ. Phân đoạn n-hexan và cloroform từ rễ cho nồng độ ức chế 50% (IC₅₀) lần lượt là 36,76 và 40,73 µg/mL. Các phân đoạn từ thân và các phân đoạn phân cực từ rễ có tác dụng yếu hoặc không biểu hiện hoạt tính trong khoảng nồng độ khảo sát. Nhóm còn đo khả năng bắt giữ gốc tự do 2,2-diphenyl-1-picrylhydrazyl (DPPH) và định lượng malondialdehyd (MDA) để đánh giá hoạt tính chống oxy hóa. Hai phép thử này cung cấp thông tin riêng về oxy hóa, với chỉ tiêu khác phép thử độc tính tế bào [5].

Trên dòng ung thư vú MCF-7, cao methanol từ rễ có IC₅₀ 168,9 ± 11,65 µg/mL ở khối cầu ba chiều (3D) và 260,8 ± 16,54 µg/mL ở nuôi cấy đơn lớp hai chiều (2D). Tại 250 µg/mL, nhóm nghiên cứu ghi nhận ức chế xâm lấn trong phép thử và tăng apoptosis trong khối cầu. Mô hình 3D tái hiện được cấu trúc cụm tế bào, còn kết quả xâm lấn chỉ phản ánh hành vi trong điều kiện thí nghiệm. Bài được công bố trực tuyến năm 2018 và xuất bản trong tập năm 2020 [6].

Một nghiên cứu khác so sánh dòng tế bào gốc ung thư vú VNBRCA1 với nguyên bào sợi người. Sau 72 giờ, IC₅₀ của cao methanol từ rễ lần lượt là 106 ± 10 và 310 ± 8 µg/mL theo phần kết quả của bài gốc. Sự chênh lệch gợi ý tính chọn lọc trong cặp tế bào đã thử. Việc sử dụng nguyên bào sợi làm đối chứng giới hạn khả năng ngoại suy sang tế bào biểu mô vú lành hoặc các mô khác [7].

3.2 Công trình hợp tác và công bố quốc tế

Trong nghiên cứu Việt Nam – Australia năm 2017, cao rễ có nồng độ ức chế 50% tăng trưởng (GI₅₀) trong khoảng 15–32 µg/mL trên nhóm dòng được thử, gồm các dòng u tụy, đại tràng, buồng trứng, phổi, vú và các dòng khác. Dải kết quả công bố bao gồm cả MCF-10A, dòng biểu mô vú không ác tính. Vì vậy, cần xem kết quả của từng dòng đối chứng trước khi đánh giá tính chọn lọc. Năm 2019, Nguyễn Văn Tặng và Christopher J. Scarlett báo cáo IC₅₀ của cao rễ lần lượt là 32,12 và 36,65 µg/mL trên BxPC-3 và CFPAC-1, hai dòng tế bào ung thư tụy. Kết quả so sánh với gemcitabine tại các nồng độ cụ thể trong phòng thí nghiệm chỉ có giá trị trong thiết kế đó [8,9].

Trong nghiên cứu hợp tác Việt Nam – Nga năm 2026, cao rễ Xáo tam phân được ghi nhận có hoạt tính khi sàng lọc trên các dòng ung thư phổi không tế bào nhỏ A549, H460 và H1299, với mức chọn lọc khiêm tốn theo báo cáo của nhóm tác giả. Các thí nghiệm đi sâu về alkaloid và protein ức chế khối u p53 và protein điều hòa âm tính của nó (MDM2) của công trình này sử dụng một loài khác, Zanthoxylum nitidum. Vì vậy, phần kết quả áp dụng cho Xáo tam phân dừng ở bước sàng lọc [10].

3.3 Hợp chất phân lập và cơ chế đang được khảo sát

Paratrimerin I là alkaloid acridone được phân lập từ rễ, có IC₅₀ 0,43 µM trên HepG2 và 0,26 µM trên MCF-7. Nghiên cứu công bố trực tuyến năm 2020 và xuất bản trong tập năm 2021. Các số liệu này giúp ưu tiên hợp chất tinh khiết cho bước kiểm tra tính chọn lọc. Muốn xác định hợp chất đóng góp bao nhiêu vào hoạt tính của cao rễ, cần định lượng trong cao và thử lại sau khi loại bỏ rồi bổ sung hợp chất [11].

Một nhóm nghiên cứu tại Hàn Quốc khảo sát hai coumarin là ostruthin và 8-geranylumbelliferone. Khi hoạt hóa thụ thể 1 của yếu tố hoại tử khối u (TNFR1), nhóm ghi nhận hai coumarin làm giảm phosphoryl hóa phức hợp kinase của protein ức chế yếu tố nhân kappa B (IKK) do yếu tố hoại tử khối u (TNF) kích thích. Nhóm cũng quan sát thấy 8-geranylumbelliferone thúc đẩy chết tế bào kiểu hoại tử theo chương trình (necroptosis) trong mô hình có điều kiện tín hiệu phù hợp. Kết quả thu hẹp phạm vi giả thuyết cơ chế xuống một số mắt xích có thể kiểm tra, với tác dụng phụ thuộc bối cảnh của mô hình tế bào [12].

Tổng quan của Phạm Nguyễn Bảo Trân và cộng sự năm 2025 lập danh mục 146 hợp chất và tổng hợp 12 nghiên cứu về hoạt tính liên quan đến ung thư, tất cả ở cấp độ in vitro. Một nghiên cứu in silico công bố sau đó trên ACS Omega đề xuất paratrimerin J, acid ellagic và rutin để khảo sát thêm, dựa trên dược lý mạng và mô phỏng gắn kết phân tử. Các đích dự đoán như protein kinase B alpha (AKT1) hoặc tiểu đơn vị xúc tác alpha của phosphatidylinositol 3-kinase (PIK3CA) cần được xác nhận bằng thí nghiệm sinh hóa và tế bào [2,13].

3.4 Bằng chứng trên động vật và trên người

Tổng quan năm 2025 không đưa vào nghiên cứu nào đánh giá tác dụng chống khối u trên động vật. Đợt tra cứu bổ sung cũng chưa xác định được công bố đo tác dụng của Xáo tam phân trên động vật mang khối u. Các nghiên cứu đã có trên động vật đề cập đến độc tính cấp, giảm đau, chống viêm hoặc mô hình tổn thương gan do hóa chất. Các chỉ tiêu này trả lời những câu hỏi khác với tốc độ tăng trưởng khối u, di căn hay thời gian sống [2,5,14].

Chưa xác định được thử nghiệm lâm sàng xác nhận hiệu quả hoặc độ an toàn của Xáo tam phân trong điều trị ung thư, kể cả khi dùng phối hợp với phác đồ chuẩn. Vì vậy, chưa có cơ sở để xác lập chỉ định, liều dùng hay tuyên bố về khả năng thu nhỏ khối u, phòng tái phát hoặc kéo dài thời gian sống ở người bệnh [2].

4 Bàn luận

4.1 Diễn giải các kết quả trên tế bào

Trong các báo cáo được tổng hợp, IC₅₀ là nồng độ tạo mức ức chế 50% theo chỉ tiêu của từng phép thử, còn GI₅₀ là nồng độ làm giảm 50% tăng trưởng. Hai chỉ số phụ thuộc phương pháp, thời gian phơi nhiễm và dòng tế bào. Kết quả tính bằng µg/mL của một hỗn hợp cao chiết cũng không thể dùng để xếp hạng trực tiếp với kết quả tính bằng µM của một chất tinh khiết. Khi tín hiệu MTT hoặc bộ thuốc thử đếm tế bào Cell Counting Kit-8 (CCK-8) giảm, cần phép đo độc lập như đếm tế bào sống, phân tích Annexin V/PI hoặc thử khả năng tạo cụm để phân biệt ức chế tăng trưởng và chết tế bào [3,5,8,9,11].

Phát hiện giảm xâm lấn, tăng apoptosis hoặc thay đổi tín hiệu TNFR1–IKK thuộc các mẫu thử và mô hình khác nhau. Mức phơi nhiễm của tế bào trong đĩa nuôi cấy cũng khác với nồng độ hoạt chất tự do đạt được trong huyết tương và mô khối u sau khi uống. Vì thế, các phát hiện giúp chọn mẫu thử và đích nghiên cứu, còn hiệu quả trên cơ thể sống cần được đo bằng các mô hình thích hợp [2,6,12].

4.2 Hướng phát triển từ dược liệu đến ứng viên thuốc

Chuẩn hóa nguyên liệu. Xác thực loài bằng mẫu tiêu bản có mã lưu. Ghi nhận nguồn trồng, bộ phận dùng, thời điểm thu hái, điều kiện chế biến và dung môi chiết. Thiết lập dấu vân tay sắc ký và định lượng các chất chỉ thị như paratrimerin I hoặc ostruthin khi chúng hiện diện ổn định trong mẫu. Nếu định hướng dùng đường uống, cần khảo sát riêng chế phẩm dự kiến sử dụng, kể cả cao nước, vì kết quả với cao methanol hay phân đoạn cloroform chỉ áp dụng cho mẫu đã thử [2,5,11,12].

Xác định chất góp phần tạo hoạt tính và tính chọn lọc. Phân đoạn theo hoạt tính sinh học, so sánh cao toàn phần, từng phân đoạn, chất tinh khiết và hỗn hợp hoàn nguyên. Thử song song trên nhiều dòng u và tế bào lành tương ứng, dùng cùng thời gian phơi nhiễm và phép đo. Có thể báo cáo chỉ số chọn lọc bằng tỷ số IC₅₀ ở tế bào lành so với IC₅₀ ở tế bào u, kèm độ bất định và kết quả lặp lại giữa các lô. Cách tiếp cận này giúp phân biệt tác động của một chất nổi trội với tác động phối hợp của nhiều thành phần [2,7–9,11].

Nghiên cứu dược động học, an toàn và hiệu quả trên động vật. Đo khả năng hấp thu, chuyển hóa, thải trừ và nồng độ tại mô đích. Đánh giá độc tính khi dùng lặp lại, đặc biệt trên gan và thận, đồng thời sàng lọc khả năng tương tác qua enzym chuyển hóa và chất vận chuyển thuốc. Chỉ khi đạt mức phơi nhiễm phù hợp mới có cơ sở lựa chọn liều để khảo sát trên động vật mang khối u. Nghiên cứu cần xác định trước tiêu chí đánh giá, có nhóm chứng thích hợp và theo dõi song song tăng trưởng khối u với độc tính toàn thân. Việc đề xuất thử nghiệm lâm sàng phụ thuộc vào chất lượng và tính nhất quán của các kết quả này [2,14,15].

4.3 Tình hình phát triển chế phẩm và cấp phép

Tại Việt Nam, năm 2013 tỉnh Khánh Hòa đồng ý chủ trương nghiên cứu, nuôi trồng và chiết xuất Xáo tam phân để phát triển thuốc. Năm 2026, Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Khánh Hòa công bố việc tiếp nhận hồ sơ tự công bố đối với một sản phẩm trà rễ Xáo tam phân mang tên XATAPHA. Thông báo tiếp nhận hồ sơ tự công bố thuộc lĩnh vực thực phẩm. Qua nguồn đăng ký thuốc công khai rà soát được, chưa xác định được thuốc chứa Xáo tam phân có chỉ định điều trị ung thư được cấp phép tại Việt Nam [16–18].

Các sản phẩm thương mại từ Xáo tam phân ở Việt Nam có nhiều dạng. Danh mục POMTEA của POMGROUP và kênh bán hàng liệt kê trà rễ cắt lát, trà pha ấm, trà túi lọc và nước thảo mộc đóng lon. Nhà sản xuất mô tả hai sản phẩm mang tên “nano” là bột từ rễ và bột từ thân, lá. Danh mục còn có nhang nụ, thuộc nhóm sản phẩm dùng để đốt. Ba sản phẩm trà thảo mộc của POMGROUP được công nhận hạng 4 sao cấp tỉnh trong Chương trình Mỗi xã một sản phẩm (OCOP) năm 2022 [19–21].

Ở nhóm thực phẩm bảo vệ sức khỏe, Sở Công Thương tỉnh Đồng Nai ghi nhận Phúc Hưng Long Essential và Phúc Hưng Long Premium của Công ty Trách nhiệm hữu hạn Dược liệu Tâm Tâm An đều được chế biến từ Xáo tam phân và đạt hạng 5 sao cấp quốc gia năm 2025. GHV KSol là sản phẩm phối hợp Xáo tam phân với fucoidan sulfat hóa cao, curcumin và tam thất, được Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam giới thiệu trong thông tin chuyển giao công nghệ năm 2017. Cục An toàn thực phẩm xếp GHV KSol vào nhóm thực phẩm bảo vệ sức khỏe trong thông báo về quảng cáo [22–24].

Nano Fucoidan Regest cũng được nhà phân phối giới thiệu là thực phẩm bảo vệ sức khỏe phối hợp cao Xáo tam phân. Thông tin này dựa trên tài liệu thương mại, chưa đối chiếu được với bản gốc giấy tiếp nhận đăng ký bản công bố sản phẩm. Việc công bố thực phẩm hoặc xếp hạng OCOP phản ánh tình trạng phát triển sản phẩm. Hiệu quả điều trị ung thư và tác dụng riêng của Xáo tam phân trong công thức phối hợp cần được xác định bằng nghiên cứu lâm sàng phù hợp [2,21,22,25].

Ở quốc tế, tra cứu nguồn công khai của Cơ quan Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Hoa Kỳ và danh mục thuốc được cấp phép tập trung của Cơ quan Dược phẩm châu Âu chưa xác định được chế phẩm chứa Xáo tam phân có chỉ định điều trị ung thư. Phạm vi tra cứu này có thể bỏ sót hồ sơ ngoài các hệ thống trên. Tài liệu khoa học được rà soát cũng chưa xác nhận hiệu quả lâm sàng của một chế phẩm cụ thể, kể cả khi dùng phối hợp với điều trị chuẩn [2,26,27].

4.4 Ý nghĩa đối với người bệnh

Người đang điều trị ung thư nên trao đổi với bác sĩ điều trị trước khi dùng Xáo tam phân và cung cấp tên, thành phần của mọi chế phẩm đang sử dụng. Dữ liệu hiện có chưa cho phép xác định tương tác riêng của dược liệu với hóa trị, xạ trị, thuốc điều trị đích hoặc liệu pháp miễn dịch. Cần tiếp tục điều trị theo phác đồ đã được chỉ định và tránh tự ý thêm dược liệu trong quá trình điều trị [15].

5 Kết luận

Xáo tam phân là nguồn dược liệu bản địa có các cao chiết và hợp chất thể hiện hoạt tính trên tế bào khối u. Paratrimerin I cùng một số coumarin là những ứng viên có thể ưu tiên để xác định cơ chế, tính chọn lọc và đóng góp vào hoạt tính của cao. Bằng chứng được rà soát chưa xác lập hiệu quả chống khối u trên động vật hoặc hiệu quả điều trị ung thư ở người. Hướng phát triển phù hợp là chuẩn hóa mẫu, xác nhận hoạt tính và tính chọn lọc, rồi đánh giá dược động học, độc tính và tác dụng trên mô hình động vật mang khối u.

Tài liệu tham khảo

1. Royal Botanic Gardens, Kew. Paramignya trimera (Oliv.) Burkill. Plants of the World Online [Internet]. [truy cập ngày 04/11/2026]. https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:774533-1

2. Pham Nguyen Bao Tran, Nghiem Dinh Van An, Tran Hoang Bao Chau, Nguyen Le Linh Chi, Thai Minh Hoang, Truong Van Dat, Vo Linh Tu. A review of anticancer properties and phytochemicals from Xao tam phan (Paramignya trimera (Oliv.) Guillaum). Nat Prod Commun. 2025;20(1):1–16. doi:10.1177/1934578X251315038

3. Sinh Truong Nguyen, Nghia Minh Do, Phuc Hong Vo, Trinh Thi – Tu Nguyen, Kiet Dinh Truong, Phuc Van Pham. Xao tam phan (Paramignya trimera) methanol extract induced apoptosis in hepatocellular carcinoma HepG2 cell line in vitro. Sci Technol Dev J. 2020;23(1):484–489. doi:10.32508/stdj.v23i1.2013

4. Dolores López-Terrada, Sau Wai Cheung, Milton J Finegold, Barbara B Knowles. Hep G2 is a hepatoblastoma-derived cell line. Hum Pathol. 2009;40(10):1512–1515. doi:10.1016/j.humpath.2009.07.003

5. Trần Thị Thúy Quỳnh, Nguyễn Hồng Hạnh, Phan Thị Giang Thủy, Phạm Đông Phương, Đỗ Thị Hồng Tươi. Khảo sát hoạt tính chống oxy hóa và độc tế bào ung thư gan người HepG2 in vitro của các phân đoạn từ rễ, thân Xáo tam phân [Paramignya trimera (Oliv.) Burkill]. Tạp chí Y Dược học Cần Thơ. 2023;(56):1–7. doi:10.58490/ctump.2023i56.492

6. Lam-Huyen Nguyen-Thi, Sinh Truong Nguyen, Thao Phuong Tran, Chinh-Nhan Phan-Lu, Phuc Van Pham, Trung The Van. Anti-cancer effect of Xao Tam Phan Paramignya trimera methanol root extract on human breast cancer cell line MCF-7 in 3D model. Adv Exp Med Biol. 2020;1292:13–25. doi:10.1007/5584_2018_148

7. Sinh Truong Nguyen, Le Van Manh Hung, Nguyen Thi Thanh Mai, Nguyen Trung Nhan, Nguyen Xuan Hai, Ngoc Kim Phan, Kiet Truong Dinh, Phuc Van Pham. In vitro apoptosis induction ability of methanolic extract of Paramignya trimera root (Xao tam phan) in breast cancer stem cells. Biomed Res Ther. 2019;6(8):3325–3332. doi:10.15419/bmrat.v6i8.559

8. Van Tang Nguyen, Jennette A Sakoff, Christopher J Scarlett. Physicochemical, antioxidant, and cytotoxic properties of Xao Tam Phan (Paramignya trimera) root extract and its fractions. Chem Biodivers. 2017;14(4):e1600396. doi:10.1002/cbdv.201600396

9. Van Tang Nguyen, Christopher J Scarlett. Cytotoxic activity of extracts and fractions from Paramignya trimera root and Phyllanthus amarus against pancreatic cancer cell lines. J Cancer Res Ther. 2019;15(1):245–249. doi:10.4103/jcrt.JCRT_85_18

10. Nguyen Manh Cuong, Elizaveta Fefilova, Vu Thanh Loc, Natalia Karpova, Nguyen Xuan Ha, Alexandra Daks, Nguyen Viet Ha, Tran Thu Huong, Sergey Parfenyev, Alexander Nazarov, Oleg Semenov, Yulia Gnennaya, Olga Fedorova, Nickolai A Barlev, Oleg Shuvalov. Discovery of benzophenanthridine alkaloids from Zanthoxylum nitidum that target the MDM2–p53 axis in NSCLC. Pharmaceuticals (Basel). 2026;19(6):814. doi:10.3390/ph19060814

11. Mai Thanh Thi Nguyen, Phu Hoang Dang, Hai Xuan Nguyen, Tho Huu Le, Truong Nhat Van Do, Phuc Van Pham, Sinh Truong Nguyen, Nhan Trung Nguyen. Paratrimerin I, cytotoxic acridone alkaloid from the roots of Paramignya trimera. Nat Prod Res. 2021;35(23):5042–5047. doi:10.1080/14786419.2020.1774760

12. Xuezhe Piao, Hee Sun Byun, So-Ra Lee, Eunjin Ju, Kyeong Ah Park, Kyung-Cheol Sohn, Khong Trong Quan, Jinbae Lee, MinKyun Na, Gang Min Hur. 8-Geranylumbelliferone isolated from Paramignya trimera triggers RIPK1/RIPK3-dependent programmed cell death upon TNFR1 ligation. Biochem Pharmacol. 2021;192:114733. doi:10.1016/j.bcp.2021.114733

13. Quynh Nguyen Nhu Le, Phuong Thuy Viet Nguyen, Tuoi Thi Hong Do. Evaluation of bioactivity effects of Paramignya trimera in the treatment of lung cancer through in silico approaches. ACS Omega. 2025;10(23):24472–24489. doi:10.1021/acsomega.5c00914

14. Nguyễn Công Định, Nguyễn Tiến Chung, Nguyễn Hữu Đức Minh, Đặng Hoàng Phú. Độc tính cấp và tác dụng giảm đau, chống viêm của Xáo tam phân (Paramignya trimera Oliv.) trên động vật thực nghiệm. Tạp chí Y Dược cổ truyền Việt Nam. 2023;47(1):23–29. doi:10.60117/vjmap.v47i1.6

15. National Cancer Institute. Cancer therapy interactions with foods and dietary supplements (PDQ®)–patient version [Internet]. [truy cập ngày 04/11/2026]. https://www.cancer.gov/about-cancer/treatment/cam/patient/dietary-interactions-pdq

16. Báo Sức khỏe và Đời sống. Nghiên cứu “thần dược xáo tam phân” trị ung thư [Internet]. 05/02/2013 [truy cập ngày 05/11/2026]. Nguồn trực tuyến

17. Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Khánh Hòa. Thông báo số 64/TB-SNNMT về việc tiếp nhận hồ sơ tự công bố sản phẩm của Hợp tác xã Dược liệu Xáo tam phân Ninh Hòa [Internet]. 21/04/2026 [truy cập ngày 05/11/2026]. Nguồn trực tuyến

18. Cục Quản lý Dược. Công bố giấy đăng ký thuốc, nguyên liệu làm thuốc tại Việt Nam [Internet]. [truy cập ngày 05/11/2026]. Nguồn trực tuyến

19. VietCare. Xáo tam phân [danh mục sản phẩm trên Internet]. [truy cập ngày 05/11/2026]. Nguồn trực tuyến

20. POMGROUP. Nano Rễ Xáo Tam Phân [trang sản phẩm trên Internet, có dẫn đến sản phẩm bột thân và lá]. [truy cập ngày 05/11/2026]. Nguồn trực tuyến

21. Liên minh Hợp tác xã tỉnh Khánh Hòa. Công nhận 57 sản phẩm đạt OCOP cấp tỉnh [Internet]. [truy cập ngày 05/11/2026]. Nguồn trực tuyến

22. Sở Công Thương tỉnh Đồng Nai. Sản phẩm đạt chuẩn OCOP 5 sao cấp quốc gia [Internet]. 2025 [truy cập ngày 05/11/2026]. Nguồn trực tuyến

23. Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam. Công bố kết quả nghiên cứu và chuyển giao công nghệ chế tạo phức hệ NANO EXTRA XFGC dùng trong phòng và hỗ trợ điều trị ung bướu [Internet]. 2017 [truy cập ngày 05/11/2026]. Nguồn trực tuyến

24. Cục An toàn thực phẩm. Cẩn trọng với thông tin quảng cáo thực phẩm bảo vệ sức khỏe Nano fuconmin, GHV Ksol và Rockman trên một số website [Internet]. 2019 [truy cập ngày 05/11/2026]. Nguồn trực tuyến

25. Nhà thuốc Thân Thiện. Nano Fucoidan Regest [trang sản phẩm trên Internet]. [truy cập ngày 05/11/2026]. Nguồn trực tuyến

26. U.S. Food and Drug Administration. What is a botanical drug? [Internet]. [truy cập ngày 05/11/2026]. Nguồn trực tuyến

27. European Medicines Agency. Medicines [Internet]. [truy cập ngày 05/11/2026]. Nguồn trực tuyến