Cây rẻ quạt "Dược liệu quý" mang lại giá trị kinh tế cao

Cây rẻ quạt, hay còn gọi là xạ can (tên khoa học: Belamcanda sinensis), là một loài cây thuộc chi lay ơn, nổi bật với tán lá mảnh mai xòe ra như nan quạt và những bông hoa cam pha vàng đốm đỏ lạ mắt.

Không chỉ được ưa chuộng làm cây cảnh tô điểm cho không gian đô thị, rẻ quạt còn là một vị thuốc quý trong y học cổ truyền, chứa nhiều hợp chất có lợi cho sức khỏe và mang lại giá trị kinh tế cao, đặc biệt là ở Trung Quốc và Việt Nam.

Cây rẻ quạt không chỉ được ưa chuộng làm cây cảnh tô điểm cho không gian đô thị mà còn là một vị thuốc quý trong y học cổ truyền.

Tên gọi "rẻ quạt" xuất phát từ hình dáng độc đáo của tán lá cây – dài khoảng 30cm, xếp tỏa đều như nan quạt. Hoa của cây thường nở thành chùm, mang sắc cam pha vàng cùng những chấm đỏ ấn tượng, khiến rẻ quạt trở thành lựa chọn phổ biến để trồng trang trí tại các công viên, trường học, bệnh viện, góp phần làm đẹp cảnh quan.

Tuy nhiên, vẻ đẹp ngoại hình chỉ là một phần nhỏ giá trị của cây rẻ quạt. Ít ai biết rằng, cây rẻ quạt còn là một dược liệu quý được sử dụng rộng rãi trong y học cổ truyền.

Theo thông tin từ Bệnh viện Vinmec, cây rẻ quạt chứa nhiều thành phần hóa học có lợi như glucozit, iridium, tectoridin cùng với các hợp chất khác như belamcandin, tectorigenin, tectoridin, irigenin, methyl Irisolidone, iridian, iris florentin, noririsflorentin, muningin...

Lợi ích sức khỏe và ứng dụng trong y học cổ truyền

Các nghiên cứu và kinh nghiệm y học cổ truyền đã chỉ ra nhiều lợi ích sức khỏe đáng kinh ngạc từ cây rẻ quạt:

Thanh nhiệt, giải độc, tiêu đờm, tiêu viêm: Bác sĩ tại Bệnh viện Hữu nghị Trung - Nhật, Trung Quốc cho biết rẻ quạt có vị đắng, tính hàn, rất hữu hiệu trong điều trị các bệnh đường hô hấp trên như viêm họng, đau họng, viêm thanh quản, viêm amidan, ho, khó thở...

Kháng khuẩn mạnh, chống nấm: Đặc tính kháng khuẩn mạnh mẽ giúp rẻ quạt chống lại nấm, hỗ trợ điều trị một số bệnh nấm da.

Thúc đẩy lưu thông máu, giảm đau, giảm sưng: Bác sĩ tại Bệnh viện Đại học Y khoa Liên hợp Bắc Kinh chia sẻ các chất trong rẻ quạt có khả năng thúc đẩy lưu thông máu, thư giãn gân và cơ, giảm đau và giảm sưng.

Tăng cường miễn dịch, điều hòa huyết áp và đường huyết: Rẻ quạt còn được sử dụng để cải thiện hệ miễn dịch, đặc biệt tốt cho những người có thể chất yếu, hay ốm vặt. Ngoài ra, nó cũng có tác dụng hỗ trợ điều hòa huyết áp và kiểm soát lượng đường trong máu.

Củ cây rẻ quạt sấy khô được dùng làm dược liệu.

Với những công dụng tuyệt vời này, củ rẻ quạt khô đang được bán với giá khá cao tại Trung Quốc, khoảng 298 tệ (tương đương 1 triệu đồng) cho 1kg.

Tại Việt Nam, cây rẻ quạt mọc hoang dại ở nhiều vùng ven rừng, ven sông, đồi núi thấp, phổ biến từ Lào Cai, Hòa Bình, Hà Nội đến Cần Thơ, Cà Mau. Nhận thấy giá trị kinh tế mà loại cây này mang lại, nhiều nông dân đã mạnh dạn đưa rẻ quạt vào trồng trọt.

Điển hình là tại xã Nghĩa Thành, huyện Nghĩa Đàn, tỉnh Nghệ An, nhiều hộ nông dân đã thu được lợi nhuận cao từ việc trồng rẻ quạt theo hướng hữu cơ. Một nông dân tại Nghĩa Đàn, chia sẻ rằng rẻ quạt khá dễ trồng, phù hợp với thổ nhưỡng địa phương, ít sâu bệnh và cho năng suất cao hơn nhiều so với các loại cây trồng khác.

Đặc biệt, phần thân và củ của cây rẻ quạt được dùng để chế biến thành dược liệu. Cây chỉ cần bón phân chuồng, tưới nước giếng hoặc nước khe suối và sau 18-24 tháng có thể cho thu hoạch. Với năng suất ước tính 3 tấn củ mỗi hecta và giá bán ổn định từ 240.000 - 260.000 đồng/kg, người dân có thể thu về hơn 400 triệu đồng/ha sau khi trừ chi phí.

Cây rẻ quạt không chỉ là một loài cây cảnh đẹp mắt mà còn là một dược liệu quý giá với nhiều công dụng tốt cho sức khỏe và tiềm năng phát triển kinh tế bền vững.

Việc khai thác và phát triển loại cây này một cách hợp lý chắc chắn sẽ mang lại nhiều lợi ích cho cả sức khỏe cộng đồng và thu nhập của người dân.