Vị thuốc từ lá tía tô – Dược liệu quý trong vườn nhà

Lá tía tô (tên khoa học: Perilla frutescens), còn gọi là é tía, tử tô, là loại cây thảo thuộc họ Hoa môi (Lamiaceae). Tía tô có mùi thơm đặc trưng, vị cay, tính ấm, thường được sử dụng như gia vị trong bữa ăn của người Việt. Tuy nhiên, ít ai biết rằng lá tía tô là vị thuốc quý đã được y học cổ truyền ghi nhận từ hàng trăm năm trước, với nhiều công dụng trị bệnh hiệu quả.
Lá tía tô
Lá tía tô

Cây tía tô dễ trồng, sinh trưởng tốt quanh năm ở khí hậu nhiệt đới. Không chỉ lá, mà thân, cành, hạt tía tô đều có thể dùng làm thuốc. Đặc biệt, lá tía tô là phần được sử dụng phổ biến nhất trong dân gian để chữa cảm mạo, ho, hen suyễn, các bệnh về da và đường tiêu hóa.

2. Thành phần và tác dụng dược lý

Theo y học cổ truyền

Tính vị: Vị cay, tính ấm.

Quy kinh: Vào phế, tỳ.

Công dụng chính: Giải biểu (làm ra mồ hôi), tán hàn, hành khí, an thai, giải độc.

Chỉ định: Cảm mạo phong hàn, ho hen, đầy bụng, khó tiêu, ngộ độc hải sản, an thai khi có dấu hiệu động thai do khí huyết hư.

Theo y học hiện đại

Phân tích hóa học cho thấy lá tía tô chứa tinh dầu (0,3 – 1%), perillaldehyde, limonene, α-pinene, linalool, cùng các flavonoid, acid rosmarinic và tanin. Những thành phần này:

Kháng viêm, kháng khuẩn: Ức chế vi khuẩn, nấm gây bệnh đường hô hấp và da.

Chống dị ứng, giảm ho: Giảm hoạt động histamin, giúp giảm ho, giảm ngứa.

Chống oxy hóa: Ngăn chặn tổn thương tế bào, hỗ trợ bảo vệ gan.

Hỗ trợ tiêu hóa: Giúp giảm co thắt dạ dày, chống đầy hơi, khó tiêu.

3. Các bài thuốc từ lá tía tô

3.1. Trị cảm mạo phong hàn

Nguyên liệu: 15–20g lá tía tô tươi, 5–10g gừng tươi.

Cách làm: Rửa sạch, thái nhỏ, cho vào ấm cùng 300ml nước, đun sôi, uống khi còn nóng. Uống xong nằm nghỉ để ra mồ hôi.

Công dụng: Giúp giải cảm, giảm sổ mũi, ho, đau đầu.

3.2. Giảm ho, long đờm

Nguyên liệu: Lá tía tô 10g, lá húng chanh 10g, đường phèn 5g.

Cách làm: Giã nát tía tô và húng chanh, trộn với đường phèn, hấp cách thủy 10 phút, chắt lấy nước uống 2–3 lần/ngày.

Công dụng: Giảm ho, tiêu đờm, dịu họng, đặc biệt phù hợp cho trẻ em.

3.3. Trị hen suyễn nhẹ

Nguyên liệu: 20g lá tía tô, 10g hạt tía tô (tô tử).

Cách làm: Sắc uống ngày 1 thang, chia 2 lần, liên tục 5–7 ngày.

Công dụng: Giảm khó thở, hỗ trợ cải thiện hen suyễn.

3.4. Giải độc khi ngộ độc hải sản

Nguyên liệu: Một nắm lá tía tô tươi.

Cách làm: Giã nát, vắt lấy nước cốt uống ngay.

Công dụng: Giảm triệu chứng mẩn ngứa, khó thở do dị ứng hải sản.

3.5. An thai khi có dấu hiệu động thai

Nguyên liệu: Lá tía tô 20g, lá gai tươi 20g.

Cách làm: Sắc với 500ml nước, còn 200ml, uống ấm.

Công dụng: An thai, giảm đau bụng, cầm máu nhẹ.

3.6. Hỗ trợ điều trị bệnh ngoài da

Nguyên liệu: Lá tía tô tươi một nắm.

Cách làm: Rửa sạch, giã nát, đắp lên vùng da bị mẩn ngứa, viêm da dị ứng. Có thể kết hợp nấu nước lá tía tô để tắm.

Công dụng: Giảm ngứa, giảm viêm, làm mát da.

4. Cách dùng và liều lượng

Dùng tươi: 10–20g lá tía tô tươi mỗi ngày cho người lớn.

Dùng khô: 5–10g lá tía tô khô mỗi ngày.

Có thể uống dạng sắc, hãm như trà hoặc giã vắt lấy nước.

Để trị cảm, tốt nhất uống ngay khi có triệu chứng đầu tiên như lạnh người, sổ mũi, hắt hơi.

Vị thuốc từ lá tía tô – Dược liệu quý trong vườn nhà

5. Lưu ý khi sử dụng

Không dùng liều cao kéo dài vì tính ấm có thể gây hao khí, khô miệng, táo bón.

Người ra mồ hôi nhiều tự nhiên, người âm hư, nóng trong nên hạn chế dùng.

Phụ nữ mang thai cần tham khảo ý kiến thầy thuốc trước khi dùng liều cao hoặc liên tục.

Khi dùng tía tô trị cảm, cần nghỉ ngơi và giữ ấm để tăng hiệu quả.

Lá tía tô là vị thuốc nam đa công dụng vừa làm gia vị, vừa là dược liệu quý trong chữa bệnh. Với tác dụng giải cảm, giảm ho, hỗ trợ tiêu hóa, an thai, giải độc và chữa bệnh ngoài da, tía tô xứng đáng là cây thuốc “đa năng” nên có trong mỗi vườn nhà. Tuy nhiên, người dùng cần nắm rõ liều lượng, đặc điểm thể trạng và bệnh lý để áp dụng an toàn và hiệu quả. Kết hợp giữa y học cổ truyền và những nghiên cứu khoa học hiện đại, tía tô không chỉ góp phần bảo vệ sức khỏe gia đình mà còn là minh chứng cho giá trị bền vững của dược liệu dân gian Việt Nam.

Sông Thao (T/h)

Tin liên quan

Lá dong - Vị thuốc thanh nhiệt, giải độc tự nhiên

Lá dong - Vị thuốc thanh nhiệt, giải độc tự nhiên

Lá dong gắn liền với hình ảnh những chiếc bánh chưng, bánh tét trong dịp Tết cổ truyền. Không những vậy, lá dong còn là vị thuốc dân gian với nhiều lợi ích cho sức khỏe. Cùng tìm hiểu về tác dụng của lá dong theo y học cổ truyền cùng những bài thuốc hữu ích từ loại lá này.
Công dụng chữa bệnh của 4 loài hoa mùa Xuân

Công dụng chữa bệnh của 4 loài hoa mùa Xuân

Mùa Xuân không chỉ mang đến sắc màu tươi mới của đất trời mà còn là thời điểm nhiều loài hoa khoe nở, ẩn chứa những công dụng chữa bệnh quý giá trong y học dân gian. Bốn loài hoa quen thuộc dưới đây không chỉ đẹp mà còn là những vị thuốc hữu ích, hỗ trợ chăm sóc sức khỏe hiệu quả.
Bài 3: Những lưu ý khi sử dụng các bài thuốc dân gian trị cảm cúm

Bài 3: Những lưu ý khi sử dụng các bài thuốc dân gian trị cảm cúm

Trong dân gian, nhiều loại thảo dược quen thuộc như chanh, mật ong, bưởi, ngải cứu, kinh giới, tía tô… được sử dụng rộng rãi để hỗ trợ điều trị cảm cúm. Những phương pháp này có ưu điểm là dễ làm, nguyên liệu sẵn có và mang lại hiệu quả nhất định khi được áp dụng đúng cách. Tuy nhiên, việc sử dụng thảo dược cũng có những điều cần đặc biệt lưu ý nhằm đảm bảo an toàn và tránh những tác dụng không mong muốn.

Cùng chuyên mục

Mâm ngũ quả ngày Tết: Lợi ích sức khỏe nhìn từ y học cổ truyền và hiện đại

Mâm ngũ quả ngày Tết: Lợi ích sức khỏe nhìn từ y học cổ truyền và hiện đại

Không chỉ mang ý nghĩa tâm linh sâu sắc, mâm ngũ quả ngày Tết còn phản ánh triết lý dưỡng sinh của cha ông ta: dùng thực phẩm tự nhiên để điều hòa cơ thể, phòng bệnh và bồi bổ sức khỏe. Dưới góc nhìn kết hợp giữa y học cổ truyền và y học hiện đại, mỗi loại trái cây trên mâm ngũ quả đều có những giá trị riêng.
Chọn thực phẩm chế biến sẵn an toàn: Giữ trọn vị Xuân ngày Tết

Chọn thực phẩm chế biến sẵn an toàn: Giữ trọn vị Xuân ngày Tết

Sự tiện lợi, nhanh gọn của giò, chả, xúc xích, nem chua… giúp nhiều gia đình tiết kiệm thời gian, nhưng cũng kéo theo nỗi lo về an toàn thực phẩm giữa thị trường cuối năm vốn tiềm ẩn nguy cơ hàng kém chất lượng trà trộn.
Bánh chưng, bánh tét: Giá trị dinh dưỡng và cách ăn không lo tăng cân ngày Tết

Bánh chưng, bánh tét: Giá trị dinh dưỡng và cách ăn không lo tăng cân ngày Tết

Bánh chưng, bánh tét là "linh hồn" của mâm cỗ ngày Tết. Tuy nhiên, với lối sống ít vận động và chế độ ăn dư thừa năng lượng, nhiều người e ngại rằng bánh chưng, bánh tét dễ gây tăng cân, rối loạn tiêu hóa. Dưới góc nhìn khoa học dinh dưỡng và y học cổ truyền, nếu biết ăn đúng cách, món bánh truyền thống này vẫn mang lại lợi ích cho sức khỏe.
Bộ Y tế hướng dẫn chẩn đoán và điều trị bệnh do virus Nipah

Bộ Y tế hướng dẫn chẩn đoán và điều trị bệnh do virus Nipah

Bộ Y tế vừa ban hành tài liệu chuyên môn “Hướng dẫn chẩn đoán và điều trị bệnh do virus Nipah (NiV)”, áp dụng tại các cơ sở khám bệnh, chữa bệnh trong cả nước.
Giữ sức khỏe ngày Tết: Những cách giải rượu an toàn từ thực phẩm tự nhiên

Giữ sức khỏe ngày Tết: Những cách giải rượu an toàn từ thực phẩm tự nhiên

Tết Nguyên đán là dịp sum vầy, gặp gỡ, nâng chén chúc xuân. Tuy nhiên, việc sử dụng rượu bia quá mức dễ dẫn đến tình trạng mệt mỏi, đau đầu, buồn nôn, rối loạn tiêu hóa, thậm chí ảnh hưởng đến gan và tim mạch. Kho tàng y học cổ truyền và kinh nghiệm dân gian lưu giữ nhiều phương thức giải rượu từ nguyên liệu tự nhiên, vừa dễ tìm lại an toàn với sức khỏe.
Kiểm soát yếu tố nguy cơ, phòng đột quỵ não trong dịp Tết

Kiểm soát yếu tố nguy cơ, phòng đột quỵ não trong dịp Tết

Chế độ ăn mặn, thời tiết chênh lệch ngày đêm... gây ra nhiều biến cố cho sức khỏe. Bác sĩ chuyên khoa II Nguyễn Tiến Dũng - Phó Giám đốc Trung tâm Đột quỵ, Bệnh viện Bạch Mai đã đưa ra những hướng dẫn chuyên môn quan trọng về phòng ngừa và xử trí đột quỵ não trong dịp Tết Nguyên đán.

Các tin khác

Ngộ độc thực phẩm ngày Tết: Những món “quen mặt” nhưng tiềm ẩn nguy cơ cao

Ngộ độc thực phẩm ngày Tết: Những món “quen mặt” nhưng tiềm ẩn nguy cơ cao

Tết Nguyên đán là dịp sum vầy, là khoảng thời gian mỗi gia đình quây quần bên mâm cơm đầy ắp những món ăn truyền thống. Thế nhưng, phía sau sự phong phú ấy lại tiềm ẩn không ít nguy cơ về an toàn thực phẩm. Nhiều năm qua, sau kỳ nghỉ Tết, các cơ sở y tế thường ghi nhận gia tăng các ca rối loạn tiêu hóa, ngộ độc thực phẩm, thậm chí có trường hợp diễn biến nặng phải nhập viện cấp cứu.
Chuyên gia hướng dẫn người mắc đái tháo đường sử dụng bánh chưng, bánh tét dịp Tết

Chuyên gia hướng dẫn người mắc đái tháo đường sử dụng bánh chưng, bánh tét dịp Tết

Người mắc bệnh đái tháo đường nên ăn bánh chưng, bánh tét trong bữa chính; không nên ăn khi đói hoặc ăn riêng lẻ như bữa phụ giàu tinh bột.
Bảo đảm an toàn thực phẩm, phòng ngừa ngộ độc dịp Tết và lễ hội Xuân 2026

Bảo đảm an toàn thực phẩm, phòng ngừa ngộ độc dịp Tết và lễ hội Xuân 2026

Cục An toàn thực phẩm đề nghị các địa phương tăng cường các biện pháp kiểm soát nguồn gốc, chất lượng hàng hóa, thực phẩm lưu thông trên thị trường dịp Tết Nguyên đán Bính Ngọ và lễ hội Xuân 2026.
[Infographic] 7 nguyên tắc vàng để ăn Tết khỏe mạnh

[Infographic] 7 nguyên tắc vàng để ăn Tết khỏe mạnh

Tết Nguyên đán là thời điểm sum họp, vui vầy, nhưng cũng là giai đoạn cơ thể dễ “quá tải” vì ăn uống thất thường, dư thừa đạm, chất béo. Thực tế cho thấy, sau Tết, số ca rối loạn tiêu hóa, tăng huyết áp, mỡ máu và tăng cân đều có xu hướng gia tăng. Để tận hưởng trọn vẹn không khí xuân mà vẫn bảo vệ sức khỏe, các chuyên gia dinh dưỡng khuyến cáo nên tuân thủ một số nguyên tắc cơ bản trong ăn uống.
Bài thuốc chữa bệnh từ quả dừa

Bài thuốc chữa bệnh từ quả dừa

Quả dừa mang lại nhiều lợi ích về sức khỏe. Theo y học cổ truyền, từ cùi dừa, nước dừa đến vỏ quả dừa đều có tác dụng chữa bệnh. Sử dụng dừa một cách hợp lý sẽ góp phần nâng cao và bảo vệ sức khỏe toàn diện.
Tăng cường công tác cấp cứu, khám chữa bệnh trong dịp Tết Nguyên đán 2026

Tăng cường công tác cấp cứu, khám chữa bệnh trong dịp Tết Nguyên đán 2026

Ngày 8/2, Bộ Y tế đã gửi công văn yêu cầu các bệnh viện trực thuộc Bộ Y tế, Y tế các Bộ, ngành tăng cường công tác cấp cứu, khám chữa bệnh trong dịp Tết Nguyên đán Bính Ngọ 2026.
Thực dưỡng ngày Tết theo y học cổ truyền

Thực dưỡng ngày Tết theo y học cổ truyền

Theo y học cổ truyền, Tết là thời điểm chuyển giao âm - dương, khí trời lạnh, cơ thể dễ tích hàn, sinh đàm, rối loạn tiêu hóa nếu ăn uống quá mức các món béo, ngọt, cay nóng. Vì vậy, lựa chọn món ăn ngày Tết không chỉ để ngon miệng, mà còn nhằm điều hòa khí huyết, kiện tỳ vị, phòng bệnh đầu xuân.
Cà phê và sức khỏe: Uống sao cho có lợi?

Cà phê và sức khỏe: Uống sao cho có lợi?

Một tách cà phê buổi sáng không chỉ giúp tinh thần tỉnh táo mà còn là “nghi thức” mở đầu ngày mới của nhiều người. Bên cạnh hương vị hấp dẫn, cà phê còn mang lại những lợi ích sức khỏe đáng chú ý. Tuy nhiên, mỗi cơ thể là một “cá thể riêng biệt”, vì vậy cần hiểu rõ bản thân và uống cà phê một cách thông minh để tận hưởng trọn vẹn lợi ích của thức uống này.
Rau xà lách: Lợi ích sức khỏe và những người cần thận trọng khi ăn

Rau xà lách: Lợi ích sức khỏe và những người cần thận trọng khi ăn

Xà lách là loại rau quen thuộc trong bữa ăn hằng ngày, thường xuất hiện trong các món salad, ăn kèm hay chế độ ăn lành mạnh. Với hàm lượng calo thấp nhưng giàu nước, vitamin và khoáng chất, xà lách được xem là thực phẩm có lợi cho sức khỏe nếu sử dụng đúng cách.
[Infographic] Nipah và SARS-CoV-2: Virus nào nguy hiểm hơn?

[Infographic] Nipah và SARS-CoV-2: Virus nào nguy hiểm hơn?

Nipah với SARS-CoV-2 đều là virus gây bệnh truyền nhiễm, có khả năng lây lan và để lại hậu quả nghiêm trọng đối với sức khỏe cộng đồng. Hiểu rõ nguồn gốc và đặc điểm lây nhiễm của từng loại virus là cơ sở quan trọng để người dân nhận diện nguy cơ và chủ động phòng ngừa.
Xem thêm
Hội Nam Y Việt Nam và Công ty CP Tập đoàn Ao Vua trao tặng 300 suất quà tết tại Cẩm Thủy- Thanh Hóa

Hội Nam Y Việt Nam và Công ty CP Tập đoàn Ao Vua trao tặng 300 suất quà tết tại Cẩm Thủy- Thanh Hóa

Sáng ngày 3/2/2026, tại trụ sở UBND xã Cẩm Thủy, tỉnh Thanh Hóa, Hội Nam Y Việt Nam phối hợp cùng Công ty CP Tập đoàn Ao Vua đã tổ chức chương trình trao tặng quà Tết cho các hộ gia đình có hoàn cảnh khó khăn và gia đình chính sách trên địa bàn.
Gala Chào xuân 2026 - “Tinh hoa Thương hiệu Việt” lần thứ II: Diễn đàn kết nối tri thức và tôn vinh thương hiệu Việt

Gala Chào xuân 2026 - “Tinh hoa Thương hiệu Việt” lần thứ II: Diễn đàn kết nối tri thức và tôn vinh thương hiệu Việt

Tại Trường Đại học Nam Cần Thơ, Gala Chào xuân 2026 – “Tinh hoa Thương hiệu Việt” lần thứ II quy tụ đại diện Hội Nam Y Việt Nam, giới chuyên gia, doanh nghiệp và các đơn vị đồng hành trong không khí trang trọng, ấm áp.
Chi hội Nam y tỉnh An Giang khám bệnh, phát thuốc miễn phí cho 200 người dân xã Thường Phước

Chi hội Nam y tỉnh An Giang khám bệnh, phát thuốc miễn phí cho 200 người dân xã Thường Phước

Ngày 14/01/2026, thực hiện kế hoạch hoạt động Quý I/2026, Chi hội Nam y tỉnh An Giang phối hợp Hội Chữ thập đỏ xã Thường Phước (tỉnh Đồng Tháp) tổ chức chương trình khám bệnh, tư vấn sức khỏe và cấp phát thuốc miễn phí cho 200 người dân địa phương.
Chi hội Nam y tỉnh An Giang tổng kết hoạt động năm 2025, đề ra mục tiêu phát triển vững mạnh trong năm 2026

Chi hội Nam y tỉnh An Giang tổng kết hoạt động năm 2025, đề ra mục tiêu phát triển vững mạnh trong năm 2026

Thực hiện chương trình công tác năm 2025, Chi hội Nam y tỉnh An Giang đã tổ chức Hội nghị tổng kết hoạt động vào ngày 03/01/2025 tại phường Tân Châu, tỉnh An Giang.
Hội Nam y Việt Nam: Dấu ấn hoạt động năm 2025 và mục tiêu trọng tâm năm 2026

Hội Nam y Việt Nam: Dấu ấn hoạt động năm 2025 và mục tiêu trọng tâm năm 2026

Năm 2025 ghi dấu một giai đoạn hoạt động sôi động, nhiều điểm nhấn của Hội Nam y Việt Nam trong bối cảnh phong trào bảo tồn, phát triển y học cổ truyền và Nam y tiếp tục nhận được sự quan tâm của xã hội.
Phiên bản di động