Cách sử dụng cây hạ khô thảo trong các bài thuốc chữa bệnh

Một số thông tin chung của cây hạ khô thảo

Cây hạ khô thảo có tên khoa học chính thức là Spira Prunellea Vulgario, một loại thực vật thuộc Labiatae. Sở dĩ loại thực vật này có tên gọi hạ khô thảo là bởi từ xưa, cứ mỗi khi ngày hạ chí qua đi hàng năm, hoa và lá của cây này sẽ dần héo đi. Tuy nhiên, trong điều kiện ở nước ta hiện nay, có thể thấy hạ khô thảo vẫn tương đối tươi tốt ngay cả khi mùa hè đã qua đi.

Bên cạnh tên gọi quen thuộc trong tiếng Việt là hạ khô thảo, loại cây này còn được đặt một số tên gọi Hán Việt khác, phổ biến như thiết sắc thảo, mạch hạ khô, hay bổng trụ đầu hoa.

Đặc điểm nhận biết của cây hạ khô thảo:

Đây là một loại thực vật có sức sống mạnh mẽ, phần thân có hình vuông và có màu hơi nghiêng về tím đỏ. Lá của cây hạ khô thảo mọc đối xứng, có hình dạng giống hình trứng hoặc hình mác dài, phần mép lá xuất hiện răng cưa nhẹ. Phần thân và lá hạ khô thảo có ít lông mịn.

Hoa của hạ khô thảo mọc thành cụm, thường tập trung ở ngọn và cành. Mỗi cành cây lớn có thể có khoảng 5 - 6 hoa. Mỗi hoa có đài hoa với 2 môi và hình 3 cạnh. Mỗi cánh hoa của hạ khô thảo đều có màu tím nhạt. Trong nhị hoa gồm 4 chiếc, 2 ngắn và 2 dài. Cả 4 chiếc đều nhô ra khỏi phần tràng hoa.

Quả của cây hạ khô thảo có kích thước nhỏ và độ cứng tương đối.

Vị trí phân bố của hạ khô thảo:

Cây hạ khô thảo có nguồn gốc từ nhiều khu vực ôn đới ở châu Âu lẫn châu Á. Hiện nay, loại cây này được tìm thấy nhiều ở Ấn Độ, Nhật Bản, Trung Quốc và một số ít quốc gia tại Châu Âu. Trong đó, các tỉnh Giang Tô, Chiết Giang và An Huy là khu vực trồng hạ khô thảo chủ yếu của thế giới.

Ở Việt Nam, hạ khô thảo mới được phát hiện gần đây ở Tam Đảo thuộc Vĩnh Phúc, Sapa thuộc Lào Cai và tỉnh Hà Giang, thường phát triển vào tháng 4 - 5 - 6 hàng năm và tàn dần khi vào tháng 8. Hiện nay, các thầy thuốc Đông y của nước ta đang bắt đầu khai thác loại dược liệu này.

Cách sử dụng cây hạ khô thảo trong các bài thuốc chữa bệnh

Bài thuốc từ cây hạ khô thảo

Hạ khô thảo được đánh giá cao vì tác dụng dược lý vô cùng phong phú. Bảng thành phần các hoạt chất vô cùng tiềm năng nên loại dược liệu này đã có mặt ở trong nhiều bài thuốc Đông y khác nhau. Cụ thể:

Các bệnh về da liễu: Vị thuốc này có tính lạnh và có tính kháng khuẩn vô cùng tốt. Đó là lý do vì sao, những vấn đề ngoài da thường sử dụng các bài thuốc có hạ khô thảo để điều trị như chứng mụn nhọt, chứng viêm da, bị nhiễm trùng da hoặc mắt,...

Cải thiện hoạt động hệ thần kinh: Các hoạt chất được trích xuất ra từ hạ khô thảo còn giúp an thần và giúp cho hệ thần kinh được thư giãn một cách nhanh chóng. Vậy nên, dược liệu này có thể giúp cải thiện được những triệu chứng điển hình như căng thẳng, triệu chứng đau đầu hoặc bị choáng váng. Ở Trung Quốc, hoạt chất từ hạ khô thảo còn được sử dụng cho những trường hợp trẻ em bị tăng động.

Chữa tràng nhạc, mã đao: Hạ khô thảo 5 lạng (200g), đun lấy nước đặc uống, uống trước khi ăn cơm 2 giờ. Cũng bệnh trên, có thể dùng hạ khô thảo, hương phụ, bối mẫu, viễn chí cùng đun lấy nước đặc uống rất hay.

Chữa xích bạch đới: Hạ khô thảo tán nhỏ, mỗi lần uống 8g với nước cơm (Sách “Từ thị phương”).

Chữa tràng nhạc (loa lịch): Hạ khô thảo 8g, cam thảo 2g, nước 3 bát (600ml) sắc còn 200ml, chia 3 lần uống trong ngày.

Thông tiểu tiện: Hạ khô thảo 8g, hương phụ tử 2g, cam thảo 1g, nước 600ml sắc còn 200ml, chia ra 3 lần uống trong ngày.

Bị đánh hay bị thương: Dùng hạ khô thảo tươi tán nhỏ đắp vào vết thương.

Cao huyết áp: Có thể dùng chữa bệnh cao huyết áp với liều 6-15g dưới dạng thuốc sắc.

Một số công dụng khác: Những sản phẩm nước súc miệng có chứa vị thuốc còn hỗ trợ điều trị những căn bệnh như bị viêm họng, bị nhiệt miệng hay bị chảy máu vùng lợi. Ngoài ra, lá thuốc tươi còn có thể chà xát trực tiếp lên vùng da để giảm sưng và làm dịu những vết côn trùng đốt.