Cách sử dụng cây thuốc dòi trong các bài thuốc chữa bệnh

Đặc điểm cây thuốc dòi

Thuốc Dòi hay còn gọi là thuốc Giòi, Bọ mắm, Đại kích biển,… Nó có tên khoa học Pouzolzia zeylanica (L.) Benn., thuộc họ Tầm ma hay Tầm gai (Urticaceae). Sở dĩ nó có tên thuốc dòi do người ta thường sử dụng nó để tiêu diệt dòi bọ trong mắm. Đây là loại cây thân thảo nhỏ, sống thành bụi. Cây cao khoảng 15 – 20cm. Thân màu tím, lá tím, trên thân có lông và cành mềm. Thân rễ có mấu, cành thường ngắn, có lông cứng.

Lá cây thuốc dòi mọc so le, hiếm khi đối xứng. Lá dài 4 – 9cm, rộng 1,5 – 2,5cm, có lá kèm, hình mác, hẹp. Gân lá và 2 mặt đều có lông cứng đặc biệt ở mặt dưới. Có 3 gân lá nổi rõ, xuất phát từ cuống. Cuống lá dài khoảng 5mm có lông trắng.

Cụm hoa thường có cả hoa đực và hoa cái, mọc thành xim co ở kẽ lá. Hoa cái mang bầu nhụy dạng elip hoặc hình thoi, đường kính 0,8 – 1mm. Quả có đường kính 1,5 – 1,8mm, bao hoa mang lông, quả mang 9 đường gân hoặc 4 cạnh, đỉnh quả có 2 nhánh như 2 răng nhọn. Quả có màu trắng, sáng, màu vàng tối hoặc màu sáng nâu, hình trứng. Cây ra hoa khoảng tháng 7 – 8, có quả tháng 8 – 10.

Cây thuốc dòi là cây ưa ẩm, hơi chịu bóng, thường mọc lẫn với các cây khác trong vườn, ven đường đi, trong nương rẫy,… Cây tập trung nhiều ở các quốc gia nhiệt đới như Việt Nam, Trung Quốc, Lào, Ấn Độ, Thái Lan,… Thường phân bố rộng khắp các vùng đồng bằng, trung du, vùng núi.

Cách sử dụng cây thuốc dòi trong các bài thuốc chữa bệnh

Bộ phận dùng, thu hái, chế biến, bảo quản

Toàn bộ cây thuốc dòi đều có thể sử dụng để làm thuốc. Cây có thể thu hái quanh năm, nhưng tốt nhất nên hái vào tầm mùa hạ. Thuốc dòi có thể dùng tươi hoặc rửa sạch, thái nhỏ, phơi khô dùng dần.

Lưu ý cất giữ dược liệu khô nơi sạch sẽ, khô ráo, thoáng mát, tránh những chỗ ẩm thấp, mốc meo, mối mọt, tránh ánh mặt trời trực tiếp chiếu vào thuốc.

Công dụng của cây thuốc dòi

Theo y học cổ truyền

Cây thuốc dòi có vị đắng nhạt, tính mát, có tác dụng chữa ho, tiêu đờm, lợi tiểu, tiêu viêm. Thường được dùng để chữa:

• Ho lâu ngày;
• Viêm họng;
• Tiểu tiện bí;
• Nóng sốt khát nước;
• Tắc tia sữa;
• Chữa răng đau sâu răng bằng cách giã nát lá nhét vào chỗ sâu đau;
• Đắp mụn nhọt, vết bỏng;
• Trừ mủ, tan độc, tiêu sưng.

Theo y học hiện đại

Công dụng kháng nấm, kháng khuẩn

Theo nghiên cứu của trường đại học Chitagong, Bangladesh, dịch chiết cồn cây này nồng độ 1mg/ml có hoạt tính kháng khuẩn trên cả vi khuẩn gram (-) và (+) như: Bacillus subtilis, Bacillus megaterium, Staphylococcus aureus, Pseudomonas aeruginosa, E.coli, Shigella và Salmonella typhi dysentariae. Đặc biệt hoạt tính kháng khuẩn tốt với E.coli và Staphylococcus aureus. Aspergillus niger là dòng nấm nhạy cảm nhất với dịch chiết này.

Công dụng kháng viêm

Nghiên cứu từ trường đại học Dược Quảng Đông trên chuột bị loét da do Staphylococcus aureus, cây thuốc dòi có khả năng giảm sưng, làm lành vết loét nhờ khả năng làm giảm interleukin-1.

Tác dụng tăng cường miễn dịch

Công thức phối hợp của các cao chiết từ các dược liệu cây thuốc dòi, Dây cóc, Hoàng liên ô rô, Gừng có tác dụng làm gia tăng chỉ số thực bào, tăng cường miễn dịch không đặc hiệu.

Công dụng hạ đường huyết

Nghiên cứu trên chuột thí nghiệm cho thấy thành phần trong dịch chiết cây thuốc dòi có tiềm năng trong việc giảm mức đường huyết, và ít nhiều có khả năng duy trì mức đường huyết ổn định ở thời gian tương đối dài sau khi ngưng điều trị.

Công dụng của cây thuốc dòi

Bài thuốc sử dụng cây thuốc dòi

• Cây thuốc dòi chữa ho đau họng: dùng 10-20g cây thuốc dòi khô đem sắc với nước uống mỗi ngày, đến khi triệu chứng thuyên giảm.

• Cây thuốc dòi chữa ho lao: dùng nhựa cây thuốc dòi chưng cách thuỷ cùng mật ong, sau đó chắt lấy nước uống ngày 2 đến 3 lần. Dùng duy trì đều đặn, bệnh cải thiện rất tốt.

• Cây thuốc dòi giúp thanh nhiệt thải độc: dùng 10 đến 20g cây thuốc dòi nấu lấy nước uống. Nên kết hợp cùng râu ngô, bông mã đề hay bạch mao căn để có hiệu quả tốt hơn.

• Cây thuốc dòi chữa viêm sưng vú, mụn nhọt: lấy cây thuốc dòi dã nát đắp trực tiếp lên vùng điều trị, triệu chứng sẽ giảm rất nhanh.

Bài thuốc sử dụng cây thuốc dòi

Những lưu ý khi sử dụng cây thuốc dòi

Có nhiều người thắc mắc không biết uống lá thuốc dòi nhiều có tốt không. Trên thực tế, không chỉ riêng cây thuốc dòi mà tất cả các vị thuốc khác khi sử dụng cũng đều cần có liều lượng nhất định, cách dùng hợp lý. Việc lạm dụng quá nhiều các dược liệu sẽ gây ra các tác dụng phụ trên người bệnh.

Đối với cây thuốc dòi, khuyến cáo liều dùng mỗi ngày trung bình khoảng 10 đến 20g. Việc tăng giảm liều lượng cần tuân theo chỉ định của bác sĩ, phụ thuộc vào tình trạng sức khoẻ cụ thể của từng người bệnh.

Khi sử dụng cây thuốc dòi trị bệnh như sau:

• Cần tham khảo ý kiến của bác sĩ chuyên khoa, không nên tự ý sử dụng dược liệu.
• Không nên lạm dụng thuốc với mục đích giải nhiệt lợi tiểu, vì có thể dẫn đến tình trạng mất nước, rối loạn điện giải.
• Phụ nữ có thai không nên dùng vì có thể gây sảy thai.
• Thận trọng với bệnh nhân bị huyết áp, tiểu đường.
• Làm sạch dược liệu trước khi sử dụng.

Tóm lại, cây thuốc dòi là một vị dược liệu tương đối tốt cho sức khỏe. Việc sử dụng cây thuốc dòi làm thuốc trị bệnh không quá khó thực hiện. Tuy nhiên, vì là thuốc chữa bệnh nên cần được sử dụng đúng liều lượng, đúng phương thức và đúng mục đích. Hãy liên hệ với các bác sĩ chuyên khoa để được tư vấn cụ thể về cách dùng cây thuốc dòi phù hợp, tránh gây ra những tác dụng phụ.