Cây phèn đen: Công dụng, cách dùng trị bệnh

Cây phèn đen là cây gì?

Cây phèn đen hay còn được gọi là mực, mỗ, chè nộc, tạo phan dệp, diện hạ châu mạng,... Tên khoa học của phèn đen là Phyllanthus Reticulatus poir, thuộc họ cây thầu dầu - Euphorbiaceae. Phèn đen là một cây thuốc quý nhưng mọc hoang ở rất nhiều vùng ven rừng hoặc ven bờ ruộng. Một số đặc điểm của cây phèn đen bao gồm:

• Thân cây cao tầm trung từ 2-4 mét, các nhánh cây mọc so le với nhau và có màu đen nhạt.
• Lá cây phèn đen rất mỏng và dài khoảng 1,5-3cm, chiều rộng khoảng 5-12mm, lá có hình trái xoan, hình tam giác hẹp và có thể thay đổi hình dáng theo mùa. Phần trên của lá có màu xanh sẫm hơn so với bên dưới.
• Hoa phèn đen mọc ra từ nách lá, có thể mọc riêng lẻ hoặc xếp chùm từ 2-3 bông. Bông phèn đen có màu trắng nhỏ, có các sọc vàng dọc ở cánh hoa.
• Quả của cây phèn đen có hình cầu, màu trắng và căng mọng nước, chuyển dần sang màu đỏ hồng nhạt và khi quả chín sẽ chuyển sang màu đen. Cây nở hoa kết trái trong khoảng thời gian từ tháng 8 đến tháng 10 hằng năm.

Trong tự nhiên, có xuất hiện cây phèn trắng tuy nhiên rất hiếm gặp và cũng không có nghiên cứu về công dụng chữa bệnh của nó. Trong Y Học Cổ Truyền thường sử dụng cây phèn đen để điều trị bệnh hơn. Bên cạnh công dụng điều trị bệnh, cây phèn đen có các hình dáng và tư thế rất đẹp mắt, vì vậy người ta còn sử dụng để làm bonsai.

Cây phèn đen là một cây nhiệt đới, ưa sống ở môi trường có nhiều ánh sáng và thích nghi được với nhiều vùng đất khác nhau kể cả những nơi có thời tiết nắng nóng. Tại Việt Nam, cây phèn đen thường mọc ở các tỉnh phía nam như Đồng Nai, Sóc Trăng, Long An, Tây Ninh,... mọc hoang ở các bụi rậm ven đường và ven bìa rừng.

Cây phèn đen có tác dụng gì?

Cây phèn đen có tác dụng gì?

Cây phèn đen thường được thu hoạch để làm dược liệu, trong Đông y thường sử dụng các bộ phận như rễ, lá và phần vỏ ở thân cây phèn đen với quy trình thu hoạch như sau:

• Rễ cây phèn đen thu hoạch vào mùa thu, sau khi đào rễ về cần rửa sạch đất cát và sau đó thái thành lát và phơi hoặc sấy khô.
• Lá cây phèn đen hái vào vụ mùa xuân hè, sau khi hái về đem phơi khô trong bóng râm.
• Thân cây phèn đen thu hoạch quanh năm, bóc lấy vỏ cây đem phơi khô hoặc sao vàng hạ thổ.

Cây phèn đen có tác dụng chữa bệnh gì? Trong Y Học Cổ Truyền, cây phèn được được sử dụng làm vị thuốc trong rất nhiều bài thuốc khác nhau để điều trị bệnh. Một số tài liệu Đông y có ghi chép lại về công dụng của cây phèn đen trị bệnh như:

• Rễ cây phèn đen có tính lạnh và vị chát, có công dụng trong điều trị tiêu viêm, thu liễm, chỉ tả và thường sử dụng chữa cam tính trẻ em, viêm ruột, viêm thận, viêm gan, lỵ,...
• Lá cây phèn đen có công dụng thanh nhiệt giải độc, lợi tiểu, giúp đào thải các chất độc, sát trùng và sử dụng để chữa mụn nhọt, rôm sảy, lở loét, mề đay, ứ huyết, phù thũng, lỵ, tiêu chảy, rắn cắn, cảm sốt,...
• Vỏ ở thân cây phèn đen được sử dụng để điều trị thủy đậu giai đoạn có mủ, bí tiểu,...
• Toàn thân cây thuốc phèn đen dùng trong điều trị đau thần kinh toan, bệnh gai cột sống, thấp khớp, viêm khớp và tê bì chân tay,...

Ngoài ra, bột lá phèn đen có tác dụng cầm máu, tái tạo da non giúp phục hồi các vết thương hở nhanh chóng và hiệu quả. Do vậy, khi bị thương chỉ cần rắc một ít bột lá phèn đen lên vết thương vài ngày có thể phục hồi nhanh chóng. Có thể đem lá phèn đen sấy khô tán thành bột mịn để dễ dàng bảo quản và tiện lợi khi sử dụng.

Cây phèn đen: Công dụng, cách dùng trị bệnh

Bài thuốc từ cây phèn đen

Chữa bệnh thuỷ đậu: Hái một nắm phèn đen (toàn bộ thân, lá và rễ cây), rửa sạch và phơi cho ráo nước. Cho vào ấm đun cùng 300ml nước với lửa vừa cho đến khi cô đặc lại chỉ còn khoảng 1 chén nhỏ. Hoà tan ½ thìa cafe muối trắng vào nước thuốc. Dùng nước thuốc thu được cho trẻ uống một chén nhỏ, còn lại dùng bông tăm chấm thuốc lên các nốt thuỷ đậu trên da. Dùng thuốc nhiều ngày cho đến khi bệnh thuỷ đậu khỏi hẳn thì ngưng.

Chữa thận hư: Dùng cây phèn đen, cây muối, cây quýt gai, cây nổ mỗi loại 20g. Lấy 1.5 lít nước sắc cùng thuốc đến khi còn lại một nửa thì chia thành nhiều phần và uống hết trong ngày.

Trị kiết lỵ: Dùng lá phèn đen tươi giã nát, thêm nước, lọc. Dùng mạch nha, ý dĩ, cam thảo đất đã phơi khô, đem tán bột, mỗi thứ đều nhau, độ 1/2 thìa cà phê, uống với nước phèn đen.

Chữa đại tiện phân lỏng do nhiệt: Phèn đen ngọn có lá 40g, đậu đen sao vàng 40g. Cho vào nồi đổ 800ml nước đun sôi kỹ còn 200ml, chia 3 lần uống trong ngày, uống liền 3-5 ngày.

Hỗ trợ chữa trĩ: Lá phèn đen 1 nắm, lá trắc bách diệp 1 nắm, lá huyết dụ 5 lá. Tất cả rửa sạch, thái nhỏ, sao vàng hạ thổ. Cho vào ấm, đổ 800ml nước, sắc đặc còn 200ml nước. Uống ngày 150ml, còn lại đổ thêm nước đun kỹ dùng để rửa ngâm trĩ ngày 1 - 2 lần. Mỗi liệu trình từ 5-10 ngày.

Trị gai cột sống: Lấy Phèn đen khô 30g, lá lốt 30g, lá bưởi bung 20g, cỏ xước 20g và rễ gấc 10g. Rửa sạch tất cả các hỗn hợp trến sau đó để ráo nước. Lấy những nguyên liệu tươi như bưởi bung, lá lốt, cỏ xước và rễ gấc đem đi sao khô. Sau khi sơ chế xong đem tất cả hỗn hợp ở trên vào ấm sắc và đổ khoảng 1,5 – 2 lít nước vào đun trong khoảng thời gian 2 tiếng rồi tắt bếp để nguội. Nên uống thuốc 3 lần mỗi ngày và sau mỗi bữa chính khoảng 30 phút để hiệu quả đem lại là tốt nhất.

Chữa bị sưng đau do ngã va đập: Lấy 30g lá phèn đen giã nát đắp vào vùng bị tổn thương trong vòng 30 phút. Làm 3 ngày liền đến khi hết sưng đau.

Chữa bệnh xương khớp: Chuẩn bị 30g dược liệu phèn đen khô (dùng toàn bộ cây), 30g lá lốt, 20g lá bưởi bung, 20g rễ cây gấc, 20g cỏ xước. Trừ phèn đen, tất cả nguyên liệu tươi còn lại đem rửa sạch, sao vàng. Cho tất cả vị thuốc vào ấm đun với 2 lít nước trong 2 tiếng. Mỗi ngày uống hết một thang thuốc trên, chia thành 3 phần và uống sau khi ăn no 30 phút.

Trị mụn nhọt, thanh lọc, đào thải độc tố: Dùng lá phèn đen và lá bèo ván rửa sạch, giã nát rồi đắp lên da nhiều lần sẽ khỏi. Để thải độc, giải độc rượu bia, giải độc tố tích tụ trong gan, thận, độc tố từ thực phẩm có thể dùng uống nước cây phèn đen mỗi ngày.

Lưu ý:

Cây phèn đen là một cây thuốc nam có chứa một số loại thuốc kháng sinh có tác dụng đẩy các loại độc tố ra khỏi cơ thể. Chính vì thế, lá cây phèn đen tươi giã nát có công dụng hút máu độc do rắn độc cắn rất hiệu quả. Do đặc tính độc của cây phèn đen còn mạnh hơn cả nọc độc rắn, mới có thể hút độc ra ngoài cơ thể, ngăn không cho độc lan khắp cơ thể, có thể kéo dài thời gian sống của bệnh nhân và trong thời gian đó hãy di chuyển người bệnh đến các cơ sở y tế.

Do cây phèn đen có độc tính mạnh nên nếu dùng không đúng cách, đúng liều lượng cây phèn đen cũng có thể gây hại đến sức khỏe và tính mạng nên điều này cần đặc biệt chú ý./.