Công dụng và bài thuốc chữa bệnh tuyệt vời từ cây lức dây

Tìm hiểu chung

Tên gọi, danh pháp

Tên tiếng việt: Lức (Lá và Rễ).

Tên khác: Lức; lức cây; Sài hồ nam; Nam sài hồ.

Tên khoa học: Pluchea pteropoda Hemsley.

Họ: Asteraceae (Cúc).

Đặc điểm tự nhiên

Cây lức là một loại cỏ sống lâu năm, thâm mẫm chắc, cao 30 - 40cm, có thể cao tới 70cm, mang khá nhiều lá ở phía trên. Lá mọc cách, hình thìa, phía cuống hẹp lại, mép có răng cưa, lá dày, vò có mùi thơm, mặt trên xanh hơn mặt dưới, dài 3 - 5cm , rộng 1,5 - 2cm. Cụm hoa hình đầu, màu đỏ nhạt, gần như không cuống, họp thành 2 đến 4 ngù. Lá bắc rất nhẵn, hình bầu dục, lá bắc trong nhỏ hơn.

Quả bế, có 10 cạnh hình trụ. Mùa ra hoa, quả: Từ tháng 5 đến tháng 7.

Phân bố, thu hái, chế biến

Cây lức phân bố chủ yếu ở các vùng duyên hải nhiệt đới của châu Á, từ phía nam Trung Quốc đến Việt Nam, Campuchia, Thái Lan. Ở Việt Nam, cây lức là một cây mọc hoang tại miền bước mặn như Quảng Ninh, Nam Định, Hà Nam, Ninh Bình (vùng chợ cồn đi Hải Triều). Cây lức đặc biệt thích nghi với vùng nước lợ; cây còn có thể sinh trưởng tốt ở vùng nước ngọt hoặc vùng nước nhiễm mặn nên sinh cảnh chủ yếu của cây lức là ở cửa sông, ven kênh rạch, ven đường, ở các bờ ruộng cao ven biển.

Cây lức là cây ưa sáng, thường mọc từng khóm đơn độc; Đôi khi chúng cũng hình thành các quần thể tương đối điển hình dọc theo các bờ kênh. Cây ra hoa, quả hàng năm. Hạt giống được lan truyền nhờ gió hoặc dòng nước. Những cây trưởng thành có thể chịu úng trong vài ngày vào mùa mưa.

Bộ phận sử dụng

Bộ phận dùng của cây lức là rễ và lá.

Rễ thu hái quanh năm, sau khi đào, cắt bỏ rễ con, rửa sạch, phơi hoặc sấy khô có thể tẩm rượu hay mật ong sao thơm.

Những cành có lá non cũng được thu hái quanh năm và dùng tươi, phơi khô hoặc nấu cao.

Thành phần hoá học

Phần trên mặt đất của cây lức chứa các hợp chất triterpenoid như taraxasteryl acetat. Còn chiết từ rễ thu được Hop ‐ 17 (21) ‐en ‐ 3β ‐ yl acetate, 2- (pent-1,3-diynyl) -5- (3,4-dihidroxybut-1- ynyl) -tiophene.

Người ta nghiên cứu thấy các hoạt chất trong cây lức có tác dụng ức chế 1 số loại vi khuẩn thường gây bệnh ở người như Escherichia coli, Staphylococcus aureus, Proteus mirabilis và Proteus vulgaris.

Công dụng và bài thuốc chữa bệnh tuyệt vời từ cây lức dây

Công dụng của lức dây

Lức dây thường dùng chữa cảm sốt; viêm hạnh nhân cấp (sưng amygdal); viêm lợi có mủ, đau răng; ho và ho ra máu; lỵ; chấn thương bầm tím. Dùng 15-30g, dạng thuốc sắc. Dùng ngoài trị nhọt và viêm mủ da, zona, eczema mạn tính, bỏng. Giã cây tươi để đắp ngoài. Nhân dân còn dùng cành lá nấu nước uống thay trà, làm thuốc giúp ăn uống dễ tiêu và dùng trong các trường hợp rối loạn tiêu hoá ở trẻ em. Cũng thường dùng chữa dị ứng (mề đay).

Ở Ấn Độ, người ta dùng cây làm thuốc đắp trị mụn nhọt, lá và các chồi non pha nước cho trẻ em uống khi ăn uống không tiêu và cho phụ nữ uống sau khi sinh đẻ. Cây cũng được dùng trong chứng tắc niệu, tắc nghẽn ruột và đau khớp gối.

Đơn thuốc có lức dây

1. Lức dây trị viêm hạnh nhân cấp: Lức dây 30-60g, chiết dịch cây dùng uống và ngậm.

2. Lức dây trị lỵ: Lức dây tươi 120g sắc uống hoặc chiết dịch, thêm đường hoặc thêm mật ong uống.

3. Lức dây trị viêm lợi có mủ: Lức dây, rau má, cỏ xước, chua me đất hoa vàng, đều dùng tươi, mỗi vị 30g chiết lấy dịch uống.

4. Lức dây trị mề đay: Dùng 50-100g cây khô sắc uống hằng ngày, hoặc dùng cây tươi giã nhỏ, thêm nước, lọc uống.

Trà giải cảm: Cây lức khô, chặt nhỏ, đóng gói 50g, dùng pha nước uống thay trà.

Sốt nóng mùa hè (bệnh ôn nhiệt) hoặc cảm sốt lúc nóng, lúc rét, khát nước nhức đầu, đắng miệng, ho, nôn oẹ, dùng: Rễ lức 10g, sắn dây 12g, hương nhu trắng 10g, thanh bì 8g, sắc uống.