Dự án Luật Phòng bệnh: Nền tảng bảo vệ sức khỏe cộng đồng

Cần thiết ban hành luật mới

Theo Bộ trưởng Đào Hồng Lan, sau hơn 17 năm, Luật Phòng, chống bệnh truyền nhiễm 2007 đã bộc lộ hạn chế, bất cập và phát sinh vấn đề mới về: chất lượng sống, gánh nặng bệnh tật, dinh dưỡng, yếu tố môi trường, và khoảng trống chính sách cho bệnh không lây nhiễm và rối loạn sức khỏe tâm thần.

Do đó, việc xây dựng luật mới là cần thiết nhằm hoàn thiện cơ sở pháp lý về phòng bệnh; nâng cao sức khỏe thể chất, tinh thần, tầm vóc, tuổi thọ, chất lượng cuộc sống của người Việt Nam qua việc kiểm soát hiệu quả bệnh tật và các yếu tố nguy cơ.

Về phạm vi điều chỉnh, dự án Luật quy định về phòng, chống bệnh truyền nhiễm; phòng, chống bệnh không lây nhiễm, các rối loạn sức khỏe tâm thần và các yếu tố nguy cơ khác; dinh dưỡng trong phòng bệnh và các điều kiện bảo đảm.

Bộ trưởng Bộ Y tế Đào Hồng Lan trình bày Tờ trình dự án Luật Phòng bệnh (Ảnh: Cổng TTĐT Quốc hội)

Bố cục của dự thảo Luật gồm 6 chương với 41 điều, với nội dung cơ bản: quy định tổng thể chính sách của Nhà nước; trách nhiệm, hành vi bị cấm, thông tin truyền thông; bổ sung ngày Sức khỏe toàn dân Việt Nam (7/4 hằng năm).

Ngoài ra, Luật quy định về cách thức phân loại bệnh truyền nhiễm; phân cấp cho Bộ trưởng Y tế quy định tiêu chí phân loại nhóm bệnh, tiêu chí xác định dịch bệnh, và tiêu chí dịch bệnh vượt khả năng ứng phó của chính quyền; quy định về các biện pháp phòng, chống bệnh truyền nhiễm; giám sát trong phòng bệnh; cách ly y tế; kiểm dịch y tế...

Về bảo đảm an toàn, an ninh sinh học trong xét nghiệm, dự thảo Luật quy định, cơ sở xét nghiệm phải đáp ứng điều kiện, có giấy chứng nhận, bảo đảm quản lý mẫu bệnh phẩm và bảo vệ người làm việc. Đồng thời, đáp ứng yêu cầu; quản lý tác nhân sinh học, thiết bị, dữ liệu để ngăn chặn tiếp cận trái phép, thất thoát, lấy cắp, sử dụng sai mục đích hoặc phát tán.

Về các nội dung bổ sung mới so với quy định hiện hành, dự thảo Luật Phòng bệnh bổ sung quy định về phòng, chống bệnh không lây nhiễm; phòng, chống các rối loạn sức khỏe tâm thần; bảo đảm dinh dưỡng trong phòng bệnh; các điều kiện bảo đảm để phòng bệnh...

Một nội dung đáng chú ý khác tại dự thảo là quy định về Quỹ Phòng bệnh - là quỹ tài chính nhà nước ngoài ngân sách, có tư cách pháp nhân, do Thủ tướng Chính phủ thành lập. Nguồn hình thành Quỹ gồm: ngân sách nhà nước hỗ trợ vốn điều lệ; vốn điều lệ ban đầu từ toàn bộ kinh phí kết dư của Quỹ Phòng, chống tác hại của thuốc lá đến hết 30/6/2026; khoản đóng góp bắt buộc 2% trên giá tính thuế tiêu thụ đặc biệt của cơ sở sản xuất, nhập khẩu thuốc lá; tài trợ, đóng góp tự nguyện; viện trợ không hoàn lại; các nguồn thu hợp pháp khác. Giao Chính phủ quy định về tổ chức, hoạt động, quản lý và sử dụng Quỹ.

Đảm bảo đồng bộ, khả thi và công bằng

Trình bày tóm tắt Báo cáo thẩm tra dự án Luật Phòng bệnh, Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội Nguyễn Đắc Vinh cho biết Ủy ban thống nhất với mục tiêu, quan điểm xây dựng luật. Theo ông Vinh, dự thảo cơ bản đã thể chế hóa chủ trương của Đảng về chăm sóc sức khỏe nhân dân, phù hợp với Hiến pháp, bảo đảm tính thống nhất trong hệ thống pháp luật và tương thích với các điều ước quốc tế.

Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội Nguyễn Đắc Vinh trình bày tóm tắt Báo cáo thẩm tra dự án Luật Phòng bệnh (Ảnh: Cổng TTĐT Quốc hội)

Tuy nhiên, Ủy ban đề nghị tiếp tục rà soát, bổ sung đầy đủ các quy định liên quan đến phòng, chống bệnh truyền nhiễm, bệnh không lây nhiễm, rối loạn sức khỏe tâm thần và dinh dưỡng trong phòng bệnh, để bảo đảm sự cân đối giữa năm nhóm chính sách đã được xác lập. Đồng thời, cần hoàn thiện các báo cáo thành phần, bổ sung đánh giá tác động chính sách, đặc biệt là vấn đề nguồn kinh phí bảo đảm thực hiện các chính sách.

Đối với quy định về phòng, chống bệnh không lây nhiễm, Ủy ban đề nghị làm rõ hơn các biện pháp tư vấn, theo dõi, phát hiện sớm và điều trị dự phòng cho người có nguy cơ cao mắc bệnh, trên cơ sở thể chế hóa các nội dung đã được nêu trong Nghị quyết 72 của Bộ Chính trị.

Về rối loạn sức khỏe tâm thần, Ủy ban đề nghị bổ sung quy định xác định đối tượng có nguy cơ cao, biện pháp phòng ngừa và nguồn kinh phí thực hiện; đồng thời mở rộng phạm vi đối tượng được quan tâm, bao gồm học sinh, sinh viên và người bị sang chấn tâm lý sau thiên tai, thảm họa.

Đối với nội dung dinh dưỡng trong phòng bệnh, Ủy ban đề nghị bảo đảm việc áp dụng nguyên tắc "dinh dưỡng phòng bệnh phải được thực hiện trong suốt vòng đời, theo từng lứa tuổi, từng đối tượng". Việc sử dụng sản phẩm dinh dưỡng nên mang tính khuyến nghị, không bắt buộc. Riêng chính sách dinh dưỡng cho phụ nữ mang thai và trẻ em suy dinh dưỡng, đa số ý kiến cho rằng cần mở rộng phạm vi áp dụng trên toàn quốc, không phân biệt vùng miền, để bảo đảm công bằng xã hội và góp phần nâng cao chất lượng dân số.

Về các điều kiện bảo đảm cho công tác phòng bệnh, Ủy ban thống nhất với đề xuất thành lập Quỹ Phòng bệnh, trong đó quy định rõ các nguồn hình thành quỹ. Tuy nhiên, Ủy ban cũng đề nghị cần có cơ chế kiểm soát chặt chẽ hoạt động của quỹ. Cụ thể, Chính phủ nên định kỳ hai năm một lần báo cáo Quốc hội về kết quả hoạt động, cũng như việc quản lý và sử dụng quỹ. Ngoài ra, cần quy định rõ ràng mục đích, nhiệm vụ và nguyên tắc sử dụng quỹ, trong đó ưu tiên hỗ trợ các hoạt động phòng, chống tác hại của thuốc lá.