Mộc lan - dược liệu có nhiều tác dụng chữa bệnh trong Y học cổ truyền

Đơn lá đỏ - dược liệu giải độc, giảm đau trong Y học cổ truyền

Công dụng của cây Tầm bóp với sức khoẻ và những lưu ý khi sử dụng

Mộc Lan

Mộc lan thảo cây thân gỗ cao rụng lá, cao 6 - 15m. Vỏ cây mộc lan có màu xám trắng hoặc màu nâu xám, có khe dọc trên vỏ; cành nhỏ có các đới trơn bóng màu tím, không lông, có lỗ trên vỏ; chồi đông dạng noãn hình bầu dục tròn, dài khoảng 0,6-2cm, được phủ kín bởi lông trắng mềm dài.

Lá mộc lan thảo mọc xen nhau, không có lông, cọng lá dài khoảng 0,5-2cm; phiến lá thon tròn dài có lúc to, dài 8 - 17cm, rộng 2 - 7,5cm, mặt trên lá màu lục đậm, không có lông, mặt dưới màu lục, có lông trên gân lá và các kẽ gân, đỉnh lá có đuôi nhọn hoặc nhọn rủ, đáy lá có hình chiêm, viền phẳng.

Hoa đơn tính dạng cái chén, mọc ở đỉnh cành, có lá mầm bao hoa, tỏa mùi thơm, đường kính hoa 6cm, cành hoa dài 4 - 7mm, có nhung lông; hoa mộc lan có màu đỏ hoặc màu hồng nhạt; có 9 cánh, cánh có hình thìa tròn hoặc hình kim, cánh dày nhiều thịt, dài 5 - 8cm, rộng 2,5 - 3cm, đỉnh cánh hoa tròn nhưng có phần nhọn; nhị hoa dài khoảng 4mm, bao phấn dạng sợi, màu tía, hoa có nhiều nhụy đực, dài 8 - 10mm; có nhiều tâm bì, trụ hoa hơi uốn khúc.

Quả mộc lan thảo tụ lại nhiều tạo thành dạng ống tròn, dài 5 - 9cm, đường kính 2 - 2,5cm, màu tía, khi chín sẽ thành dạng gỗ; tâm bì phát dục có ít, đỉnh quả tròn hoặc cùn, bề mặt quả lồi tuyến u hình tròn. Hạt mộc lan có dạng hình quạt tròn, rộng khoảng 1cm, dài khoảng 1 - 1,5cm, bên ngoài vỏ nhục chất, màu đỏ đậm.

Mùa hoa mộc lan vào tháng 3 - 4, mùa quả vào tháng 9 - 10.

Cây mộc lan phân bố nhiều tại tỉnh Thiểm Tây, Tứ Xuyên, An Huy, Hồ Bắc, Hà Nam,…

Công dụng của mộc lan

Theo y học cổ truyền

Vỏ thân, vỏ rễ mộc lan dùng làm thuốc có vị đắng, cay, tính ôn và không độc. Quy vào 3 kinh tỳ, vị, và đại trường.

Vị thuốc có tác dụng chữa trị đầy bụng, ăn không tiêu, đau bụng, nôn mửa, táo bón.

Vỏ cây mộc lan không chỉ được sử dụng trong y học cổ truyền Trung Quốc và Nhật Bản mà còn trong y học Mỹ và Ấn Độ; vỏ cây đã được liệt kê trong Dược điển Hoa Kỳ là thuốc bổ đắng và thuốc chống sốt rét. Gần đây, vỏ cây mộc lan đã được sử dụng như một thành phần của thực phẩm bổ sung và mỹ phẩm bôi ngoài da.

Theo y học hiện đại

Các hoạt động dược lý khác nhau (chống ung thư, chống căng thẳng, chống lo âu, chống trầm cảm, chống oxy hóa, chống viêm và bảo vệ gan) đã được nghiên cứu đối với vỏ cây Mộc lan và các thành phần của nó. Tuy nhiên, hầu hết các cơ chế đằng sau các tác dụng dược lý này vẫn chưa được làm sáng tỏ.

Tốt cho hệ tiêu hóa

Hoạt chất magnolol và honokiol được chiết xuất từ hoa và vỏ mộc lan thảo giúp làm cân bằng sản sinh acetylcholine trong cơ thể – một chất hóa học giúp các cơ trơn trong dạ dày co bóp và tiêu hóa thức ăn.

Ngoài ra, vỏ cây mộc lan cũng được sử dụng để cải thiện và điều trị cảm giác không ngon miệng, các triệu chứng đầy bụng, tiêu chảy, nôn mửa và đau dạ dày.

Hỗ trợ giảm cân

Chiết xuất từ mộc lan thảo giúp điều chỉnh nồng độ cortisol trong cơ thể, từ đó duy trì trọng lượng cơ thể ổn định và ngăn chặn những cơn thèm ăn.

Vỏ mộc lan thảo còn giúp giải tỏa những rối loạn căng thẳng, nguyên nhân gián tiếp dẫn đến nguy cơ cân nặng tăng không kiểm soát.

Một nghiên cứu lâm sàng liên quan đến phụ nữ khỏe mạnh đang trong giai đoạn tiền mãn kinh cho thấy rằng sự kết hợp của chiết xuất từ hoa mộc lan đã giúp giảm cân nặng ở những người tình nguyện. Tuy nhiên, cần nghiên cứu thêm để có thêm những bằng chứng khoa học của lợi ích sức khỏe này.

Cải thiện sức khỏe răng miệng

Vi khuẩn Streptococcus mutans có thể gây hại cho sức khỏe răng miệng, vì nó tạo ra một môi trường acid làm gây tích tụ các mảng bám. Điều này gây phá hủymen răng và dẫn đến sự hình thành sâu răng. Kẹo cao su không đường có chiết xuất vỏ cây mộc lan giúp làm giảm nồng độ của vi khuẩn này trong nước bọt, từ đó làm giảm nồng độ acid, hạn chế được hình thành mảng bám và chảy máu nướu trong một thử nghiệm lâm sàng trên 120 người.

Theo dữ liệu có được từ các nghiên cứu, chiết xuất từ vỏ mộc lan thảo có chứa một loại hóa chất có tác dụng tiêu diệt và kháng khuẩn mạnh với vi khuẩn gây sâu răng và hôi miệng.

Chữa các bệnh đường hô hấp

Nhiều tài liệu đông y cho rằng, sử dụng mộc lan thảo có thể làm giảm bớt các bệnh lý đường hô hấp như ho đờm, viên phế quản và thậm chí là bệnh hen suyễn.

Nghiên cứu chỉ ra rằng, các chiết xuất từ mộc lan thảo giúp hỗ trợ vỏ thượng thận sản sinh ra các steroid tự nhiên (hóc môn có đặc tính chống viêm), do đó có khả năng chống viêm và ngăn chặn sự tấn công của những cơn hen.

Phòng chống ung thư

Hoạt chất honokiol trong mộc lan thảo giúp ngăn ngừa sự phát triển, lây lan và xâm lấn của những tế bào ung thư, từ đó giúp hỗ trợ phòng chống và điều trị bệnh ung thư.

Một nghiên cứu đánh giá được tiến hành vào năm 2019 cho thấy honokiol có tiềm năng ngăn chặn sự phát triển của khối u trong não, vú, đại tràng, gan, da và một số cơ quan khác.

Hơn nữa, không chỉ có đặc tính chống ung thư mà honokiol còn giúp tăng cường hiệu quả của các liệu pháp chống ung thư và thuốc phóng xạ khác.

Điều trị chứng lo âu

Chiết xuất từ vỏ mộc lan thảo có khả năng bảo vệ, chống lại những tình trạng căng thẳng thần kinh như lo lắng và stree.

Kết quả từ nhiều nghiên cứu đã chứng minh rằng các hoạt chất magnolol và honokiol từ mộc lan thảo giúp cân bằng hóc môn trong cơ thể, từ đó sẽ làm giảm lo âu, căng thẳng và thư giãn đầu óc.

Ngăn ngừa bệnh mất trí nhớ Alzheimer

Các magnolol được tìm thấy trong mộc lan thảo có khả năng kích thích acetylcholine có trong não bộ, tạo ra năng lượng cho não, từ đó giúp tăng cường trí nhớ.

Hợp chất honokiol và magnolol có tác dụng ngăn chặn sự suy thoái của các tế bào não, tăng cường sự phát triển và bảo vệ tế bào não tránh khỏi những tổn thương.

Nụ hoa mộc lan được sử dụng trong nhiều bài thuốc và món ăn trị bệnh

Bài thuốc chữa bệnh từ mộc lan

Bài thuốc chữa đau bụng, viêm ruột, đi lỵ

Hậu phác (vỏ rễ, vỏ thân Mộc lan) tam vật thang (đơn thuốc của Trương Trọng Cảnh): Hậu phác 6g, Chỉ thực 3g và Đại hoàng 3g, nước 600ml. Đem sắc còn 300ml, chia làm 3 lần uống trong ngày.

Bài thuốc trị viêm xoang và viêm mũi

Dùng bạc hà 6g, nụ hoa mộc lan 9g và ké đầu ngựa 15g sắc lấy nước uống. Sau đó dùng bã sắc tiếp đến khi nước cô đặc lại thì hòa với nước ép củ hành rồi dùng nhỏ mũi.

Bài thuốc chữa chứng ho

Dùng nụ hoa mộc lan 5 – 7 nụ. Thực hiện: Sắc kỹ lấy nước rồi chế thêm 1 ít mật ong vào, uống khi còn ấm.

Bài thuốc chữa chứng hoa mắt chóng mặt, say nắng, bức bối trong ngực

Chuẩn bị: Nụ hoa mộc lan 5 – 7 nụ. Thực hiện: Hãm với trà mạn rồi dùng uống.

Bài thuốc chữa đau đầu do mạch máu ứ tắc và tăng huyết áp

Chuẩn bị: Nụ hoa mộc lan 3 – 12g. Thực hiện: Hãm uống thay trà, có thể thêm 1 ít đường phèn cho dễ uống.

Bài thuốc chữa đau nhức chân răng

Chuẩn bị: Muối tinh 15g, xà sàng tử 60g và Nụ hoa mộc lan 30g. Thực hiện: Tán bột mịn, mỗi lần dùng 1 ít bột thuốc chà xát vào chân răng sưng đau. Có thể dùng đồng thời với bài thuốc uống (dùng tân di 1.5g sắc uống).

Bài thuốc chữa chứng cổ trướng do xơ gan

Chuẩn bị: Rễ hoa mộc lan 1kg. Thực hiện: Sắc 3 lần, mỗi lần sắc trong 2 giờ đồng hồ. Hòa nước sắc với nhau rồi cô lại còn 2 lít. Mỗi lần uống 20ml, ngày uống 3 lần.

Bài thuốc chữa chứng đau bụng kinh, khó thụ thai ở phụ nữ

Chuẩn bị: Nụ hoa mộc lan 20 – 30 nụ. Thực hiện: Tán vụn rồi sắc uống trước khi ăn sáng.

Lưu ý khi dùng mộc lan

Kiêng dùng cho người âm hư hỏa vượng.

Cần thận trọng khi bào chế thuốc nhỏ mũi nhằm hạn chế nguy cơ nóng rát niêm mạc mũi và nhiễm trùng.

Mộc lan là vị thuốc quý có công dụng điều trị các chứng bệnh về đường hô hấp trên như viêm xoang và viêm mũi. Tuy nhiên bạn không nên tùy tiện sử dụng dược liệu. Thay vào đó cần tiến hành thăm khám để thầy thuốc hướng dẫn bài thuốc điều trị phù hợp.