Cây rau bô binh: Công dụng, cách dùng trị bệnh

Rau bô binh

Rau bô binh

Rau bô binh còn có tên gọi là tử tô hoang, tiểu quỷ châm, cương hoa thảo, đơn kim, đơn buốt, cúc áo,... là cây thảo mọc hoang, thường thấy ở ven đường, bờ ruộng, bãi hoang quanh nhà. Thân và cành đều có những rãnh chạy dọc, có lông. Lá mọc đối, cuống dài, lá chét hình mác, phía đáy hơi tròn, cuống ngắn, mép lá chét có răng cưa to thô.

Cụm hoa hình đầu, màu vàng, mọc đơn độc hay từng đôi một ở nách lá hay đầu cành. Quả bế hình thoi, 3 cạnh, không đều, dài 1cm, trên có rãnh chạy dọc. Theo y học cổ truyền, rau bô binh có vị ngọt nhạt, tính bình. Có tác dụng thanh nhiệt, giải độc, tán ứ, tiêu thũng. Dùng chữa cảm, cúm, họng sưng đau, viêm ruột, trẻ nhỏ cam tích, chấn thương, mẩn ngứa, lở loét...

Quả có 3 cạnh, bế hình thoi và dài khoảng 1cm.

Bộ phận dùng của rau bô binh là phần trên mặt đất và lá, thu hái vào mùa hạ. Dùng tươi hay phơi khô.

Đây là loại cây cỏ dại mọc hoang, thường thấy ở bờ ruộng, ven đường hoặc bãi hoang xung quanh nhà.

Cây rau bô binh phân bố nhiều ở khu vực Trung du và miền núi từ phía Bắc đến Tây Nguyên và toàn bộ các tỉnh Đông Nam Bộ ở nước ta. Ngoài ra, loại cây này cũng mọc nhiều ở các quốc gia châu Phi và châu Âu. Nhìn chung, cây rau bô binh có thể thích nghi với nhiều điều kiện môi trường trên toàn thế giới.

Cây rau bô binh: Công dụng, cách dùng trị bệnh

Thành phần hóa học

Lá chứa tinh dầu gồm germacren D, limonen, camphor.

Phần trên mặt đất gồm: acid linoleic, acid cafeic. Ngoài ra còn có phytyl heptanoal.

Công dụng của cây rau bô binh

Theo y học hiện đại

Các nhà khoa học Tây Y phát hiện rằng, lượng tinh dầu khổng lồ trong lá của cây rau bô binh có chứa hoạt chất chống oxy hóa vô cùng mạnh mẽ, cùng với đó là tính kháng khuẩn và nấm. Ngoài ra, các hoạt chất polyynes và flavones tìm thấy trong rau bô binh được xem là thành phần ức chế sự hình thành cũng như phát triển các khối u ác tính xuất hiện ở bệnh nhân có nguy cơ hoặc bị ung thư.

Đặc biệt, polyynes khi kết hợp cùng cytopoloyne đã chứng minh khả năng cải thiện các triệu chứng của bệnh tiểu đường.

Theo y học cổ truyền

Theo quan điểm của y học cổ truyền, rau bô binh là một cây thuốc thảo dược có tính bình, vị ngọt nhạt. Nó có công dụng giải độc, thanh nhiệt, tiêu thũng và tán ứ. Chính vì vậy, cây rau này chữa được các chứng bệnh cảm cúm, viêm đường ruột, họng bị sưng đau, mẩn ngứa, chấn thương và đau nhức xương khớp do vận động hoặc thấp khớp….

Công dụng của cây rau bô binh

Bài thuốc từ cây rau bô binh

Chữa đau lưng do làm quá sức: Rau bô binh 150 - 180g, rửa sạch sắc lấy nước, thêm 250g đại táo, đường đỏ và chút rượu trắng, nấu nhỏ lửa cho đến khi táo chín nhừ; Chia 4 - 5 lần uống trong 2 ngày, uống liền 7 - 10 ngày.

Chữa mẩn ngứa do dị ứng thời tiết: Rau bô binh 100 - 200g, nấu với 4 - 5 lít nước tắm, đồng thời lấy bã xát kỹ lên vết mẩn. Thường chỉ dùng 1 - 2 lần là có kết quả.

Chữa chấn thương phần mềm nhẹ, tụ máu đau nhức: Rau bô binh cả lá và hoa, lá cây đại, mỗi vị 10 - 15g, giã nát, băng đắp vào chỗ đau, ngày 1 - 3 lần.

Chữa đau răng, sâu răng: Rau bô binh cả hoa và lá, rửa sạch cho thêm ít muối, giã nhỏ đặt vào chỗ đau. Hoặc lấy rau bô binh 50g, rửa sạch, ngâm với 250ml rượu trắng (theo tỷ lệ 1/5). Trường hợp bị đau răng, ngậm trong miệng một lúc rồi nhổ đi.

Chữa viêm họng do lạnh: Rau bô binh cả hoa và lá, kim ngân hoa, sài đất, lá húng chanh, cam thảo đất, mỗi thứ 10 - 15g. Sắc uống ngày 1 thang, chia 2 lần. Dùng trong 5 - 7 ngày.

Chữa đau nhức do phong thấp: Rau bô binh 30 - 60g, rửa sạch sắc nước uống, chia 2 lần uống trong ngày. Dùng 10 - 15 ngày.

Chữa trẻ nhỏ cam tích: Rau bô binh 15g, gan lợn 30 - 60g. Rửa sạch lá rau bô binh rồi cho lá xuống đáy nồi, đổ ngập nước, đặt gan lên phía trên hấp chín, ngày chia 2 lần, ăn liền 5 - 7 ngày.

Cần phân biệt rau bô binh với một cây khác có tên là đơn buốt hay đơn kim hay quỷ trâm thảo (Bidens bipinnata L., cùng họ cúc) cũng mọc hoang khắp nơi. Cây đơn buốt chỉ khác cây rau bô binh ở chỗ số lá kép nhiều hơn 3, cụm hoa hình đầu, màu vàng.