Cỏ bạc đầu: Công dụng, cách dùng trị bệnh trong y học cổ truyền

Cây cỏ bạc đầu

Cây cỏ bạc đầu là loài cây ưa sống ở vùng khí hậu nhiệt đới. Cho đến nay, loại cây này được tìm thấy phổ biến ở Campuchia, Trung Quốc, Việt Nam, Ấn Độ, Myanmar, Sri Lanka, Australia và một số nước châu Phi. Ở Việt Nam, cỏ bạc đầu mọc hoang dã ven các con đường đường hoặc trong vườn cây... ở một số tỉnh như Lào Cai, Cao Bằng và một số tỉnh miền Nam như Lâm Đồng, TP Hồ Chí Minh và An Giang.

Dược liệu từ cỏ bạc đầu có thể được thu hái quanh năm. Sau khi thu hoạch về, người dân sẽ đem rửa cho sạch sẽ, sau đó sử dụng cây tươi hoặc phơi khô để bảo quản và dùng dần.

Cây cỏ bạc đầu có những đặc điểm nhận diện như sau:

• Là loài cây thân thảo nhỏ. Phần thân rễ mảnh, mọc bò, còn phần thân khí sinh mọc đơn độc thành bụi, chiều cao khoảng 10-40cm;
• Lá cỏ bạc đầu mọc đặc trưng thành 2 dãy cách nhau, chiều dài thường ngắn nhưng cá biệt có thể dài bằng hoặc hơn thân cây. Phiến lá hình dải, đầu nhọn, gân chạy song song, màu sắc mặt dưới rất nhạt;
• Hoa cỏ bạc đầu mọc thành cụm hình cầu ở ngọn, đường kính khoảng 8-12mm trên một cán dài ba cạnh, mỗi cụm bao gồm 1 đến 3 bông hình trụ. Hoa màu trắng, mang 3 đến 4 lá bắc dài, nằm ngang. Mỗi bông nhỏ trong cụm thường chứa một hoa riêng, ở trên có vảy nhẵn, hơi nhám, ở dưới có lông tơ mịn. Nhị hoa thuộc dạng nhị 3-2;
• Quả bế dẹp, hình bầu dục hoặc trái xoan ngược, màu trắng vàng;
• Đặc điểm đặc trưng là toàn cây cỏ bạc đầu phát ra mùi thơm đặc trưng do có chứa tinh dầu, đặc biệt là phần rễ.

Cỏ bạc đầu: Công dụng, cách dùng trị bệnh trong y học cổ truyền

Bộ phận làm thuốc của cây cỏ bạc đầu

Bộ phận được sử dụng để làm thuốc trị bệnh là toàn bộ cây. Tác dụng của cây cỏ bạc đầu có được là nhờ vào số lượng lớn tinh dầu và một số hoạt chất khác.

Sau khi được thu hái về, người dân tiến hành rửa sạch toàn bộ cây bằng nước sạch để loại bỏ đất cát, bụi bẩn và tạp chất. Sau đó, tùy mục đích và bài thuốc mà có thể sử dụng dược liệu dạng tươi hoặc phơi khô. Nếu sử dụng ở dạng khô, người dân sẽ cắt cỏ bạc đầu thành từng đoạn nhỏ, dài khoảng 3-4cm, sau đó đem phơi hoặc sấy khô và bảo quản dùng dần.

Bảo quản cây cỏ bạc đầu sau khi chế biến

Cây cỏ bạc đầu sau khi chế biến cần được bảo quản khô trong bao bì kín và đặt ở nơi thoáng mát. Đối với bệnh nhân sử dụng dược liệu tươi nên sử dụng hết lượng thuốc trong ngày, không để qua đêm.

Thành phần hóa học của vị thuốc cỏ bạc đầu

Thành phần hóa học của cây cỏ bạc đầu bao gồm 8.47% protein, 0.94% chất béo, 45% tinh bột.

Ngoài ra, cỏ bạc đầu còn chứa một số hoạt chất như ergosterol peroxide, beta-sitosterol, vitexin...Đặc biệt, mùi thơm đặc trưng của loài thực vật này xuất phát từ lượng tinh dầu, đặc biệt là ở phần rễ.

Tác dụng của cây cỏ bạc đầu

Tác dụng của cây cỏ bạc đầu

Theo nghiên cứu của y học hiện đại, cỏ bạc đầu có những tác dụng sau:

Diệt khuẩn: Hoạt chất Vitexin trong cây có tác dụng ức chế sự phát triển của các loại vi trùng;

• Hạ huyết áp;
• Kháng viêm;
• Giảm co thắt;
• Hoạt tính chống ung thư;
• Nước sắc từ cây cỏ bạc đầu còn có tác dụng lợi tiểu.

Tác dụng của cây cỏ bạc đầu theo y học cổ truyền:

Về mặt tính vị, cỏ bạc đầu có vị cay, tính bình, không chứa độc tố;

Tác dụng bao gồm chỉ thống, sát trùng, giải nhiệt, lợi tiểu, chỉ khái (giảm ho), tiêu thũng;

Chủ trị các chứng lở loét da, sát trùng vết thương, trị mụn nhọt, tiêu chảy, ho, viêm, sưng đau, bầm tím do té ngã hay chấn thương...

Bài thuốc trị bệnh từ cỏ bạc đầu

Bài thuốc trị bệnh từ cỏ bạc đầu

Bài thuốc trị viêm gan gây vàng da

• Chuẩn bị: Cây cỏ bạc đầu 40 – 80g tươi.

• Thực hiện: Sắc uống và dùng hết trong ngày.

Bài thuốc trị mụn nhọt, viêm mủ ngoài da và rắn cắn

• Chuẩn bị: Cây cỏ bạc đầu 30 – 60g.

• Thực hiện: Đem các vị sắc lấy nước uống.

Bài thuốc trị chứng đái ra dưỡng chấp

• Chuẩn bị: Long nhãn và cỏ bạc đầu mỗi vị 15g.

• Thực hiện: Đem sắc uống, mỗi ngày dùng 1 thang.

Bài thuốc trị ho, viêm khí quản và ho gà

• Chuẩn bị: Cây cỏ bạc đầu 60g.

• Thực hiện: Sắc lấy nước và chia thành 2 lần uống trong ngày.

Bài thuốc trị sốt rét

• Chuẩn: Cỏ bạc đầu tươi 60g.

• Thực hiện: Sắc lấy nước uống trước khi có triệu chứng sốt khoảng 4 giờ đồng hồ.

Bài thuốc chữa viêm xoang

• Bài thuốc 1: Cỏ bạc đầu 60g, đem sắc lấy nước và dùng khi thuốc còn ấm.

• Bài thuốc 2: Chuẩn bị mẫu kinh, cỏ bạc đầu, lá cây dừa và rễ bồ hòn mỗi vị 15g. Đem các vị sắc lấy nước uống, mỗi ngày dùng 1 thang.

Bài thuốc xông trị chứng cảm mạo

• Chuẩn bị: Cỏ bạc đầu và tía tô mỗi thứ 1 nắm, dùng tất cả nguyên liệu tươi.

• Thực hiện: Đem rửa sạch rồi đun với nước cho sôi rồi dùng xông mặt để giải cảm, trị ho và nghẹt mũi.

Lưu ý khi dùng dược liệu cỏ bạc đầu

Lưu ý khi dùng dược liệu cỏ bạc đầu

Trong và trước khi sử dụng cỏ bạc đầu để điều trị bệnh, bạn cần lưu ý để một số vấn đề để phòng tránh tác dụng phụ ngoài ý muốn:

• Không dùng cây cỏ bạc đầu cho bệnh nhân bị dị ứng với bất kỳ thành phần nào của dược liệu;
• Phụ nữ mang thai và cho con bú nên hạn chế sử dụng cây cỏ bạc đầu;
• Nếu dùng cây cỏ bạc đầu ở dạng dược liệu tươi có thể gây kích ứng miệng, kích ứng đường tiêu hóa, cổ họng, kích ứng đường tiết niệu hoặc gây dị ứng da;
• Thận trọng khi dùng đồng thời cỏ bạc đầu với một số loại thuốc đặc trị.

Cỏ bạc đầu là loài cỏ mọc hoang ở nhiều nơi và là vị thuốc thường được sử dụng để điều trị bệnh trong Đông y. Đặc biệt, vị thuốc từ cây cỏ bạc đầu có khả năng giảm đau, trị viêm xoang rất hiệu quả. Tuy nhiên, để tránh các tác dụng phụ, người bệnh chỉ nên sử dụng khi có sự tư vấn của bác sĩ.