Công dụng và bài thuốc chữa bệnh từ củ nâu

Củ nâu là gì?

Củ nâu hay còn gọi là củ nầng, dây tẽn, Plé, đâu... Củ nâu có tên khoa học là Dioscorea cirrhosa Lour, thuộc họ Dioscoreaceae (họ Củ nâu).

Cây củ nâu là dây leo thân nhẵn, ở gốc có rất nhiều gai, lá củ nâu mọc cách ở gốc, mọc đôi ở ngọn, hoa củ nâu mọc thành bông. Phần củ của cây củ nâu nằm ở trên mặt đất, có hình tròn, vỏ củ nâu sần sùi, có màu xám nâu, thịt màu đỏ hoặc hơi trắng. Trên thực tế, củ nâu có nhiều loại như sau:

Cây củ nâu dọc đỏ: củ nâu loại này có màu xám vàng nhạt, vỏ củ nâu không sần sùi, nhựa có màu đỏ nhạt thường được dùng để nhuộm vải cho màu bóng đẹp;

Cây củ nâu dọc trai hay cây củ nâu dọc dựa: vỏ của củ nâu loại này thường bị nứt, có màu nâu xám nhạt, nhựa của củ nâu này đỏ hơn loại dọc đỏ;

Cây củ nâu trắng hay cây củ nâu tẻ: vỏ củ nâu loại này có rãnh, màu nâu đỏ nhạt, nhựa của củ có màu vàng nhạt hơi ngả hồng vì vậy thường được dùng để nhuộm những nước đầu tiên của vải rồi mới nhuộm màu đậm hơn với những loại củ nâu đỏ kể trên. Người ta cho rằng loại củ nâu trắng hay củ nâu tẻ này sẽ làm cho vải thêm dày và bền đẹp hơn.

Công dụng và bài thuốc chữa bệnh từ củ nâu

Công dụng củ nâu

Trong một thời gian dài cây củ nâu được dùng rất nhiều ở nước ta để nhuộm vài, thực tế cho thấy hầu hết nông dân của nước ta đều mặc quần áo nhuộm màu nâu. Hằng năm, Việt Nam cũng xuất khẩu từ 5.000 - 8.000 tấn cây củ nâu sang Trung Quốc.

Những năm gần đây, cây củ nâu để nhuộm quần áo đã dần dần ít được sử dụng hơn do bị những loại thuốc nhuộm tổng hợp cạnh tranh. Tuy nhiên vẫn còn một số nơi tiếp tục sử dụng cây củ nâu để nhuộm lưới hoặc một số ít vẫn dùng nhuộm vải.

Theo quan niệm Đông Y, củ nâu có công dụng chỉ thống, lý khí, hoạt huyết, sát trùng và chỉ huyết. Thường dùng để chủ trị chứng băng huyết, đau bụng dưới, ho, cầm máu, mụn nhọt, ngoại xuất huyết, đau nhức xương khớp, kinh nguyệt không đều...

Theo nghiên cứu dược lý hiện đại, củ nâu là loại dược liệu có tác dụng sát khuẩn, giúp tăng co bóp tử cung và cầm máu. Chiết xuất etanol có trong dược liệu củ nâu còn có tác dụng chống oxy hóa và các chất kháng khuẩn. Theo các nghiên cứu thực nghiệm trên thỏ và chó cho thấy dược liệu củ nâu có tác dụng cầm máu nhanh từ 85 – 96%.

Củ nâu được dùng bằng cách mài, nghiền mịn hoặc sắc để uống, ngoài ra củ nâu còn được dùng ngoài da, liều dùng từ 3 – 9g/ ngày.

Củ nâu có ăn được không? Củ nâu có thể dùng ăn bằng cách gọt bỏ vỏ ngoài, đem ngâm củ nâu dưới suối nước chảy nhiều ngày - đêm cho hết khi hết chất chát mới có thể dùng để luộc ăn.

Bài thuốc chữa bệnh từ củ nâu

Bài thuốc chữa bệnh từ củ nâu

Chữa lỵ ra máu mũi

Chuẩn bị: Bã củ nâu 1 lượng vừa đủ.

Thực hiện: Đem dược liệu tán nhỏ, mỗi lần dùng 3g uống với nước cơm. Ngày dùng 3 – 4 lần cho đến khi khỏi bệnh.

Giảm đau bụng ở phụ nữ sau sinh

Chuẩn bị: Củ nâu 9g và rượu.

Thực hiện: Sắc uống.

Khắc phục khí hư (ra nhiều huyết trắng) ở phụ nữ

Chuẩn bị: Thán khương 8g, đẳng sâm 40g, củ nâu (sao đen) 20g, ích trí nhân 12g, kim anh 12g, bạch đồng nữ 20g, mẫu lệ 12g.

Thực hiện: Đem các vị sắc lấy nước uống, chia nước sắc thành 2 lần uống và dùng hết trong ngày.

Chống liệt nửa người

Chuẩn bị: 60g củ nâu và 500ml rượu trắng.

Thực hiện: Đem dược liệu ngâm với rượu trắng trong vòng 5 ngày. Lấy dịch rượu dùng uống trước khi đi ngủ, mỗi lần dùng từ 15 – 30ml.

Giảm đau nhức xương khớp

Chuẩn bị: 15g củ nâu.

Thực hiện: Đem sắc với nước, dùng nước sắc hòa thêm ít rượu vào và uống.

Chữa gãy xương do chấn thương

Chuẩn bị: Củ nâu.

Thực hiện: Đem giã nát dược liệu, sau đó đắp lên vùng khớp bị gãy băng nẹp lại.

Thông ứ khí huyết

Chuẩn bị: Bã củ nâu một lượng vừa đủ.

Thực hiện: Đem sấy khô và tán thành bột mịn. Mỗi lần dùng 8g uống với nước đun sôi để nguội, ngày dùng từ 2 – 3 lần.

Bài thuốc trị chứng tích huyết thành khối, cục ở phụ nữ

Chuẩn bị: Bã củ nâu một lượng vừa đủ.

Thực hiện: Đem sấy khô và tán thành bột mịn. Mỗi lần dùng 8g uống với nước đun sôi để nguội, ngày dùng từ 2 – 3 lần.

Bài thuốc chữa kiết lỵ và tiêu chảy

Bài thuốc 1: Lá sim, lá lấu và lá củ nâu mỗi vị 20g. Đem sắc uống mỗi ngày 1 thang.

Bài thuốc 2: Chuẩn bị củ nâu thái mỏng, sấy hoặc phơi khô. Mỗi lần dùng 10 – 20g sắc với một lượng nước vừa đủ. Chia nước sắc thành 2 – 3 lần uống và dùng hết trong ngày.

Bài thuốc trị chứng đau bụng ở phụ nữ sau sinh

Chuẩn bị: Củ nâu 9g và rượu.

Thực hiện: Sắc uống.

Bài thuốc trị chứng liệt nửa người

Chuẩn bị: 60g củ nâu và 500ml rượu trắng.

Thực hiện: Đem dược liệu ngâm với rượu trắng trong vòng 5 ngày. Lấy dịch rượu dùng uống trước khi đi ngủ, mỗi lần dùng từ 15 – 30ml.

Bài thuốc chữa bệnh tiêu chảy

Chuẩn bị: Nụ vối và vỏ dộp ổi mỗi vị 5g, củ nâu 10g (ép bỏ bớt nhựa).

Thực hiện: Đem dược liệu rửa sạch, để ráo và sắc đến khi còn 150ml. Chia thành 3 lần dùng, sử dụng liên tục trong vòng 3 ngày và nên dùng trước khi ăn

Lưu ý khi sử dụng củ nâu

Lưu ý khi sử dụng củ nâu

Củ nâu không chứa độc nhưng có tính hàn nên tránh dùng nhiều hoặc dùng trong thời gian dài.

Phụ nữ mang thai không nên sử dụng dược liệu.

Dùng quá liều có thể gây thiếu sắt, rối loạn chuyển hóa, buồn nôn và tiêu chảy.