Hội đông Y Việt Nam: Lương y Hoàng Nguyên Cát và những bài thuốc quý của Thái Y viện triều Nguyễn

TTND.PGS.TS. Đậu Xuân Cảnh, Chủ tịch Hội Đông y Việt Nam phát biểu tại Hội nghị khoa học.

Phát biểu khai mạc Hội nghị, TTND.PGS.TS. Đậu Xuân Cảnh, Chủ tịch Hội Đông y Việt Nam, nhấn mạnh rằng dân tộc Việt Nam có một nền Y học cổ truyền lâu đời gắn với triết lý “Nam dược trị Nam nhân”, với tên tuổi của nhiều danh y lớn có đóng góp to lớn trong sự nghiệp chăm sóc sức khỏe nhân dân. Trong dòng chảy ấy, Danh y Hoàng Nguyên Cát, người con xứ Nghệ thế kỷ XVIII, là một trong những gương mặt tiêu biểu với những đóng góp bền vững về y thuật, y đức và tri thức y học dân gian – cung đình. Trải qua gần nửa thế kỷ làm nghề, Lương y Hoàng Nguyên Cát đã dành trọn tâm huyết để biên soạn bộ sách “Quỳ Viên gia học”, gồm 11 quyển với hơn 1.000 trang, được coi là một “bộ y khoa toàn thư” đặc sắc của Y học Việt Nam. Bộ sách bao quát đầy đủ từ y đức, y lý, dược học, phương tễ, bệnh học, bệnh án cho đến kinh nghiệm lâm sàng. Trong những năm gần đây, dưới sự quan tâm của tỉnh Nghệ An và đội ngũ các nhà nghiên cứu, bộ sách được sưu tầm, dịch thuật, hiệu đính và tái bản, trở thành nguồn tư liệu quý giá cho đào tạo, khám chữa bệnh và nghiên cứu YHCT hiện đại.

Bộ sách “Quỳ viên gia học” bằng chữ Hán Nôm.

Cũng theo ông Cảnh, song song với đó là kho tàng ngự dược triều Nguyễn, đặc biệt thời Vua Minh Mạng – một trong những triều đại có sự phát triển đỉnh cao của Thái Y viện. Dưới triều vua Minh Mạng, Thái Y viện vừa là trung tâm chăm sóc sức khỏe cho hoàng gia, vừa là nơi giảng dạy, đào tạo và truyền thừa y thuật. Từ Mộc bản triều Nguyễn, Châu bản và Ngự dược nhật ký, nhiều bài thuốc quý được ghi chép chi tiết, trong đó có các toa thuốc nổi tiếng như Minh Mạng thang, Nhất dạ ngũ giao, được phối chế theo nguyên tắc đại bổ khí huyết, kiện tỳ ích thận, cường kiện thể lực, dưỡng sinh và kéo dài tuổi thọ. Những giá trị của YHCT cung đình và YHCT dân gian – dù ra đời trong hai không gian khác nhau (làng quê và hoàng cung) – đều cùng phản ánh tinh hoa trí tuệ y học Việt Nam, với điểm chung là đặt con người vào vị trí trung tâm và hướng đến mục tiêu chăm sóc, bảo vệ và nâng cao sức khỏe nhân dân.

Hội nghị khoa học toàn quốc lần này được tổ chức trong bối cảnh Đảng và Nhà nước đang đẩy mạnh chủ trương kết hợp Y học hiện đại – Y học cổ truyền, phát triển vùng dược liệu, phát huy giá trị các bài thuốc cổ truyền và xây dựng nền Y học Việt Nam khoa học – dân tộc – đại chúng. Trên tinh thần đó, Hội nghị đặt ra ba nhóm mục tiêu trọng tâm: Làm rõ giá trị khoa học, lịch sử và thực tiễn của bộ “Quỳ Viên gia học”; Khẳng định đóng góp của Lương y Hoàng Nguyên Cát trong các lĩnh vực y đức, y lý, dược học, phương tễ và bệnh án; Phân tích một số bài thuốc tâm đắc trong bộ sách dưới góc nhìn YHCT kết hợp Y học hiện đại; Đề xuất hướng chuẩn hóa, kiểm nghiệm và đưa các bài thuốc phù hợp vào ứng dụng lâm sàng;

Nghiên cứu hệ thống các bài thuốc quý của Thái Y viện triều Nguyễn: Khảo cứu tư liệu từ Mộc bản, Châu bản, Ngự dược nhật ký nhằm nhận diện chính xác các bài thuốc cung đình; Phân tích thành phần dược liệu, nguyên tắc phối ngũ, công năng – chủ trị theo YHCT; Ứng dụng nghiên cứu dược lý, dược lâm sàng hiện đại để đánh giá tính an toàn, hiệu quả và khả năng ứng dụng vào đời sống hiện nay.

Đại biểu tham dự Hội nghị.

Đề xuất giải pháp bảo tồn, chuyển giao và ứng dụng di sản YHCT: Bảo tồn, số hóa, biên soạn, dịch thuật các tư liệu y học cung đình và dân gian; Gắn kết nghiên cứu – đào tạo – điều trị – sản xuất, tạo chuỗi giá trị hoàn chỉnh cho YHCT Việt Nam; Đề xuất chính sách phát triển dược liệu, sản phẩm y học cổ truyền; phục dựng và phát huy vai trò của Thái Y viện triều Nguyễn trong bối cảnh mới.

Tại hội nghị, các tham luận tập trung vào những chủ đề lớn như: Phân tích giá trị học thuật và lâm sàng của “Quỳ Viên gia học”; Nghiên cứu thân thế – sự nghiệp của Lương y Hoàng Nguyên Cát và các Ngự y tiêu biểu khác như Lê Văn Doãn; Đánh giá phương pháp bào chế – ứng dụng các bài thuốc quý thời vua Minh Mạng; Gợi mở sáng kiến về phát triển dược liệu, bào chế thuốc cổ truyền theo tiêu chuẩn hiện đại. Các ý kiến đều thống nhất rằng di sản YHCT cung đình và dân gian cần được nhìn nhận khoa học, khách quan; kế thừa có chọn lọc; tránh huyền bí hóa hoặc thương mại hóa quá mức. Mục tiêu cuối cùng là đưa các giá trị tinh hoa trở lại phục vụ sức khỏe cộng đồng một cách an toàn, chuẩn mực và hiệu quả.

Đây là sự kiện nhằm tôn vinh những cá nhân, tập thể có thành tích xuất sắc trong lĩnh vực khám chữa bệnh, nghiên cứu, giảng dạy và phát triển YHCT. Hoạt động này góp phần khẳng định vai trò của đội ngũ thầy thuốc Đông y trong hệ thống chăm sóc sức khỏe quốc gia, đồng thời khích lệ các cơ sở YHCT tiếp tục nâng cao chất lượng chuyên môn, đạo đức nghề nghiệp và ý thức giữ gìn di sản y học dân tộc.

Hội nghị khoa học toàn quốc về Lương y Hoàng Nguyên Cát và những bài thuốc quý của Thái Y viện triều Nguyễn là bước đi quan trọng trong tiến trình khoa học hóa và chuẩn hóa YHCT. Sự kiện không chỉ mang ý nghĩa học thuật, mà còn là dịp để định hướng chiến lược bảo tồn và phát triển di sản y học Việt Nam trong giai đoạn mới. Với sự tham gia đông đảo của các nhà khoa học đầu ngành và sự hỗ trợ của các cơ quan quản lý, Hội nghị kỳ vọng đóng góp tích cực vào việc xây dựng nền Y học Việt Nam khoa học – dân tộc – đại chúng, góp phần bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe toàn dân.