Vông vang - dược liệu lợi tiểu, nhuận tràng, giảm đau trong Y học cổ truyền

Tử uyển - Dược liệu trị ho hiệu quả trong Y học cổ truyền

Lạc tiên - Dược liệu an thần, chữa mất ngủ trong Y học cổ truyền

Cây vông vang

Cây vông vang còn có tên gọi khác là bông vang, bụp vang, bông vàng, hoàng quỳ... thuộc họ cẩm quỳ Malvaceae, có tên khoa học là Abelmoschus moschatus (L.) Medic.

Vông vang là một loại cây thân thảo, mọc thành bụi nhỏ, sống hằng năm hoặc hai năm, cây có chiều cao lên tới 2m. Thân cây có lông, từ đoạn giữa thân đến gốc có màu nâu đỏ, nửa thân đến ngọn có màu xanh lẫn màu nâu đỏ, gốc hơi hóa gỗ.

Lá vông vang có hình trái tim mọc so le nhau với cuống lá dài. Phiến lá chia thành 5 – 6 thùy sâu, có lông ở cả hai mặt, mép có răng cưa, trên đỉnh có 3-5 gân chính. Các lá kèm theo rất hẹp, nhỏ và thuôn nhọn.

Hoa vông vang có màu vàng, mọc đơn độc ở nách lá, cuống hoa ở sát hoa hơi phình to, cuống hoa có lông hơi phình ở gần hoa. Đài hoa có răng rộng, tiểu đài có 10 răng nhọn và hẹp hơn đài. Tràng hoa có 5 cánh rộng, gồm nhiều nhị, bầu có lông. Hoa khi nở, hoa màu vàng, to có khi tới 6 cm, rất đẹp.

Quả nang có hình chóp nhọn, dài 4-5 cm, có lông cứng màu trắng, chia thành 5 ô, hình bầu dục, đỉnh nhọn. Hạt nhỏ có hình thận, dẹp, dài 3 – 44mm, rộng 1 – 2mm, màu nâu, trên mặt có những đường nhăn đồng tâm xung quanh rốn hạt. Cây vông vang thường bắt đầu ra hoa kết quả vào tháng 5 – 9 hàng năm.

Vông vang là dược liệu đa công dụng, tất cả các bộ phận của cây từ lá, thân và rễ đều là những vị thuốc quý. Ảnh internet

Công dụng dược liệu vông vang

Theo Y học cổ truyền

Vị hơi ngọt, nhạt nhiều nhớt, tính mát.

Quy kinh Can, Tỳ, Phế.

Tác dụng: Hạ sốt, lợi tiểu, chống co thắt, nhuận tràng, sát trùng, giảm đau

Chủ trị:

Lá: nhuận tràng, lợi tiểu, tiêu độc, sát trùng.

Hạt: hạ sốt, chống co thắt, kích thích và lợi tiểu, trấn kinh. Tinh dầu thường được dùng để sản xuất hương liệu, nước hoa…chủ yếu ở đông Ấn Độ.

Hoa được dùng để chữa bỏng.

Rễ có chất nhầy được dùng để hồ giấy, hoặc chế tinh bột. Có khi được dùng làm thuốc bổ, thuốc mát thay sâm bố chính.

Theo y học hiện đại

Các nhà khoa học đã tiến hành nhiều thí nghiệm lâm sàng nhằm đưa ra những tác dụng của dược liệu vông vang. Nhìn chung, theo các nhà khoa học hiện đại, dược liệu vông vang có tác dụng:

Hạ sốt

Lợi tiểu

Chống cho thắt

Nhuận tràng

Sát trùng.

Dưới đây là một số nghiên cứu khoa học về cây vông vang:

Tại Đài Loan, các tác giả đã tiến hành thí nghiệm trên chuột. Họ dung dịch chiết xuất từ cây vông vang cho chuột béo phì. Kết quả thu được là dung dịch này đã cải thiện độ nhạy cảm với Insulin đối với chuột béo phì trong thí nghiệm. Ngoài ra, các tác giả cũng đã đặt ra vấn đề: sử dụng cây vông vang như một trong những nuyên liệu để trị bệnh đái tháo đường.

Cũng tại Đài Loan, một nhóm các nhà khoa học đã tiến hành thí nghiệm: dùng dịch chiết xuất từ cây vông vang cho chuột để tìm ra tác dụng của cây vông vang đối với đường huyết. Nghiên cứu này đã đem lại kết quả tốt chứng minh tác dụng hạ đường huyết của thảo mộc vông vang. Cụ thể sau khi tiêm dịch chiết xuất từ vông vang cho chuột bình thường được chọn thí nghiệm theo đường tĩnh mạch, chất này đã làm làm giảm đáng kể sự gia tăng glucose huyết tương ở chuột bình thường.

Ngoài ra, tại đất nước Ấn Độ, nơi được cho là nguồn gốc của cây vông vang, các nhà nghiên cứu nơi đây đã tìm thấy tác dụng chống ô xy hóa và tính kháng khuẩn của chiết xuất của cây vông vang.

Hạt vông vang chứa tinh dầu có mùi xạ hương, thường dùng làm hương liệu. Ảnh internet

Bài thuốc chữa bệnh từ dược liệu vông vang

Chữa tiểu đục: Dùng rễ vông vang 1 năm tuổi. Đem rễ giã nát, chỉ lấy 1/3 nước, sau đó phơi sương trong 1 đêm và dùng uống khi đói.

Chữa đái dắt và có thai lậu nhiệt: Chuẩn bị mộc thông, hạt vông vang và hoạt thạch bằng lượng nhau. Dùng các vị tán thành bột mịn, mỗi lần dùng 12g uống với nước hành. Hoặc có thể dùng các vị sắc lấy nước uống.

Chữa bụng trướng và đại tiện không thông: Chuẩn bị hạt vông vang 20g. Đem sắc uống, dùng 3 thang là khỏi.

Chữa mụn nhọt: Chuẩn bị rễ gai và rễ vông vang bằng lượng nhau. Đem rẽ rửa sạch, để ráo và giã nát rồi đắp lên mụn nhọt.

Chữa rắn cắn: Chuẩn bị hạt hồng bì 20g, lá vông vang 50g và lá dây bông báo 50g. Đem giã nát các dược liệu, dùng nước cốt xoa lên vết cắn. Sau đó đem bã đắp lên vết rắn cắn. Hoặc dùng dược liệu khô, tán bột và rắc lên vết thương.

Dùng hạt vông vang làm thuốc điều trị viêm đường tiểu, di mộng tinh, giảm co giật: Hạt vông vang khô sao vàng, sau đó tán thành dạng bột pha nước uống hàng ngày. Liều dùng khoảng 5g bột/ngày.

Điều trị sỏi thận, sỏi mật: Dùng hạt vông vang 4g và lá thân khô 30g, kim tiền thảo 20g, rễ cỏ tranh 20g sắc nước, lấ khoảng 1,5 lít nước thuốc uống tahy nước hàng ngày.

Điều trị tê thấp, nhức xương khớp: Dùng rễ cây khô 40g sắc uống hoặc ngâm rượu.

Viêm dạ dày: Lấy khoảng 30g đến 40g rễ tươi, rửa sạch sắc với khoảng 2 bát nước, sắc cạn lấy 1 bát nước uống trước bữa ăn khoảng 15 phút.

Mát gan, giải độc: Dùng lá, thân cây khô 40g (Hoặc 100g cây tươi) đun nước uống thay nước hàng ngày.

Táo bón: Dùng lá thân tươi 80g hoặc khô 40g đun nước uống sau bữa ăn khoảng 10 phút.

Bệnh tiểu đường: Lá, thân khô 40g sắc nước uống trong ngày.

Nấm lưỡi: Nếu bị trắng lưỡi ăn từng vùng, lấy lá vông vang đốt vào củi cháy thành tro, tán bột, trộn với mật ong bôi vài lần là khỏi.

Vông vang có thể được thu hái hạt làm thuốc hay để chế tinh dầu. Ảnh internet

Lưu ý khi sử dụng vông vang

Những điều cần lưu ý khi dùng dược liệu vông vang:

Một số bài thuốc từ cây vông vang chưa được chứng minh về tác dụng và độ an toàn.

Phụ nữ mang thai, cho con bú và trẻ nhỏ không nên tùy tiện dùng bài thuốc từ dược liệu này.

Dược liệu không có độc, tuy nhiên dùng dược liệu đắp ngoài da có thể gây dị ứng với những người có làn da nhạy cảm.

Vông vang là loại thảo mộc có những tác dụng trị bệnh theo kinh nghiệm dân gian và được sử dụng trong y học cổ truyền nước ta. Tuy nhiên các nghiên cứu khoa học về các bài thuốc từ cây vông vang tại Việt Nam chưa được thực hiện. Mọi thông tin từ bài viết chỉ mang tính chất tham khảo. Nếu cần sử dụng vông vang trị bệnh, người đọc cần phải đến khám, tư vấn và có chỉ định của bác sĩ y học cổ truyền. Không tự ý dùng vông vang chữa bệnh, gây hậu quả xấu.