Cách sử dụng cây thuốc thạch vĩ trong các bài thuốc chữa bệnh

Đặc điểm và phân bố của cây thuốc thạch vĩ

Cây thạch vĩ là loại thảo dược có vị ngọt, tính lạnh. Tương ứng với hai kinh mạch là tiểu trường và bàng quang. Cây thạch vĩ dây còn có tên gọi là dương vong, thạch bì, kim tinh thảo, thạch lan, phi đao kiếm. Theo trường phái Đông y, chúng được gọi là “hải kim sa” vì lá cây thạch vĩ có màu lóng lánh như những hạt cát vàng (kim sa).

Cây thạch vĩ thuộc họ dương xỉ nhỏ, thân và rễ dài 0,50m, dày 4mm, chia thành nhiều nhánh. Trên thân rễ của cây thạch vĩ có nhiều vảy lớn và phân rễ chia nhánh hình sợi mọc đối bên dưới. Lá của cây gồm 2 loại chính là vô sinh và phì. Cuống lá của loại lá phì dài khoảng 9cm, có hình mác rộng.

Mặt trên của lá nhẵn, màu xanh lục và mặt dưới màu nâu nhạt, vết bệnh hình đa nang, trừ gân giữa. Qua quan sát bằng kính hiển vi, chúng ta có thể thấy khoang nang lông được cấu tạo bởi những chùm nang lông được ngăn cách bởi những sợi lông dài hình sao có cuống. Lá vô trùng có cuống ngắn khoảng 5cm, đầu hơi hình mác, dài khoảng 9-11cm và rộng 3-4cm. Mặt trên màu lục nhạt, mặt dưới màu lục nâu, gân lá hình lông chim.

Cách sử dụng cây thuốc thạch vĩ trong các bài thuốc chữa bệnh

Công dụng của cây thuốc thạch vĩ trong y học cổ truyền

Khi tiến hành thử nghiệm trên giun đất, người ta nhận thấy rằng, dạng cao chiết ether etylic của cây không thấy tác dụng diệt giun.

Tuy nhiên, phần bã còn lại sau khi đem chiết lại bằng cồn, đem bốc hơi để thu cao mềm, sau đó đem lượng cao này hòa tan trong nước. Ở nồng độ 5%, cao có tác dụng diệt giun đất sau khi tiếp xúc với thuốc 45 phút.

Công dụng theo Y học cổ truyền

Tính vị, tác dụng

Tính vị: Thạch Vĩ có vị đắng, tính hàn, hơi cay.

Tác dụng: Quy vào 2 kinh là phế và bàng quang, có tác dụng tiêu thũng, thanh nhiệt, lợi tiểu, tán kết.

Công dụng

Thạch Vĩ được sử dụng làm thuốc lợi tiểu trong các trường hợp như đái ra máu, sỏi đường tiết niệu.

Thân rễ được sử dụng để chữa lở loét, bệnh than, ngộ độc Lưu Huỳnh, ung nhột với liều dùng 6-12g mỗi ngày dưới dạng thuốc sắc.

Có thể dùng ngoài dưới dạng bột rắc hoặc chế thành dầu bôi.

Công dụng của cây thuốc thạch vĩ trong y học cổ truyền

Cách dùng cây thuốc thạch vĩ trị bệnh hiệu quả

Các bài thuốc từ cây thạch vĩ được điều chế theo kinh nghiệm bao gồm:

Chữa chứng tiểu tiện khó khăn, nước tiểu đỏ do nhiệt: Thạch vĩ dây 24g cho 400ml nước, đun sôi khoảng 15 phút, có thể thêm chút đường, uống thay trà trong ngày. Có thể thay thế bằng các vị thuốc sau: Thạch vĩ dây 100g, mang tiêu 100g, hổ phách 40g, bằng sa 20g. Tất cả tán thành bột, uống ngày 5 - 8g, chia 3 lần, chiêu với nước ấm.

Sản phụ ít sữa: Thạch vĩ dây 12 - 24g, rửa sạch, đổ 400ml nước, sắc còn 200ml, chia 3 lần uống trong ngày. Dùng liền 5 ngày.

Điều trị bỏng lửa (bỏng nhẹ, vết thương hẹp): Thạch vĩ dây 25g, đốt tồn tính, nghiền thành bột mịn, trộn với ít dầu vừng, rửa sạch vết thương bôi vào chỗ bị bỏng.

Chữa ăn uống khó tiêu, bụng trướng đầy do thấp trệ (tỳ thấp trướng mãn): Thạch vĩ dây 20g, bạch truật 8g, cam thảo 2g. Đổ 500ml nước sắc còn 150ml, chia 2 lần uống trong ngày. Uống sau ăn 15 phút. Uống 5 - 10 ngày.

Hỗ trợ chữa sỏi niệu đạo: Thạch vĩ dây 30g, biển súc 15g, mã đề 30g. Tất cả cho vào ấm đổ 500ml nước, sắc còn 200ml, chia 3 lần uống trong ngày. Dùng liền 1 tuần. Nếu tiểu tiện khó đau rát: Thạch vĩ dây 30g, hoạt thạch 30g, ngọn cành cam thảo 10g tán thành bột, mỗi lần uống 6g với nước sắc mạch môn, ngày 2 - 3 lần.

Cây thạch vĩ là một vị thuốc nam khá thông dụng trong Y Học Cổ Truyền. Tuy nhiên người tỳ vị hư hàn không dùng thạch vĩ. Do đó, để đảm bảo an toàn và đạt hiệu quả cao trong điều trị, người dùng cần tham khảo ý kiến của thầy thuốc.

Cách dùng cây thuốc thạch vĩ trị bệnh hiệu quả

Lưu ý quan trọng khi sử dụng cây thuốc thạch vĩ

Không dùng quá liều: Có thể gây nóng trong

Phụ nữ có thai: Cần thận trọng khi sử dụng

Người âm hư hỏa vượng: Nên phối hợp với các vị thuốc mát

Bảo quản: Để nơi khô ráo, tránh ẩm mốc

Cây thuốc thạch vĩ là dược liệu quý với nhiều công dụng trong y học cổ truyền, đặc biệt trong hỗ trợ điều trị các bệnh về thận và xương khớp. Tuy nhiên, cần sử dụng đúng cách và liều lượng để đảm bảo an toàn. Hi vọng bài viết đã cung cấp những thông tin hữu ích về công dụng và cách dùng cây thuốc thạch vĩ trị bệnh cho độc giả.

Xem thêm: Những Cây thuốc và vị thuốc Việt Nam (TS Đỗ Tất Lợi)