Cây mướp khía: Công dụng, cách dùng trị bệnh theo y học cổ truyền

Mô tả cấu trúc và đặc điểm hình thái của mướp khía

Mướp khía có tên khoa học là Luffa acutangula L, trong dân gian còn gọi loại cây này với cái tên ve hom, mướp tàu, thuộc họ bầu bí. Đây là loài thực vật thân leo, sống quanh năm, độ dài trung bình từ 3 - 6m, đường kính thân cây khoảng 2cm và có nhiều rãnh. Mép lá có răng cưa, hình tim, mọc so le trên thân với kích thước trung bình là 25cm chiều rộng và 15 - 20cm chiều dài.

Hoa mướp khía thuộc dạng đơn tính, hoa đực mọc theo từng chùm, cánh hoa vàng tươi và có 5 nhị. Trong khi đó hoa cái mọc riêng lẻ một mình, vòi nhụy có lông mềm màu vàng, ngắn và trên đầu nhụy có 3 núm nhỏ.

Quả mướp khía hình chữ y thuôn dài, độ dài khoảng 30 - 40 cm, đường kính từ 7 - 10cm, dọc thân quả có các cạnh nhọn (trung bình 10 cạnh). Như vậy quả có kích thước khá lớn, khi quả chín hạt bên trong chuyển thành màu đen và sần sùi.

Đây là loài cây ưa ánh sáng và sinh trưởng nhanh ở những nơi ẩm ướt. Vì vậy khi gieo trồng nên chú ý chăm sóc, tưới tiêu đều đặn. Tháng 4 - 6 là khoảng thời gian cây kết trái.

Cây mướp khía: Công dụng, cách dùng trị bệnh theo y học cổ truyền

Quê hương của mướp khía xuất phát từ các quốc gia có khí hậu nhiệt đới ở Á Phi. Ngoài ra cây còn được tìm thấy ở khu vực Madagascar và một số nước Nam Á, những vùng nhiệt đới. Ở Việt Nam mướp khía được trồng nhiều nhất ở các tỉnh thành phía Nam với mục đích dùng để làm món ăn và làm thuốc.

Quả chín sẽ được người dân thu hoạch vào mùa hè - thu. Đây là thời điểm vỏ quả đã ngả vàng và bên trong ruột đã hình thành xơ mướp. Sau khi thu hái, người ta sẽ bỏ hạt và vỏ quả, lấy phần xơ mướp bên trong rồi phơi khô. Bộ phận này được chế biến để làm thuốc và trong Đông y nó có tên gọi Ty qua lạc.

Mướp khía là một kho tàng chứa rất nhiều các loại protein thiết yếu như trichokirin, momordin, trichosanthin và triterpenoid A, B, C, D, E, F, G,… Nhân hạt mướp chứa pentosan, chất béo, sợi, protein thô, đường khứ và tro. Phần rễ có cucurbitacin B và C.

Mướp khía và ứng dụng trong y học

Mướp khía và ứng dụng trong y học

Trong y học cổ truyền

• Dây mướp khía có thể được dùng để thông kinh hoạt lạc, chỉ khái hóa đàm, điều trị hiệu quả các triệu chứng ho, viêm mũi, viêm khí quản và đau nhức vùng thắt lưng;

• Tác dụng của bộ rễ là thanh nhiệt và giải độc, chữa viêm mũi, viêm xoang và lở loét chảy nước ngoài da;

• Hạt quả mướp khía còn là bộ phận giúp tiêu nhiệt, nhuận táo, thông tiểu, hóa đàm, sát trùng;

• Lá cây giúp giải nhiệt, thanh mát, tác dụng chữa mụn, chốc lở, ho khan, ho gà, chảy máu vết thương hở, khát nước hay mất nước do thời tiết nắng nóng;

• Phần xơ mướp được ứng dụng trong tiêu thũng, lợi niệu, hoạt huyết, thông lạc, chữa tắc tia sữa hay viêm tuyến sữa ở phụ nữ đang cho con bú, bế kinh, đau vùng ngực sườn, đau nhức xương cốt.

Các công dụng khác của mướp khía

Theo y học hiện đại

Tốt cho người bệnh tiểu đường: Trong thành phần của mướp khía có chứa insulin dạng peptides, alkaloids và dạng charantin, có tác dụng làm giảm mức đường huyết của máu, có lợi cho bệnh nhân tiểu đường và sức khỏe nói chung.

Hỗ trợ giảm cân: Mướp khía có chứa rất ít lượng chất béo và calorie, không có cholesterol lại rất dồi dào chất xơ và chứa nhiều nước nên rất phù hợp với những người đang ăn kiêng. Trong 100g mướp khía đã qua chế biến chỉ có chứa khoảng 60 đơn vị calorie, vì vậy nên có thể xem mướp khía như một loại thực phẩm vàng có tác dụng hỗ trợ giảm cân.

Tác dụng bảo vệ hệ tiêu hóa: Celulozo trong mướp khía giúp bạn phòng tránh chứng bệnh táo bón và kích thích tiêu hóa. Chính vì thế, nếu bạn đang lo ngại về bệnh táo bón thì đừng quên bổ sung mướp khía vào trong chế độ ăn uống thường ngày.

Tác dụng “lọc” sạch máu: Mướp khía có khả năng thanh lọc máu rất tốt, hỗ trợ chức năng lọc máu của gan. Đồng thời, hạn chế nguy cơ gan bị nhiễm độc từ những thực phẩm, đồ uống chứa độc tố.

Trị chứng vàng da: Vàng da là dạng bệnh lý thường gặp ở trẻ nhỏ hoặc những người mắc chứng bệnh gan. Theo đông y, nước của Mướp khía có thể có tác dụng chữa vàng da rất hiệu quả. Hoặc bạn cũng có thể dùng bột được chế biến từ hạt và vỏ mướp để chữa vàng da cũng mang lại tác dụng tương tự.

Tăng cường miễn dịch: Hệ miễn dịch của cơ thể bị suy yếu chính là nguyên nhân hàng đầu khiến bạn bị mắc phải các chứng bệnh viêm nhiễm, các chứng bệnh do virus tấn công. Việc cải thiện và tăng cường chức năng hệ miễn dịch không hề khó, những gì bạn cần làm là chăm chỉ ăn các món ăn chế biến từ Mướp khía hoặc uống nước ép mướp khía.

Bài thuốc chữa bệnh của cây mướp khía

Bài thuốc chữa bệnh của cây mướp khía

Chữa bệnh sởi: Lấy xơ mướp 20g, cỏ mần trầu 8g, cam thảo nam 4g, bạch chỉ, kim ngân và kinh giới mỗi thứ 12g,. Đem các vị thái nhỏ, sao vàng và sắc nước uống 2 lần/ ngày.

Chữa bệnh viêm xoang: Dùng 8 – 12g thân già và rễ cây mướp khía. Sắc uống hằng ngày.

Hỗ trợ điều trị viêm mũi: Dùng thân mướp khía đem sao cháy, sau đó tán bột và thổi vào mũi 2 – 3 lần/ ngày.

Chữa viêm xoang mũi: Dùng thân cây sim 8 – 12g và thân mướp khía 10 – 20g. Đem sắc uống. Tuy nhiên nếu gặp phải tình trạng táo bón khi dùng bài thuốc này, gia thêm 30 – 40g vừng đen.

Chữa hen suyễn: Chuẩn bị xơ mướp băm nhỏ, sao 20g và hạt đay giã dập, sao12g. Đem trộn đều các vị, sau đó đem sắc và uống khi nóng. Ngày dùng 2 lần liên tục từ 2 – 3 ngày.

Giúp bồi bổ sức khỏe và hỗ trợ điều trị: Dùng 8 – 12g thân già của cây mướp và 1 ít thịt nạc. Đem nấu với thịt, sau đó vớt thịt ăn và dùng nước uống.

Giúp lợi sữa: Dùng móng giò heo và mướp khía tươi nấu canh ăn thường xuyên.

Hoặc: Chuẩn bị mướp khía 10g, gạo tấm 100g, cá mè 1 con. Luộc cá lấy nước, sau đó cho gạo vào nước luộc cá nấu thành cháo. Gọt bỏ mướp, thái lát và cho vào cùng nấu chín. Nêm gia vị cho vừa miệng.

Chữa băng huyết, kiết lỵ, rong kinh và xuất huyết trĩ: Dùng xơ mướp (ty qua lạc). Đốt tồn tính và tán bột. Mỗi lần dùng 4 – 8g, chia thành 2 lần uống trong ngày và chiêu với nước ấm.

Chữa tắc tia sữa và viêm tuyến vú: Dùng gai bồ kết 10 cái, hành tươi 1 củ và xơ mướp khía 1 cái. Đem các dược liệu băm nhỏ, sau đó sắc với 400ml nước, còn lại 100ml. Chia thành 2 lần uống, dùng liên tục trong 2 – 3 ngày. Tuy nhiên cần kết hợp với các động tác massage ngực để thông tia sữa bị tắc.

Chữa bế kinh: Dùng tiết chim bồ câu trắng và xơ mướp. Xơ mướp đốt tồn tính, tán nhỏ và trộn với tiết chim bồ câu làm thành bánh. Sau đó phơi khô và tán nhỏ. Mỗi lần dùng 8g uống với rượu khi đói.

Lưu ý khi sử dụng mướp khía chữa bệnh

Đối tượng cần thận trọng

• Phụ nữ có thai

• Người huyết áp thấp

• Bệnh nhân đang dùng thuốc tây

Tác dụng phụ có thể gặp

• Đau bụng nhẹ khi dùng quá liều

• Dị ứng ở người mẫn cảm

Kiêng kỵ

• Không dùng chung với rượu mạnh

• Tránh ăn đồ tanh khi điều trị

Không ngờ công dụng chữa bệnh tuyệt vời từ cây mướp khía lại đa dạng đến vậy! Đây thực sự là món quà quý giá từ thiên nhiên mà mỗi gia đình nên biết để tận dụng. Hãy lưu lại những thông tin hữu ích này và chia sẻ cho người thân cùng áp dụng!