Cây vòi voi: Công dụng, cách dùng trị bệnh trong y học cổ truyền

Mô tả dược liệu vòi voi

Vòi voi còn có tên gọi khác và cẩu vĩ trùng, dền voi, đại vĩ đao, nam độc hoạt..., tên khoa học của vòi voi là Heliotropium indicum L, thuộc họ Vòi voi Boraginaceae.

Vòi voi là một loại thảo mộc mọc hoang, Chiều cao của cây vòi voi vào khoảng 25 – 40cm, thân cứng khỏe và có nhiều lông nhám. Lá cây vòi voi có hình bầu dục, mặt lá nhăn nheo và ở phần mép có răng cưa. Hoa vòi voi có màu trắng hoặc tím, không cuống, cụm hoa có dạng khá giống với vòi voi vì vậy loài cây này được gọi là cây vòi voi. Bộ phận dùng của dược liệu vòi voi là tất cả bộ phận của cây.

Cây vòi voi thường mọc hoang ở các khu vườn, bãi cỏ. Cây được thu hái quanh năm nhưng phổ biến nhất là vào mùa thu, mùa hè. Sau khi thu hái, cây vòi voi được phơi hay sấy khô rồi dùng dần. Dược liệu vòi voi có vị đắng, hơi cay và mùi hăng, quy vào kinh Tỳ, Thận, Đại tràng.

Theo các nghiên cứu của Y Học Hiện Đại, trong thành phần của vòi voi có chứa alcaloid pyrolizidin (có khả năng gây ung thư), tuy nhiên người ta cũng tìm thấy các chất như indixin và indixin N-oxyd lại cho công dụng ức chế khối u.

Cây vòi voi: Công dụng, cách dùng trị bệnh trong y học cổ truyền

Công dụng cây vòi voi

Cây vòi voi trị bệnh gì? Theo quan điểm Y Học Cổ Truyền, công dụng cây vòi voi như sau:

• Thanh nhiệt;
• Lợi tiểu;
• Tiêu thũng;
• Giải độc;
• Chống viêm;
• Giảm đau, giảm sưng.

Tác dụng cây vòi voi chủ trị các bệnh lý:

• Phong thấp, sưng khớp;
• Nhức mỏi lưng gối;
• Viêm xoang;
• Viêm da cơ địa;
• Á sừng;
• Loét họng bạch cầu;
• Mụn nhọt, mẩn ngứa.

Liều dùng của dược liệu vòi voi mỗi lần khoảng: 15 – 30 gam, uống dạng thuốc sắc hoặc thuốc đắp ngoài da.

Công dụng cây vòi voi

Bài thuốc chữa bệnh từ cây vòi voi

Chữa viêm phổi, viêm mủ màng phổi

Chuẩn bị: 60g vòi voi tươi, mật ong.

Thực hiện: Đun sôi vòi voi với nước, pha thêm mật ong để uống. Ngoài ra, bạn cũng có thể dùng nước ép từ cây tươi (khoảng 60g – 120g) uống với mật.

Chữa sưng amidan

Chuẩn bị: Vòi voi tươi.

Thực hiện: Nghiền lá tươi thành dịch, súc miệng 4 – 6 lần mỗi ngày.

Trị phong thấp, nhức mỏi, tê bại, sưng đau các khớp, bán thân bất toại

Chuẩn bị: 300g vòi voi khô, 20g rễ nhàu rừng, 150g củ bồ bồ, 100g cỏ mực.

Thực hiện: Tán nhuyễn các vị thuốc trên, sau đó vo viên bằng hạt tiêu. Mỗi lần dùng từ 20 – 30 viên, dùng 2 – 3 lần/ ngày.

Điều trị viêm xoang

Chuẩn bị: 5 - 6 nhánh ngũ sắc tươi, 10 nhánh cây vòi voi.

Thực hiện: Đem 2 vị thuốc trên rửa sạch, giã nhuyễn, nhỏ vào mũi xoang bị viêm.

Chữa bệnh á sừng

Bài thuốc 1: Ngâm vòi voi trong rượu đến khi dung dịch chuyển sang màu vàng thì dùng bông gòn thấm nhẹ dung dịch, bôi lên vết thương.

Bài thuốc 2: Vòi voi đem giã nhuyễn, thêm một ít muối rồi đắp lên vết thương, băng lại. Thực hiện đều đặn mỗi ngày.

Chữa viêm da cơ địa

Chuẩn bị: Cây vòi voi.

Thực hiện: Giã nát, đắp nước cốt lên vùng da bị viêm da cơ địa.

Bài thuốc chữa bệnh từ cây vòi voi

Lưu ý khi sử dụng cây vòi voi

Một số loài vòi voi có tên khoa học H.lariocarpum Fish et Mey chứa chất ancaloid có nhân pyrolizidinn rất độc đối với gan và gây hủy hoại tổ chức gan, đau bụng tiêu chảy, xuất huyết lan tỏa và có thể gây ung thư. Độc tính thường khó phát hiện vì không có phản ứng ngay khi dùng, mà xuất hiện một cách âm ỉ, kéo dài.

Vì vậy, Tổ chức Y tế thế giới (WHO) khuyến cáo không nên dùng vòi voi làm thuốc. Ở Việt Nam, Bộ Y tế (1985) cũng đã có khuyến cáo cần thận trọng khi dùng vòi voi chữa bệnh, mặc dù chỉ dùng ngoài để đắp theo kinh nghiệm cổ truyền cho các trường hợp tụ huyết bầm tím do chấn thương, viêm tấy áp-xe, sưng vù, sưng khớp, đinh nhọt giai đoạn chưa có mủ. Khi có kết quả nên ngừng ngay. Chú ý không dùng cho người già yếu.

Tốt nhất người bệnh không nên tự ý sử dụng bài thuốc có vòi voi tại nhà trước khi được chỉ định từ các thầy thuốc có chuyên môn Y học cổ truyền.

Vòi voi là một cây cỏ hoang thường gặp. Theo kinh nghiệm dân gian, nó được dùng để điều trị đau xương khớp, các bệnh lý ngoài da, vết thương phần mềm. Các nghiên cứu gần đây phần nào chứng minh những tác dụng này. Tuy nhiên, cây thuốc này có thể gây độc trên gan, cũng như gây sảy thai, vì vậy không nên tự ý uống để tránh tác dụng không mong muốn.