Công dụng và bài thuốc chữa bệnh của cây xáo tam thân

Đặc điểm của cây xáo tam thân

Cây xáo tam thân còn được gọi là cây thần xạ hay cây thuốc mọi, có tên khoa học Paramignya trimera – thuộc họ Cam (Rutaceae). Đây là loại cây leo và có đặc điểm như sau:

Thân cây gỗ có chiều dài từ 5m trở lên, đường kính thân từ 8 – 12cm, vỏ cây màu nâu vàng. Trên thân có nhiều gai nhọn;

Lá cây mọc đơn hình thuôn hẹp, mép lá cong xuống dưới. Phiến lá dày và mặt trên có màu xanh đậm, mặt dưới lá màu nhạt hơn

Rễ cây có màu đậm hơn so với thân, tuy nhiên phần gỗ của thân cứng hơn so với rễ. Hầu hết các bộ phận của cây đều chứa tinh dầu mùi thơm dịu, nhiều nhất là phần rễ

Cây xáo tam thân rất ít khi ra hoa.

Rễ cây là bộ phận được sử dụng trong nhiều bài thuốc dân gian chữa bệnh. Dược liệu được thu hái quanh năm, đào toàn bộ rễ và gốc cây đem chặt bỏ cành và dùng rễ cây rửa sạch, thái lát mỏng và phơi khô làm thuốc. Rễ cây chứa nhiều thành phần hóa học tốt cho sức khỏe con người như flavonoid. coumarin, alcaloid, saponin và triterpenoid...

Công dụng và bài thuốc chữa bệnh của cây xáo tam thân

Công dụng của cây xáo tam thân trong y học cổ truyền

Trong y học cổ truyền, cây xáo tam thân có vị hơi chát, đắng nhẹ kèm vị ngọt, khi ngửi có mùi thơm của tinh dầu (mùi thơm thường gặp ở những loại cây thuộc họ Cam), quy vào các kinh Can, Tâm, Phế, Tỳ, Thận và Tâm Bào. Nhiều nghiên cứu về công dụng của cây xáo tam thân đối với sức khỏe con người đã được thực hiện như sau:

Tác dụng chống viêm: Một nghiên cứu được thực hiện tại Viện Khoa học và công nghệ Việt Nam tại Đại học Wonkwang Hàn Quốc đã chứng minh hoạt động chống viêm của cây Paramignya trimera

Tác dụng kháng ung thư tuyến tụy, gây độc tế bào ung thư: Các nghiên cứu khoa học cho thấy hoạt động gây độc tế bào, kháng lại tế bào ung thư tụy mạnh mẽ của rễ cây xáo tam thân. Dược liệu này còn được xem là có nhiều tiềm năng trong việc ứng dụng sản xuất thuốc điều trị ung thư tuyến tụy.

Ngoài ra một số nghiên cứu còn chứng minh công dụng kháng khuẩn, kháng virus, kháng viêm và chống co thắt của tinh dầu lá xáo tam thân. Loại tinh dầu này không gây độc tính ở tế bào bình thường và có khả năng ức chế mạnh nhất ở nấm Candida và tụ cầu vàng.

Từ những kết quả nghiên cứu khoa học và các ứng dụng trong điều trị bệnh của cây xáo tam thân, những công dụng của dược liệu này bao gồm hỗ trợ điều trị xơ gan cổ trướng, tăng cường chức năng gan, giúp ăn ngủ ngon và tốt cho phụ nữ mới sinh. Đặc biệt đây là vị thuốc tốt cho người mắc các bệnh ung thư gồm ung thư đại tràng, u nang buồng trứng, ung thư gan, u xơ cổ tử cung và ung thư vú.

Công dụng của cây xáo tam thân trong y học cổ truyền

Bài thuốc chữa bệnh từ cây xáo tam thân

Rễ cây xáo tam thân muốn đạt được lợi ích tối đa cần sơ chế bằng cách đem sao vàng hạ thổ, sau đó đem dùng bằng cách sắc uống hoặc ngâm rượu.

Sắc lấy nước uống

Dược liệu sau khi được thái thành lát nhỏ, đem sao vàng, hạ thổ trong thời gian từ 15 – 20 phút sau đó sắc với nước theo quy trình như sau:

Sắc lần 1: Dùng 100g rễ cây xáo tam thân tươi hoặc 50g rễ cây đã được sấy khô, sắc trong 2 lít nước đến khi còn khoảng 1 lít nước thuốc thì dừng lại. Nên uống nước thuốc khi còn ấm, lưu ý cần bảo quản nước thuốc trong bình thủy tinh, không uống khi nước thuốc đã lạnh và không để trong tủ lạnh.

Sắc lần 2: Sau khi dùng hết nước thuốc lần 1, tiếp tục sắc lấy nước thuốc lần 2 theo nguyên tắc: Dùng 100g dược liệu đã sắc ở lần 1, thêm 1,5 lít nước sắc đến khi còn khoảng 1 lít thì dừng, dùng nước thuốc uống như trên.

Lưu ý đối với người bệnh có thể trạng yếu, có tiền sử mắc bệnh lý về tim mạch chỉ nên dùng với liều lượng thấp trong 3 – 5 ngày đầu dùng thuốc, sau đó nâng liều dùng lên như đã nêu ở trên.

Ngâm rượu

Bên cạnh phương pháp sắc lấy nước uống, phương pháp ngâm dược liệu với rượu cũng là một trong những bài thuốc được sử dụng trong dân gian:

Dùng khoảng 1kg rễ cây xáo tam thân đã được thái mỏng và 3 lít rượu

Đem sao vàng hạ thổ rễ cây, tiến hành ngâm trong 3 lít rượu trắng 40 độ. Thời gian ngâm khoảng 1 tháng là có thể dùng được

Rượu sau khi ngâm đủ thời gian, dùng 2 lần mỗi ngày, mỗi lần dùng khoảng 1 ly nhỏ trong bữa ăn

Rượu xáo tam phân màu có mùi thơm nhẹ, màu vàng tươi và vị đắng, công dụng kích thích ăn uống, bồi bổ sức khỏe, tăng cường chức năng hệ tiêu hóa và hỗ trợ điều trị bệnh ung thư rất hiệu quả.

Lưu ý khi sử dụng cây xáo tam thân

Lưu ý khi sử dụng cây xáo tam thân

Mặc dù cây xáo tam thân mang lại nhiều lợi ích sức khỏe, nhưng cần lưu ý một số điều sau:

Tham khảo ý kiến bác sĩ: Trước khi sử dụng cây xáo tam thân cho mục đích điều trị, bạn nên tham khảo ý kiến bác sĩ, đặc biệt nếu bạn đang sử dụng thuốc khác.

Kiểm tra dị ứng: Một số người có thể bị dị ứng với các thành phần trong cây xáo tam thân. Hãy thử nghiệm trên một vùng da nhỏ trước khi sử dụng rộng rãi.

Không lạm dụng: Sử dụng cây xáo tam thân với liều lượng hợp lý để tránh tác dụng phụ không mong muốn.

Cây xáo tam thân không chỉ là một loại cây thuốc quý mà còn là một vị thuốc hiệu quả trong y học cổ truyền với nhiều công dụng nổi bật. Từ việc hỗ trợ điều trị bệnh gan, hạ huyết áp đến chữa bệnh ngoài da, cây xáo tam thân xứng đáng được biết đến và áp dụng trong cuộc sống hàng ngày. Hãy tìm hiểu và sử dụng cây xáo tam thân một cách hợp lý để tận dụng tối đa những lợi ích mà nó mang lại cho sức khỏe của bạn.