Công dụng và bài thuốc chữa bệnh từ cây cối xay

Đặc điểm của cây cối xay

Cây cối xay còn được nhân dân ta gọi với một số tên khác như là cây dằng xay, kim hoa thảo, quýnh ma, ma bản thảo, ma mãnh thảo hay nhĩ hương thảo, co tó tép (Thái), phao tôn (Tày)...Tên khoa học của cây cối xay là Abutilon indicum (L.) Sweet, thuộc họ bông (Malvaceae).

Cây cối xay là một loại cây nhỏ, sống dai, thường mọc thành bụi, cao từ 1 - 1,5m, thân cây có lông mềm hình sao. Lá cây cối xay có hình tim, cuống dài, mép khía răng, mọc so le nhau.

Hoa cối xay có màu vàng, mọc riêng lẻ ở các kẽ lá, cuống gấp khúc, quả của cây trông giống như cái cối xay, có lông nên có tên gọi như vậy. Hạt quả cối xay có hình thận, nhẵn, màu đen nhạt.

Công dụng và bài thuốc chữa bệnh từ cây cối xay

Cây cối xay có tác dụng gì?

Bộ phận được dùng làm thuốc là toàn cây cối xay, thường được thu hái vào mùa hè thu, sau đó đem phơi hay sấy khô, có thể tán thành bột để dùng dần.

Cây cối xay có chứa các flavonoid (gossypetin, gossypin, cyanidin – 3 – rutinoside), hợp chất phenol, acid hữu cơ, acid amin, đường. Lá cây cối xay chứa nhiều chất nhầy và asparagine.

Hạt của cây cối xay chứa raffinose 1,6% và dầu nửa khô 4,21% trong đó chủ yếu là glycerid của các acid linoleic, palmitic, oleic, stearic. Rễ cây cối xay có chứa dầu béo, β- sitosterol, β-amyrin và một alcaloid chưa xác định.

Tác dụng của cây cối xay theo nghiên cứu hiện đại gồm có:

• Hợp chất gossypin trong cây cối xay có tác dụng kháng viêm mạnh.
• Hạt cây cối xay có tác dụng nhuận tràng, tiêu viêm. Được sử dụng trong điều trị cảm sốt, đau đầu, bí tiểu tiện, phù thũng sau khi đẻ, mắt có màng mộng, tai điếc, kiết lỵ.
• Lá cây cối xay có thể giã đắp ngoài chữa mụn nhọt, hoặc kết hợp với nhân trần chữa chứng vàng da hậu sản.

Theo Y Học Cổ Truyền, cây cối xay có vị ngọt, tính bình, đì vào các kinh tâm và kinh đởm. Cây cối xay có tác dụng thanh nhiệt, giải độc, long đờm và lợi tiểu. Lá cây cối xay có nhiều chất nhầy dịu kích thích. Vỏ cây cối xay làm se và lợi tiểu. Hạt cây cối xay có tác dụng kích dục, nhuận tràng và làm dịu kích thích. Nước hãm rễ cây cối xay có thể giảm sốt.

Những kiêng kỵ khi sử dụng cây cối xay chữa bệnh:

• Người có thận hư hàn, tiểu tiện nhiều lần và nước tiểu trong, người ỉa chảy không nên dùng cây cối xay.
• Phụ nữ có thai dùng cây cối xay phải cẩn thận.

Cây cối xay có tác dụng gì?

Các bài thuốc từ cây cối xay

Điều trị cảm, sốt, đau đầu do phong nhiệt:

Cách 1: Chuẩn bị cây cối xay 12 – 16gr, kim ngân hoa 12gr, lá tre 8gr, bạc hà 6gr, kinh giới 8gr, sắc chung cùng với 750ml nước, cho đến khi cạn còn 250ml, chia thành 2 lần, sử dụng trước bữa ăn.

Cách 2: cối xay, chỉ thiên mỗi vị 20gr, bạc hà 10gr, cam thảo 5gr, gừng tươi dùng 3 lát, sắc nước để uống trong ngày. Dùng liệu trình trong 3 - 5 ngày.

Bài thuốc từ cây cối xay chữa ù tai

Chữa đau tai, điếc: Cối xay lấy 60gr, nấu với thịt heo. Đối với tật tai điếc, dùng phần rễ cây cối xay kết hợp mộc hương cùng vọng giang nam, mỗi vị 60gr, nấu chung cùng với đuôi lợn, sử dụng để ăn với cơm.

Chữa chứng đau, ù tai, giảm thính lực: Dùng phần quả cối xay 30gr (hoặc với cây tươi dùng toàn cây tươi 60gr), nấu canh hoặc súp với thịt heo nạc như một món ăn chung với cơm.

Cải thiện chứng bí tiểu, tiểu rắt hay tiểu buốt bởi thấp nhiệt:

Cây cối xay 30gr, bông mã đề, rễ tranh mỗi loại 20gr, râu ngô 12gr, cỏ màn trầu 8gr, rau má 12gr, sắc cùng với 650ml nước, đến khi cạn còn tầm 250ml, chia ra 2 lần, uống vào trước bữa ăn. Dùng trong 10 ngày.

Chữa bệnh đau xương khớp:

Lá cối xay khô, rễ xấu hổ mỗi loại 5gr, rau muống biển, rễ cỏ xước, lá lạc tiên, lá lốt lấy mỗi loại 3gr. Sơ chế và thái nhỏ, phơi khô các dược liệu, dùng để hãm nước uống thay trà dùng trong ngày. Dùng liên tục trong 1 tháng.

Hỗ trợ điều trị bệnh trĩ:

Dùng rễ cây cối xay 200gr, sắc thật đặc, uống khoảng 1 chén thuốc nhỏ, phần còn lại sử dụng lúc nóng để xông hậu môn, cẩn thận tránh bị bỏng. Khi nước ấm thì dùng ngâm rửa, thực hiện 5 - 6 lần/ngày.

Các bài thuốc từ cây cối xay

Lưu ý

Bởi tác dụng nhuận tràng và lợi tiểu nên những người có tình trạng sức khỏe sau không nên dùng cây Cối xay:

Thận hư tiểu nhiều trong ngày, nước tiểu trong, dài.

Đại tiện phân lỏng nát, tiêu chảy…

Phụ nữ mang thai.

Cây cối xay là một loại dược liệu được dùng làm thuốc chữa bệnh nhưng không nhiều người biết đến. Do đó, trước khi sử dụng loài cây này để điều trị bệnh, bạn nên nhờ sự tư vấn của bác sĩ, lương y có chuyên môn y học cổ truyền.