Công dụng và các bài thuốc chữa bệnh từ cây rẻ quạt

Giới thiệu về cây rẻ quạt

Cây rẻ quạt còn có những tên gọi khác như xạ can hay lưỡi đồng... Tên khoa học là Belamcanda sinensis DC, thuộc chi lay ơn với đặc điểm nổi bật là phần lá mọc bó với nhau từ gốc đến ngọn. Rẻ quạt có xuất xứ ở miền Bắc Trung Quốc và Nhật Bản, nhưng đã được du nhập về Việt Nam từ rất lâu đời.

Các đặc điểm hình thái của cây rẻ quạt:

Thuộc dạng cây thân thảo với chiều cao trung bình khoảng nửa mét;

Lá cây rẻ quạt thuộc dạng lá mảnh dẻ, tán rộng từ 1 đến 3cm, chiều dài có thể lên đến 25cm. Đặc điểm nổi bật là lá mọc xen kẽ lẫn nhau tạo thành một bản lá dài phẳng, xòe ra giống hình rẻ quạt;

Hoa cây rẻ quạt mọc thành cụm trên đầu ngọn cây. Mỗi cụm hoa có 6 mảnh hoa nhỏ, màu vàng cam và xen kẽ các đốm đỏ;

Quả có dạng hình trứng, màu hơi đen.

Cây rẻ quạt thường mọc hoang dại, phổ biến ở các vùng ven rừng, ven sông, đồi núi thấp. Tại Việt Nam, rẻ quạt xuất hiện ở các tỉnh phía Bắc như Lào Cai, Hòa Bình, Hà Nội hoặc ở một số tỉnh miền Nam như Cần Thơ, Cà Mau...

Cây rẻ quạt được thu hái quanh năm, chủ yếu là lấy lá, thân và rễ cây để làm dược liệu chữa bệnh. Khi hái, người dân sẽ cắt phần lá và rễ cây, sau đó đem rửa sạch để loại bỏ đất cát và ngâm qua nước vo gạo khoảng 1 ngày đêm để loại bỏ độc tố. Cuối cùng, người dân tiến hành thái mỏng để phơi khô và bảo quản dùng dần.

Công dụng và các bài thuốc chữa bệnh từ cây rẻ quạt

Thành phần hóa học

Công dụng của cây rẻ quạt có được là nhờ các thành phần hóa học trong cây, bao gồm glucozit, iridium, tectoridin. Các chất này tập trung ở thân và rễ cây, có tác dụng rất tốt trong điều trị bệnh viêm họng, đau họng, ho đờm, viêm amidan...

Ngoài ra, dược liệu cây rẻ quạt chứa còn chứa rất nhiều hợp chất khác nhau như belamcandin, tectorigenin, tectoridin, irigenin, methyl Irisolidone, iridian, iris florentin, noririsflorentin, muningin...

Công dụng của cây rẻ quạt

Công dụng chữa bệnh theo y học cổ truyền

Đông y cho rằng cây rẻ quạt có tính hàn, vị đắng xen chút cay, quy vào tỳ, kinh can và phế. Đây là dược liệu có tác dụng giải độc, tiêu đờm, thanh nhiệt, giảm ho, giảm khàn tiếng,...

Công dụng chữa bệnh theo y học hiện đại

Chống nấm và virus: Thực nghiệm sử dụng cây rẻ quạt trên động vật cho thấy khả năng ức chế nấm da thông thường và virus gây viêm đường hô hấp.

Tăng tiết nước bọt: Dịch chiết và cồn chiết xuất từ cây rẻ quạt có thể kích thích tăng tiết nước bọt khi dùng đường tiêm và uống nhưng đường tiêm cho tác dụng kéo dài và nhạy hơn.

Kháng khuẩn: Dược liệu cây rẻ quạt cũng đã được chứng minh có thể tiêu diệt liên cầu khuẩn, bạch cầu khuẩn,...

Tiêu đờm: Thử nghiệm trên chuột nhắt uống nước sắc cây rẻ quạt cho thấy đờm bị tống xuất mạnh, đường hô hấp được cải thiện.

Công dụng của cây rẻ quạt trong y học cổ truyền

Cách dùng cây rẻ quạt trị bệnh

Chữa viêm họng hạt

Dùng 15g rẻ quạt, rửa sạch, cắt thành đoạn nhỏ và phơi khô. Sắc thuốc cùng với 800ml nước, đun trên ngọn lửa vừa cho đến khi cô cạn lại chỉ còn khoảng 300ml.

Chia thành 3 phần bằng nhau, mỗi ngày uống 3 lần mỗi lần 100ml. Dùng bài thuốc trong khoảng 1 tuần các triệu chứng viêm đau, sưng họng, viêm họng hạt sẽ biến mất.

Chữa ho kéo dài, ho khan, ho có đờm

Chuẩn bị 10g mỗi loại gồm có rẻ quạt, bán hạ, sinh khương, tử uyển, khoản đông hoa, đại táo, 7g ma hoàng, 3g tế tân, 3g ngũ vị tử. Tất cả vị thuốc đem sắc cùng với 3 bát nước, đun trên lửa vừa cho đến khi cô cạn lại còn khoảng 1 bát.

Chia nước thuốc thành 3 lần uống, dùng hết trong 1 ngày.

Chữa viêm họng

5g rễ cây rẻ quạt, 2g cam thảo, 2 lá mạch môn, 1 củ sâm đại hành. Các thảo dược sơ chế sạch sẽ, sắc cùng 800ml nước trong khoảng 15 phút. Mỗi ngày chia bài thuốc thành 2 phần bằng nhau, uống sau khi ăn no 30 phút, dùng liên tục trong ít nhất 5 ngày.

Chữa chứng khó tiểu, bí tiểu, đại tiện không thông

Dùng 10g rẻ quạt sấy khô, đun sắc cùng với khoảng 1 lít nước. Đun lửa vừa cho đến khi cô cạn lại còn khoảng 300ml. Mỗi ngày chắt lấy nước thuốc để uống, kiên trì sử dụng trong khoảng 7 – 10 ngày.

Trị chứng tích trữ nước trong bụng

Sử dụng 20g rẻ quạt sấy khô, rửa sạch đất cát, tạp chất, để cho ráo nước. Giã lấy nước cốt và uống. Dùng liên tục bài thuốc cho đến khi có thể tiểu tiện như bình thường, bụng không còn căng tức, ứ nước.

Thông sữa, tăng tiết sữa

Đun 10g rẻ quạt phơi khô cùng với 800ml nước trong khoảng 15 – 20 phút. Sau đó chắt lọc lấy phần nước thuốc và uống mỗi ngày 2 lần sau bữa ăn. Phần bã thuốc dùng để đắp vào bầu ngực.

Chữa rắn cắn

Dùng một nắm lá cây rẻ quạt, rửa thật sạch và để ráo nước hoàn toàn. Dùng chày giã nát cây thuốc. Vệ sinh vết thương sạch sẽ, đắp cả phần bã thuốc và nước thuốc vào vết thương, có thể dùng băng gạc mềm để băng cố định. Sau khoảng vài tiếng thì tháo băng và vệ sinh sạch sẽ. Để vết thương mau lành bạn hãy kiên trì đắp thuốc liên tục, da sẽ kéo da non và tái tạo rất hiệu quả.

Cách dùng cây rẻ quạt trị bệnh

Lưu ý khi sử dụng cây rẻ quạt

Mặc dù cây rẻ quạt có nhiều công dụng tốt cho sức khỏe, nhưng bạn cần lưu ý một số điều sau:

Tham khảo ý kiến bác sĩ: Trước khi sử dụng rẻ quạt để trị bệnh, bạn nên tham khảo ý kiến bác sĩ, đặc biệt là với những người có bệnh lý nền hoặc đang sử dụng thuốc điều trị.

Không lạm dụng: Việc sử dụng quá nhiều có thể gây ra tác dụng phụ. Nên sử dụng liều lượng hợp lý để đảm bảo an toàn cho sức khỏe.

Tránh sử dụng cho phụ nữ mang thai: Phụ nữ mang thai nên hạn chế sử dụng rẻ quạt, vì có thể gây ra các tác dụng không mong muốn.

Cây rẻ quạt không chỉ là một loại cây cảnh đẹp mắt mà còn là một vị thuốc quý trong y học cổ truyền. Với nhiều công dụng hữu ích, từ việc chữa ho, hỗ trợ tiêu hóa đến giảm đau nhức, cây rẻ quạt xứng đáng được biết đến và áp dụng rộng rãi trong cuộc sống hàng ngày. Hãy thử ngay những cách sử dụng cây rẻ quạt để chăm sóc sức khỏe cho bản thân và gia đình!

Xem thêm: Những Cây thuốc và vị thuốc Việt Nam (TS Đỗ Tất Lợi)