Y học cổ truyền tham gia phòng chống Covid 19

TTND,GS.TS Trương Việt Bình.

I . CƠ SỞ LÝ LUẬN

1. Các triệu chứng chính của Corona Virus gây bệnh COVID-19:

Bệnh lây thành dịch nhanh chóng. Triệu chứng chính là sốt cao, đau đầu, ho, khó thở và thường tiến triển thành viêm phổi. Trường hợp nặng suy đa phủ tạng dẫn tới tử vong. Thời gian ủ bệnh là 2-14 ngày. Tuỳ theo sức đề kháng, quá trình tiến triển bệnh lý khác nhau từng người. Tuy nhiên trong vòng 2-14 ngày có các triệu chứng sau :

• Ngày 1-3: Dấu hiệu như cảm cúm thông thường, viêm họng nhẹ, không sốt, không mệt mỏi, ăn uống và hoạt động bình thường.
• Ngày 4: Cổ họng bắt đầu đau nhẹ, người mệt mỏi, lờ đờ, khản tiến, nhiệt độ cơ thể tăng nhẹ, đau đầu nhẹ, tiêu chảy nhẹ, chán ăn.
• Ngày 5: Đau họng và khàn tiếng nhiều hơn, sốt nhẹ, đau mỏi người, đau nhức các khớp xương.
• Ngày 6: Bắt đầu sốt, ho có đờm hoặc ho khan, đau họng nhiều hơn, đau khi nuốt nước bọt, khi ăn hoặc nói. Cơ thể mệt mỏi, buồn nôn, có thể nôn ói, tiêu chảy, lưng hoặc ngón tay đau nhức.
• Ngày 7: sốt dưới 38 độ, ho đờm nhiều hơn, toàn thân đau nhức, khó thở, nôn ói và tiêu chảy nhiều hơn.
• Ngày 8: sốt trên 38 độ, khó thở, hơi thở khò khè, nặng lồng ngực, ho liên tục, đờm nhiều, khản tiếng, đau nhức khớp xương, đau đầu, đau lưng.
• Ngày 9: Các tình trạng như sốt, ho, khó thở, nặng lồng ngực trở nên nặng hơn.

2. Đối chứng triệu chứng bệnh theo Y học cổ truyền.

Các triệu chứng trên thuộc phạm trù “Ôn bệnh” do nhiễm độc tà phong nhiệt gây bệnh.

• Khi bệnh mới phát: phát sốt, sợ gió, ho, nhức đầu, hơi khát nước.
• Khi bệnh toàn phát: sốt, bứt rứt, khát nước, ho, suyễn thở.
• Khi nhiệt kết phần nhiều đi ngoài phân lỏng, thối khẳn, hậu môn không nóng rát.

II. Y học cổ truyền tham gia phòng chống COVID-19.

1. Phòng bệnh: thực hiện “5K” cho tất cả mọi người.

• Với người khoẻ: Vùng dịch hoặc thấy triệu chứng cảm cúm thông thường như hắt hơi, sổ mũi, ngây ngấy sốt (nhưng nhiệt độ chưa cao), cảm giác khô nóng vùng hầu họng thì ăn ngay 1/2 củ tỏi to hoặc 1-2 củ tỏi cô đơn. Cách dùng: tỏi sống băm nhỏ, cho vào bát cháo loãng, hoặc nước canh, cơm, ngày ăn 2-3 lần. Tác dụng: tỏi có tác dụng sát trùng hầu họng, khi vào cơ thể, tinh dầu tỏi theo máu khuyếch tán vào các phế nang, tiểu phế quản có tác dụng chống viêm, kháng khuẩn. YHCT xưa chữa dịch cúm gà bằng nước tỏi nhỏ vào mũi miệng gà.
• Với người cao tuổi: nên dùng các bài thuốc bổ thông thường như Thập toàn đại bổ (qua nghiên cứu lâm sàng tác dụng bài thuốc này tốt hơn Lục vị, Bát vị). Đặc biệt, nếu dùng Hữu quy hoàn thì ngoài tác dụng bổ thận còn có tác dụng tăng mạnh các tế bào CD4, CD8 ở các bệnh nhân bị suy giảm miễn dịch mắc phải.
• Tập luyện :
• Quan trọng để nâng cao sức đề kháng với bệnh tật, tập tại nhà, thích hợp cho mọi người trong khu vực giãn cách xã hội.
• Tập Dưỡng sinh theo phương pháp dưỡng sinh của Nguyễn Văn Hưởng (có trên YouTube)
• Tập Yoga: bài tập Yoga đơn giản làm tăng sức khoẻ và thải độc thích hợp cho mọi lứa tuổi, giới là “Yoga cho mọi người” Planet yoga do Master Kaman hướng dẫn (có trên YouTube).
• Tập thiền dưỡng sinh Trần Nhân Tông (có trên YouTube).
• Tập Thái cực quyền.
• Các bài tập thiền dưỡng sinh.

Các phương pháp tập luyện trên không những làm khí huyết lưu thông mà còn làm tăng khí lực trong cơ thể một cách mạnh mẽ, điều chỉnh tính phản ứng của cơ thể trước các yếu tố gây bệnh từ tự nhiên và chống stress hiệu quả.

2. Chữa bệnh:

2.1. Thuốc thang:

• Với F1, F0 chưa có triệu chứng thì chỉ cần ăn tỏi sống.
• Với các trường hợp dương tính với Covid-19 thì nên kết hợp Đông y và Tây y. Tốt nhất là đối pháp lập phương, biện chứng luận trị. Kinh điển dùng Ngân kiều tán, là bài thuốc tân lương thấu biểu, thanh nhiệt giải độc, có công dụng điều trị bệnh trong phạm vi ôn dịch với các triệu chứng điển hình như sốt cao, đau rát họng, ho có đờm. Kinh điển mô tả các triệu chứng bệnh thiên về cấp tính và có mức độ tiến triển rất nhanh. Các vị thuốc của bài này có tính vị nhẹ, có tác dụng thông phế khí, giải biểu tà, thanh nhiệt, giải độc, chữa các bệnh ở thượng tiêu chủ yếu như viêm đường hô hấp trên, viêm phế quản, viêm họng.

2.2. Công thức 1: Ngân kiều tán gia giảm:

• Cách sắc: sắc ngày 1 thang, sắc vũ hoả (cho 2 bát nước đun lửa to, sôi khoảng 30-45 phút, còn 1 bát, uống ấm)
• Gia giảm:
• Nếu đau đầu nhiều, không ra mồ hôi: gia Mạn kinh tử.
• Sốt cao ra nhiều mồ hôi: giảm lượng Kinh giới, Bạc hà.
• Ho đờm đặc: gia Bối mẫu, Hạnh nhân.
• Sưng họng: gia Huyền sâm, Bản lam căn.
• Kiêm thấp gây buồn nôn, ỉa chảy: thêm Hoắc hương, Chỉ thực, Sơn tra, Thần khúc, Mạch nha.
• Sốt cao gia Chi tử, Hoàng Cầm để thanh lý nhiệt.
• Khát nhiều thêm Thiên Hoa phấn.

2.3. Công thức 2: Xuyên tâm liên thang:

• Một số đặc điểm về Xuyên tâm liên: Xuyên tâm liên vị đắng, tính lạnh có tác dụng thanh nhiệt giải độc. Thuộc âm dược. Chữa chứng viêm nhiệt vùng hầu họng. Nay thấy nhiều người mua và dùng Xuyên tâm liên mặc dù không có triệu chứng viêm họng, không khô nóng vùng hầu họng, không tiếp xúc với F1, thì e rằng dùng nhiều dùng lâu sẽ hại dương khí của tỳ vị làm suy giảm sức đề kháng của cơ thể do khí vị của thuốc rất đắng và lạnh. Ngay dùng tỏi tốt để phòng cúm mùa tuy nhiên chỉ dùng như món ăn bình thường khi ở vùng không có dịch, nếu gần các vùng dịch hoặc có triệu chứng hắt hơi sổ mũi ho, khô nóng khó chịu vùng hầu họng thì hãy tăng liều lên nửa củ một lần. 2-3 thập kỷ trước, Bộ Y tế đã phổ biến cho các đơn vị y tế bào chế và sử dụng bài Xuyên tâm liên thang (phổ biến cho 35 bệnh viện y học cổ truyền phía Bắc) phổ cập chữa ho, sốt, viêm đường hô hấp trên. Bộ Y tế đã cho phép sản xuất.
• Công thức Xuyên tâm liên thang:

Có thể sử dụng bài này tham gia chữa cho bệnh nhân Covid-19 giai đoạn khởi phát tại các cơ sở y tế.

2.4. Về châm cứu:

• Châm cứu có tác dụng rất tốt chữa COVID-19 giai đoạn khởi phát. Thực tiễn lâm sàng xác nhận châm cứu có tác dụng rất tốt trong điều trị các bệnh cấp tính do virus. Chúng tôi đã nghiên cứu châm cứu điều trị Zona thần kinh, Sốt xuất huyết, Đau mắt đỏ do virus, Cúm mùa thấy hiệu quả lâm sàng rất cao. Ngoài giảm các triệu chứng đau, sưng, giảm viêm, giảm sốt, còn làm cho bệnh tiến triển nhanh tới hồi phục như Sốt xuất huyết ngày thứ 3 đã hồi phục, Zona thần kinh 2-3 ngày, Đau mắt đỏ 3 ngày. Cúm mùa chỉ 3 ngày khỏi. Tỷ lệ khỏi rất cao. Bệnh không tiến triển nặng.
• Điều này ngoài tác dụng châm cứu như đã mô tả trong sách giáo khoa, chúng tôi còn đặt vấn đề là châm cứu có khả năng kích thích miễn dịch tế bào hoặc làm cho các tổ chức của cơ thể không đáp ứng với các kích thích của các tác nhân gây bệnh.
• Công thức huyệt đề xuất: Bách hội, Đại chuỳ, Khúc trì, Phong trì, Hợp Cốc.
• Nếu sốt cao: trích nặn máu Thiếu thương, Quan xung, tả mạnh Dũng tuyền.
• Nếu khó thở, đờm thì châm thêm Thiên đột, Trung phủ, Đản Trung, Phế du, Phong long, Túc tam lý.
• Các cơ sở điều trị F0 nếu có Bác sĩ hoặc điều dưỡng có trình độ y sỹ YHCT có thể châm cứu. Châm tả. Vê tay hoặc dùng máy điện châm.

III. TĂNG CƯỜNG CHÍNH KHÍ CHO NHÂN DÂN VÙNG DỊCH

• Về sản phẩm nâng cao chính khí:
• Chủ yếu là bổ hư cho những người có dấu hiệu hư như: Âm hư, dương hư, khí hư, huyết hư thì nên sử dụng các bài thuốc bổ phù hợp.
• Đối với người cao tuổi, chúng tôi nhận thấy qua nghiẻn cứu lâm sàng thì bài Thập toàn đại bổ có tác dụng vượt trội so với các bài thuốc bổ khác. Đặc biệt bài thuốc Hữu quy hoàn có tác dụng tăng CD4, CD8 mạnh ở những người bị suy giảm miễn dịch mắc phải.

TTND, GS.TS TRƯƠNG VIỆT BÌNH