Bài thuốc dân gian từ cây lưỡi bò

Cây lưỡi bò là gì?

Cây lưỡi bò hay được gọi với tên khác là: Cây chút chít, Thổ đại hoàng, Ngưu thiệt, Dương đề. Tên khoa học: Rumex crispus L - thuộc họ Rau răm (Polygonaceae). Là loại cây thân thảo sống lâu năm, chiều cao khoảng 1m; Rễ cây khỏe, bám chắc, phần thân mọc đứng, trên thân có rãnh dọc và ít phân nhánh; Lá mọc trên thân, phân bố ở dưới gốc thường nhiều với thân lá rộng hơn (5-7cm) so với lá ở phần trên, phiến lá hình mũi mác dài, hẹn, mặt lá nhẵn.

Cây phân bố ở khắp nơi trên nước ta, thường mọc hoang ở những ruộng ẩm hay ruộng mạ, ruộng rau muống đã khô nước. Thời gian mọc của cây vào khoảng đầu mùa xuân kéo dài đến tháng 5.

Bộ phận dùng làm thuốc là rễ củ và lá phơi khô của cây lưỡi bò. Có thể thu hái quanh năm, nhưng vào mùa đông thì rễ sẽ tích tụ đầy đủ tính năng dược liệu nhất. Đào lấy rễ củ từ cây già, đem bỏ rễ con sau đó thái mỏng, phơi khô, bảo quản dùng dần.

Dược liệu rễ củ cây lưỡi bò chuẩn thường là mấu rễ tròn, đường kính 1 – 1,5cm, phía ngoài có màu vàng nâu hay nâu tươi, có vết nhăn dọc, bên trong có màu vàng nhẹ nhạt hơn.

Các nghiên cứu phân tích dược liệu chỉ ra, thành phần hóa học của cây lưỡi bò bào gồm: Antraglucozit, Tanin, Axit chrysophanic, Emodin, anthraquinone, canxi oxalate và nhiều hợp chất khác.

Bài thuốc dân gian từ cây lưỡi bò

Tác dụng của cây lưỡi bò

Theo y học cổ truyền, cây lưỡi bò có vị chua đắng, tính lạnh, quy kinh Đại Trường. Công dụng: thanh nhiệt lương huyết, nhuận tràng, sát trùng,...

Chủ trị các chứng bệnh:

• Chữa táo bón mạn tính, táo bón do chế độ ăn uống, sinh hoạt.
• Các bệnh lý ngoài da như mụn nhọt, ghẻ lở, hắc lào, vẩy nến, viêm da cơ địa,...
• Rối loạn chức năng hệ tiêu hóa: đau bụng, ăn kém, chậm tiêu, đầy hơi,...
• Viêm đại tràng mạn tính.
• Hỗ trợ các triệu chứng của bệnh lý viêm mũi cấp và mạn tính.
• Cải thiện giấc ngủ, điều trị mất ngủ, ngủ không sâu giấc.
• Làm mát gan, cải thiện các triệu chứng vàng da, vàng mắt do rối loạn chức năng gan.
• Chức năng kháng khuẩn nhờ hoạt chất axeton của rễ, đối với một số chủng vi sinh vật như: K. pneumonia, B. subtilis, A. hydrophylla, S. aureus, P. aeruginosa và C. albicans)
• Chống oxy hóa tế bào, ngăn ngừa quá trình lão hóa nhờ chiết xuất ete và etanol của lá.

Tác dụng của cây lưỡi bò

Bài thuốc dân gian từ cây lưỡi bò

Chữa mẩn ngứa do nóng: Dùng lá lưỡi bò tươi 15g, rửa sạch giã nát, sát nhè nhẹ nơi ngứa, sau khi đã rửa sạch, lau khô ngày 2 lần.

Chữa thiếu máu do thiếu sắt, mất ngủ ở phụ nữ mang thai, sinh đẻ: Rễ cây lưỡi bò 30g, kê nội kim 10g, đan sâm 15g, tất cả sắc uống, ngày 1 thang, uống trong khoảng 15 ngày.

Chữa viêm da thần kinh: Chuẩn bị 8 chỉ rễ cây lưỡi bò cùng với 6g khô phàn. Lấy hai vị thuốc trên đem tán thành bột rồi trộn đều với 1 ít dấm. Sau đó bôi trực tiếp lên vùng da đau ngứa, tần suất 1 – 2 lần/ngày.

Chữa hắc lào: Dùng rễ lưỡi bò 90g, phơi khô ngâm với 600ml rượu, mỗi ngày lắc bình 1 lần, ngâm khoảng 10 ngày, lọc lấy nước bôi vào vùng da bị hắc lào đã rửa sạch thấm khô, ngày 1 lần. Dùng liền 5 ngày.

Chữa mụn nhọt sưng đau (chưa vỡ mủ): Rễ lưỡi bò 15g, thái mỏng, cho thêm ít dấm đắp vào mụn khoảng 1- 2 giờ, tháo bỏ thuốc ngày một lần, đắp liền 3 ngày.

Chữa nhọt mủ nặng: Rễ cây lưỡi bò, diếp cá, đan sâm, sinh địa, cam thảo mỗi thứ 30g, đại thanh diệp, đại hoàng, bồ công anh, tảo hưu mỗi thứ 15g. Các vị thuốc trên sắc, lọc bỏ bã, uống ngày 1 thang.

Hỗ trợ điều trị các triệu chứng của viêm da do tiếp xúc: Rễ cây lưỡi bò 20g, hoàng bá 20g, sinh địa 30g. Đem sắc thành hỗn hợp sệt rồi đắp trực tiếp lên vùng da tổn thương.

Chữa táo bón: Rễ lưỡi bò 4g, cam thảo 4g. Tất cả rửa sạch đổ 3 bát con nước sắc còn 1 bát, chia 2 lần uống trong ngày, uống lúc còn nóng. Uống liền 3 ngày.

Trị sẹo thâm: Rễ cây lưỡi bò, đan sâm, sinh địa, cam thảo mỗi thứ 30g, đại hoàng 15g, đương quy, cúc hoa, tạo giác, mẫu lệ mỗi thứ 8g. Các vị thuốc trên sắc, lọc bỏ bã, uống ngày 1 thang.

Chữa cảm cúm: Thạch cao sống 50g, rễ cây lưỡi bò, rễ sắn dây, sài hồ mỗi thứ 30g. Các vị thuốc trên sắc trên lửa nhỏ, lọc bỏ bã, uống ngày 1 thang.

Trị u tế bào lưỡi ác tính: Chuẩn bị 10g rễ cây lưỡi bò, 30g quyền bá, 30g cương miên căn, 30g thạch kiến xuyên, 15g bản lan căn, 30g bạch hoa xà thiệt thảo, 10g từ trường khanh, 10g thổ hoàng bá, 3g nông cát lị, 10g mộ hương, 15g nhan cầu. Các vị thuộc trên đem cho vào ấm sắc kỹ với 1 thăng nước trong 30 phút. Chia làm nhiều lần uống, chỉ dùng mỗi ngày 1 thang.

Bài thuốc xổ: Chuẩn bị 6g rễ cây lưỡi bò cùng với 3g cam thảo. Cho các vị thuốc trên vào ấm sắc với 300ml đến khi còn phân nửa. Chia làm 2 – 3 lần uống vào buổi sáng khi bụng đói.

Chữa tím do dị ứng, xuất huyết nội: Cần có 30g cả cây lưỡi bò. Cho vị thuốc vào ấm, đổ thêm 600ml nước sắc trên lửa nhỏ. Thu lấy khoảng 200ml, lọc bỏ phần bã, chia làm 2 lần uống, này dùng 1 thang.

Hoặc: Chuẩn bị rễ cây lưỡi hổ lượng tùy ý. Vị thuốc đem tán thành bột, mỗi lần lấy 9g uống với nước sôi ấm. Tần suất dùng: 2 lần/ngày.

Lưu ý khi sử dụng cây lưỡi bò

Không sử dụng ở người đang bị tiêu chảy cấp, đi cầu phân lỏng.

Trong lá có hàm lượng oxalic rất cao có thể gây độc, do đó không dùng với lượng lớn cùng một lần. Lá phải dùng khi đã phơi khô để giảm bớt lượng oxalic, nếu dùng lá non phải đun sôi thật kỹ.

Hạn chế sử dụng cho người bệnh sỏi thận, bệnh nhân thấp khớp hay bệnh lý gout.

Mặc dù là dược liệu tự nhiên nhưng vẫn có thể không an toàn cho thai nhi do làm lượng anthraquinone có trong rễ. Do đó, phụ nữ có thai hạn chế sử dụng.