Cây ban lá dính: Công dụng, cách dùng trị bệnh theo y học cổ truyền

Đặc điểm sinh học của ban lá dính

Ban lá dính còn được biết đến với nhiều tên gọi khác như nguyên bảo thảo, cỏ ban, thanh thiên, xuyên tâm thảo,... Loài thực vật này có tên khoa học là Hypericum sampsonii Hance, một trong những đại diện tiêu biểu của họ Clusiaceae.

Cỏ ban là cây thân thảo nhưng sống lâu năm, thân tròn trịa, trơn nhẵn, chiều cao trung bình ở giai đoạn trưởng thành từ 40 - 70cm. Lá cây gắn liền với phần gốc/thân và luôn mọc đối xứng. Đặc biệt mặt dưới của lá có màu nhạt hơn phía trên và điểm xuyết những tuyến nhỏ màu đen.

Hoa của cỏ ban có màu vàng tươi rất đẹp mắt và thường nở rộ vào mùa hè hằng năm. Hoa mọc thành cụm ở đầu ngọn. Mỗi hoa có 5 tràng, nhị được phân hóa thành khóm, mỗi khóm chứa khoảng 15 nhị. Lá đài gồm năm chiếc có hình trứng và cũng tích hợp tuyến màu đen tương tự như mặt dưới của lá. Quả của cây có hình chóp, gồm 3 mảnh nhỏ, bên trong chứa những hạt bé hình bầu dục nhưng hơi nhọn hai bên đầu.

Ở Việt Nam, cỏ ban bắt gặp nhiều ở các tỉnh vùng trung du và miền núi phía Bắc như: Thái Nguyên, Lạng Sơn, Hòa Bình, Phú Thọ, Lào Cai, Sơn La,... Chúng thường sống ở độ cao 400 - 800m, mọc nhiều ở bìa rừng, vùng đất trống trong các thung lũng và nương rẫy.

Thành phần các chất có trong ban lá dính

Theo kết quả tách chiết, sàng lọc và phân định hoạt chất thì các nhà khoa học đã phát hiện ra nhiều thành phần đáng giá trong thân, lá, rễ, hạt và hoa của cây ban lá dính. Cụ thể, đó là những đại diện tiêu biểu sau:

• Naphthodianthron;

• Phloroglucinol (nổi bật là hyperforin và adhyperforin);

• Chất chống oxy hóa flavonoid (bao gồm luteolin, quercitin, rutin, quercetin, hyperoside, amentoflavone, myricetin, kaempferol, soquercitrin,...);

• Anthraquinone (điển hình là hypericin và pseudohypericin);

• Các loại tinh dầu (monoquiterpin, sesquiterpen).

Công dụng ban lá dính

Tác dụng dược lý của cỏ ban sẽ được làm rõ theo 2 hướng, đó là theo y học hiện đại và theo y học cổ truyền

Theo y học cổ truyền

Theo các tài liệu Đông y thì cỏ ban có vị đắng, hơi cay, tính mát. Vị thuốc Nam này có tác dụng giải độc, thanh nhiệt, hoạt huyết và chỉ huyết nên thường được dùng để điều trị các bệnh lý sau:

• Ho, đổ mồ hôi trộm, kiết lỵ;

• Đau nhức xương khớp do phong thấp;

• Chảy máu cam, đái ra máu, thổ huyết;

• Kinh nguyệt không đều hoặc ra quá máu nhiều trong kỳ kinh;

• Chữa nhọt sưng, chốc đầu, đinh độc, bỏng nước, rắn cắn.

Theo y học hiện đại

Theo y học hiện đại thì cỏ ban được biết đến với những tác dụng nổi trội sau:

Kháng virus

Đây là một trong những dược tính nổi trội nhất của cỏ ban. Hai đại diện làm nên tác dụng này chính là pseudohypericin và hypericin. Thực nghiệm cho thấy hypericin trong cỏ ban có thể tiêu diệt 99,99% virus H5N1, H5N2 chỉ sau 1/6 giờ.

Ngoài ra hoạt chất này cùng với pseudohypericin còn chặn đứng quá trình tạo vỏ bọc của virus. Nhờ vậy mà chúng được xem là “khắc tinh” của rất nhiều thực thể không có cấu tạo tế bào. Điển hình là HIV, virus gây bại liệt, virus gây viêm gan C, virus cúm, Herpes simplex, CMV,...

Kháng khuẩn

Ở nồng độ từ 1/200.000 - 1/20.000, chiết xuất cỏ ban phát huy tác dụng tốt trên các vi khuẩn gram âm và gram dương. Dược liệu này vừa diệt khuẩn trực tiếp, vừa “chặn đứng” quá trình sinh sôi, phát triển của chúng.

Ức chế protein kinase C

Nhiều nghiên cứu khoa học đã chứng minh tác dụng ức chế protein kinase C của hai hoạt chất seudohypericin và hypericin có trong cỏ ban. Thử nghiệm lâm sàng cho thấy trong môi trường ống nghiệm, nếu cho hypericin với nồng độ 1,7 μg/ml hoặc cho pseudohypericin với nồng độ 15 μg/ml thì protein kinase C sẽ bị hạn chế hoạt động khoảng 50%.

Khống chế quá trình hấp thụ serotonin

Serotonin là một trong những chất vận chuyển thần kinh trong cơ thể người. Khi sử dụng chiết xuất cỏ ban thì lượng serotonin hấp thụ sẽ giảm đi đáng kể. Nhờ vậy mà hệ thần kinh được xoa dịu, thư giãn và giúp giải tỏa mọi căng thẳng. Từ đó đem đến tác dụng tích cực cho những người bị rối loạn lo âu, suy nhược tâm thần.

Cây ban lá dính trong các bài thuốc chữa bệnh

Cây ban lá dính trong các bài thuốc chữa bệnh

Cây ban lá dính được dùng trong các bài thuốc chữa bệnh như sau:

Bài thuốc chữa đau lưng, nhức xương, phong thấp: Dùng 20 – 50g thân cành hoặc 10 – 20g rễ cây ban lá dính, 20g thân rễ cốt toái bổ. Tất cả các vị thuốc được thái nhỏ, đem sắc với nước và chia làm 2 lần uống trong ngày;

Bài thuốc chữa kiết lỵ, tiêu chảy ra máu, kinh nguyệt không đều, chảy máu mũi: Dùng 50g cây ban lá dính, 20g mỗi vị thuốc gồm lá trắc bá và huyết dụ. Hỗn hợp dược liệu đem sắc với nước dùng uống trong ngày;

Bài thuốc chữa tiểu tiện ra máu: Dùng 8 – 10g hạt ban lá dính, đem sao vàng, tán nhỏ và dùng uống với nước ấm.

Cần lưu ý không sử dụng vị thuốc trong điều trị bệnh đối với người không chứng thực và ứ trệ.

Lưu ý khi sử dụng cây ban lá dính

Lưu ý khi sử dụng cây ban lá dính

Mặc dù cây ban lá dính có nhiều công dụng, nhưng người dùng cần lưu ý những điều sau:

• Tham khảo ý kiến bác sĩ: Trước khi sử dụng cây ban lá dính để trị bệnh, nên tham khảo ý kiến bác sĩ hoặc chuyên gia y tế, đặc biệt là đối với những người có bệnh lý nền hoặc đang sử dụng thuốc điều trị.

• Không lạm dụng: Việc sử dụng quá nhiều có thể gây ra tác dụng phụ không mong muốn. Nên sử dụng theo liều lượng khuyến nghị.

• Kiểm tra dị ứng: Một số người có thể bị dị ứng với cây ban lá dính. Nếu có triệu chứng bất thường, nên ngừng sử dụng ngay lập tức.

• Cần lưu ý không sử dụng vị thuốc trong điều trị bệnh đối với người không chứng thực và ứ trệ.

Cây ban lá dính không chỉ là một loại cây cảnh đẹp mà còn mang lại nhiều lợi ích cho sức khỏe con người. Với các công dụng như chống viêm, hỗ trợ tiêu hóa và tăng cường hệ miễn dịch, cây ban lá dính xứng đáng được biết đến và sử dụng rộng rãi hơn trong y học cổ truyền. Hy vọng bài viết này sẽ giúp độc giả hiểu rõ hơn về cây ban lá dính và có thêm lựa chọn cho sức khỏe của mình.