Cây bát giác liên: Công dụng, cách dùng trị bệnh theo y học cổ truyền

Đặc điểm của cây bát giác liên

Bát giác liên là thực vật thuộc họ Hoàng liên gai (Berberidaceae) có tên khoa học là Dysosma tonkinense (Gagnep.) M.Hiroe. Một số tên gọi khác của bát giác liên như: độc diệp nhất chi hoa, độc cước liên, pha mỏ.

Bộ phận dùng của bát giác liên là củ. Đây là một loại cây cỏ nhỏ sống lâu năm cao khoảng 30- 50cm. Rễ phát triển thành củ màu trắng, chứa nhiều tinh bột, trên mặt đất có một thân một lá, rất hiếm gặp một thân có hai lá. Lá thường là hình 4 đến 9 cạnh hoặc 6 đến 8 cạnh, mép có răng cưa nhỏ, khi non có vân. Quả mọng mạch chính 6 - 8 tùy theo số góc của phiến lá. Hoa hình trứng màu đen, đường kính 12mm, trong chứa nhiều hạt, cụm 4-12 hoa trên một cuống ngắn, 5 lá đài, 5 tràng màu đỏ, có 6 nhị. Mùa hoa quả vào tháng 3-5.

Cây bát giác liên mọc nhiều ở những vùng núi cao ở các tỉnh Lào Cai, Hà Giang, Tuyên Quang, Lai Châu. Rễ bát giác liên được thu hái vào mùa thu, đông, lá được hái vào mùa xuân, trước khi cây ra hoa, dùng tươi hay phơi khô để dùng dần. Người ta thường thu hái củ vào mùa thu đông, rửa sạch đất cát, dùng tươi hoặc phơi/ sấy khô.

Cây bát giác liên: Công dụng, cách dùng trị bệnh theo y học cổ truyền

Công dụng của cây bát giác liên

Chiết xuất bát giác liên được chứng minh có tác dụng kích thích tim ếch cô lập, làm tim ngừng đập ở giai đoạn tâm thu, làm giãn mạch máu tai thỏ, tác dụng gây co bóp nhẹ đối với mạch máu chi sau của ếch và mạch máu thận của thỏ. Thành phần nhựa bát giác liên có tác dụng tiêu chảy, gây nôn. Chất podophyllotoxin thí nghiệm trên mô hình chuột gây ung thư thực nghiệm có tác dụng ức chế tế bào ung thư bạch cầu cấp tính, tế bào adenocareinoma và inelanoma.

Hoạt chất quercetin và kaempferol trong dịch chiết bát giác liên có tác dụng giảm ho, lợi đờm trong viêm phế quản mạn tính.

Trong y học cổ truyền, bát giác liên là dược liệu có vị cay, đắng, tính bình, có tác dụng thanh nhiệt, giải độc, hóa đờm, tán kết, tiêu thũng.

Hiện nay, ở nước ta ít sử dụng bát giác liên làm thuốc, tuy nhiên có một số nơi dùng để chữa rắn cắn sưng tấy, áp xe, mụn nhọt bằng cách lấy củ bát giác liên giã nát lấy nước uống, bã đắp lên vết thương. Ngày dùng 1 củ chừng 12g.

Công dụng của cây bát giác liên

Cách dùng cây bát giác liên trị bệnh

Các hoạt chất quercetin và kaempferol trong dịch chiết bát giác liên có tác dụng giảm ho, lợi đờm trong viêm phế quản mạn tính.

Trong y học cổ truyền, bát giác liên được đùng chữa lao thương, ho, hen, nôn ra máu, viêm họng, đau dạ dày, tràng nhạc, mụn nhọt, áp xe vết thương rắn cắn…

Chữa rắn cắn: Dùng 6-12g thân rễ bát giác liên giã nát, lấy nước uống, bã đắp.

Chữa sưng tấy, áp xe vú, nhọt độc: Lá tươi bát giác liên giã nhỏ, hơ nóng đắp, ngày một lần.

Chữa tràng nhạc: Lấy rễ bát giác liên nghiền thành bột, điều chế với giấm, đắp vào hạch sưng đau, hoặc dùng thân rễ 30g, sắc nước uống còn bã đắp tại chỗ.

Cách dùng cây bát giác liên trị bệnh

Lưu ý khi sử dụng cây bát giác liên

Mặc dù cây bát giác liên mang lại nhiều lợi ích sức khỏe, nhưng cần lưu ý một số điều sau:

Tham khảo ý kiến bác sĩ: Trước khi sử dụng cây bát giác liên cho mục đích điều trị, bạn nên tham khảo ý kiến bác sĩ, đặc biệt nếu bạn đang sử dụng thuốc khác.

Kiểm tra dị ứng: Một số người có thể bị dị ứng với các thành phần trong cây bát giác liên. Hãy thử nghiệm trên một vùng da nhỏ trước khi sử dụng rộng rãi.

Không lạm dụng: Sử dụng cây bát giác liên với liều lượng hợp lý để tránh tác dụng phụ không mong muốn.

Cây bát giác liên là một loại thảo dược quý giá trong y học cổ truyền với nhiều công dụng nổi bật. Từ việc chống viêm, hỗ trợ tiêu hóa, tăng cường miễn dịch đến giảm đau, cây bát giác liên xứng đáng được biết đến và áp dụng trong cuộc sống hàng ngày. Hãy tìm hiểu và sử dụng cây bát giác liên một cách hợp lý để tận dụng tối đa những lợi ích mà nó mang lại cho sức khỏe của bạn.