Công dụng và các bài thuốc chữa bệnh từ cây khế

Giới thiệu về cây khế

Khế có tên khoa học là Averrhoa carambola. Đây là loài cây thuộc họ Chua me đất - Oxalidaceae.

Đặc điểm của cây khế bao gồm:

Cây thân gỗ cao, có thể đến 12m. Thân cây phân nhiều nhánh, các nhánh cây khá giòn, dễ gãy;

Lá khế là dạng lá kép lông chim, 3 – 5 đôi lá chét, phiến lá giống như trái xoan nhọn;

Hoa khế nhỏ, hoa mọc thành cụm, có màu hồng tím, hơi pha trắng;

Quả khế chín có màu vàng và vì có 5 múi nên khi cắt ngang có hình ngôi sao. Do đó khế có tên tiếng Anh là Star fruit. Hiện nay có 2 giống khế thường gặp là khế quả chua (rất chua) và khế quả ngọt (vừa chua vừa ngọt);

Hạt khế nhỏ, được áo bên ngoài hạt là lớp màng trong suốt và hơi nhầy;

Thời điểm ra hoa vào tháng 4 – 8, sai quả vào tháng 10 – 12.

Để tận dụng những công dụng của khế, người ta thường lấy phần vỏ cây, hoa, lá, rễ và quả khế để bào chế thành các bài thuốc khác nhau.

Nguồn gốc của cây khế là ở Malaysia và Ấn Độ. Hiện nay, loài cây này đã được di thực và trồng phổ biến ở nước ta. Phần hoa và quả khế được thu hái theo mùa còn phần lá, rễ và thân cây khế có thể được thu hái quanh năm.

Công dụng và các bài thuốc chữa bệnh từ cây khế

Công dụng của cây khế

Trong quả khế chứa nhiều thành phần dinh dưỡng dồi dào, bao gồm chất xơ, protein, vitamin A, K, E, B5, C, các nguyên tố vi lượng như kali, magie, đồng và các hợp chất từ thực vật như gallic acid, quercetin, epicatechin...

Công dụng của cây khế theo Đông y:

Công năng: Công dụng của quả khế bao gồm lợi tiểu, tăng tiết nước bọt, tiêu viêm, long đờm, thanh nhiệt, giải uế, khử phong. Phần rễ cây khế có tác dụng chỉ thống, trừ phong thấp. Phần hoa khế có khả năng trị sốt rét còn phần lá và thân cây khế có công dụng lợi tiểu, tiêu viêm;

Chủ trị: Đau khớp, đau đầu mãn tính, sốt cao do lách to, đau họng, ho kéo dài, viêm dạ dày, sổ mũi, đau nhức do chấn thương viêm mủ ngoài da, thận hư, sởi...

Tác dụng của cây khế theo nghiên cứu dược lý hiện đại:

Hợp chất beta-carotene trong quả khế giúp cải thiện thị lực, kích thích vị giác, thúc đẩy quá trình trao đổi chất;

Thành phần có vitamin C và hàm lượng flavonoid dồi dào nên công dụng của quả khế giúp thải trừ các gốc tự do, gia tăng quá trình tổng hợp collagen, bảo vệ mạch máu và duy trì sức khỏe hệ xương khớp;

Các hợp chất chống oxy hóa từ quả khế có tác dụng hỗ trợ quá trình thải độc tố, tăng cường hệ miễn dịch và ngăn ngừa các loại tế bào ung thư;

Hàm lượng chất xơ dồi dào trong khế mang lại khả năng cải thiện, tăng nhu động ruột, hạn chế bệnh táo bón, đồng thời còn còn giúp kiểm soát đường huyết và giảm men gan;

Hàm lượng pectin trong quả khế giúp hạ cholesterol, bảo vệ tế bào gan, kiểm soát cân nặng;

Quả khế chứa một hàm lượng canxi dồi dào, vì vậy sử dụng nước ép khế giúp ngăn ngừa loãng xương và các bệnh xương khớp mãn tính;

Bên cạnh đó, quả khế có khả năng ức chế một số vi khuẩn thường gặp như E. coli, Salmonella typhi, Microbial bacillus cereus...;

Lá khế mang đặc tính sát trùng, ức chế quá trình dị ứng nên có thể trị bệnh ung nhọt, chàm da hay rôm sảy ở trẻ nhỏ;

Vỏ thân và rễ khế có vị chua, chát, hơi ngọt, tính bình. Bộ phận này giúp chữa bệnh đau khớp, đau đầu mãn tính, viêm dạ dày, viêm ruột, tiểu ít, chữa sởi, viêm họng ở trẻ.

Công dụng của cây khế

Các bài thuốc chữa bệnh từ cây khế

1. Bài thuốc chữa chứng nổi mề đay và ngứa da

Chuẩn bị: Lá khế 20g.

Thực hiện: Rửa sạch, nấu lấy nước uống. Đồng thời dùng lá khế tươi, rửa sạch, giã nát và đắp ngoài. Hoặc cũng có thể nấu lá khế lấy nước tắm 2 lần/ ngày.

2. Bài thuốc trị chứng đau họng và sổ mũi

Chuẩn bị: Quả khế tươi 90 – 120g.

Thực hiện: Rửa sạch, ép lấy nước uống cho đến khi khỏi.

3. Bài thuốc trị lá lách sưng to gây sốt cao

Chuẩn bị: Quả khế chua tươi.

Thực hiện: Ép lấy nước và uống cùng với nước ấm.

4. Bài thuốc chữa chứng bí tiểu và đau đầu

Chuẩn bị: Lá khế tươi 100g (sao thơm).

Thực hiện: Sắc với 750ml còn 300ml, đem chia thành 2 lần uống và dùng trước khi ăn.

5. Bài thuốc trị chứng tiểu tiện không thông, choáng váng, đau đầu

Chuẩn bị: Lá chanh tươi 20 – 40g và lá khế tươi 100g.

Thực hiện: Đem ngâm rửa sạch, sau đó giã nát và vắt lấy nước. Chia thành 2 lần uống và dùng trước khi ăn.

6. Bài thuốc chữa mẩn ngứa và dị ứng ngoài da

Chuẩn bị: Lá khế tươi.

Thực hiện: Giã nát thoa lên vùng da cần điều trị. Nếu dị ứng nặng, nên dùng đồng thời với nước sắc từ vỏ núc nác.

7. Bài thuốc trị chứng mụn nhọt, lở loét, da chân bị nước ăn, ngứa ngáy

Chuẩn bị: Lá thanh hao, lá long não và lá khế, mỗi thứ 1 ít.

Thực hiện: Rửa sạch, nấu nước tắm.

8. Bài thuốc trị chứng ho khan và ho có đờm

Chuẩn bị: Hoa khế.

Thực hiện: Đem tẩm rượu gừng hoặc nước gừng rồi sao thơm. Mỗi ngày dùng 4 – 12g sắc uống.

9. Bài thuốc phòng bệnh sốt xuất huyết

Chuẩn bị: Sinh địa, lá tre, mã đề, lá dâu và sắn dây mỗi vị 12g, lá khế 16g.

Thực hiện: Đem sắc uống hằng ngày.

10. Bài thuốc trị chứng co giật do sốt cao ở trẻ nhỏ

Chuẩn bị: Lá dành dành, hoa khế, kim ngân hoa và cỏ nhọ nồi mỗi vị 8g, bạc hà 4g, cam thảo 4g.

Thực hiện: Sắc đặc, dùng nước chia thành nhiều lần uống.

11. Bài thuốc trị chứng dị ứng do tiếp xúc với sơn ta

Chuẩn bị: Quả khế tươi.

Thực hiện: Thái thành miếng sau đó đắp lên vùng da bị tổn thương.

12. Bài thuốc chữa chứng bí tiểu

Chuẩn bị: 1 củ tỏi và 1 quả khế tươi.

Thực hiện: Giã nát và trộn đều, sau đó đắp trực tiếp lên rốn để làm thông đường tiểu.

13. Bài thuốc trị cảm cúm

Chuẩn bị: 3 quả khế nước và 50ml rượu.

Thực hiện: Giã nhuyễn và vắt quả khế lấy nước, đem hòa với rượu uống.

14. Bài thuốc hỗ trợ điều trị bệnh ung thư kèm sốt

Chuẩn bị: Lá khế tươi.

Thực hiện: Rửa sạch và bọc trong vải vắt lấy nước, thêm đường vào và đun sôi. Thêm nho, cam, chuối thái nhỏ và táo tây (gọt vỏ, cắt miếng). Tiếp tục đun cho sôi và dùng ăn khi nóng.

15. Bài thuốc giải ngộ độc mã tiền

Chuẩn bị: Quả khế tươi.

Thực hiện: Ép lấy nước cho bệnh nhân uống (nên uống nhiều). Sau khi sơ cứu cần đưa bệnh nhân đến cơ sở y tế gần nhất để được điều trị và xử lý kịp thời.

16. Bài thuốc chữa phong nhiệt, nổi mề đay mẩn ngứa

Chuẩn bị: Vỏ khế.

Thực hiện: Cạo bỏ lớp vỏ ngoài, dùng 40g sắc uống. Đồng thời nên dùng lá khế tươi (sao qua) xoa lên da thường xuyên để giảm ngứa và phục hồi vùng da tổn thương.

17. Bài thuốc trị chứng sởi ở trẻ em

Chuẩn bị: Vỏ cây khế và lá khế.

Thực hiện: Sắc uống.

18. Bài thuốc trị viêm bàng quang, viêm âm đạo gây tiểu buốt, tiểu ra máu

Chuẩn bị: Rễ cỏ tranh 40g, lá khế 100g.

Thực hiện: Sắc uống ngày 1 thang cho đến khi thuyên giảm.

19. Bài thuốc trị bệnh viêm họng

Chuẩn bị: Lá khế tươi 40g.

Thực hiện: Rửa sạch, để ráo, giã lấy nước cốt, thêm vài hạt muối vào và ngậm.

20. Bài thuốc trị ho do lạnh kèm theo đờm

Chuẩn bị: Hoa khế 20g, cam thảo nam 12g, kinh giới 8 – 10g, tía tô 8 – 10g.

Thực hiện: Đem hoa khế sao qua, sau đó tẩm thêm nước gừng và sao lần 2. Cho các vị thuốc vào sắc với 750ml nước còn lại 300ml, chia thành 3 lần uống và dùng hết trong ngày. Nên áp dụng bài thuốc liên tục trong 6 ngày để trị dứt điểm và tránh tái phát.

21. Bài thuốc phòng ngừa hậu sản cho phụ nữ sau khi sinh

Chuẩn bị: Vỏ cây hồng bì 30g, quả khế 20g và rễ cây quả giun 20g.

Thực hiện: Sắc với nhiều nước và uống thay nước lọc.

22. Bài thuốc chữa ngộ độc nấm

Chuẩn bị: Đậu ván đỏ 20g, lá khế 20g và lá lốt 10g.

Thực hiện: Dùng nguyên liệu tươi, đem rửa sạch, giã nát và thêm 200ml nước vào. Đun cho sôi, để nguội và chắt lấy nước uống hết một lần. Thực hiện khoảng 2 – 3 lần.

Các bài thuốc chữa bệnh từ cây khế

Lưu ý khi sử dụng cây khế

Mặc dù cây khế mang lại nhiều lợi ích cho sức khỏe, nhưng cũng cần lưu ý một số điều sau:

Độc tính: Đã có những báo cáo về độc tính caramboxin trong quả khế đối với bệnh nhân suy thận phải chạy thận nhân tạo và bệnh nhân đái tháo đường có thể gây tử vong. Vì vậy, đối với trẻ sơ sinh, người bị đái tháo đường, tăng huyết áp, đang chạy thận hay suy chức năng gan thận nên cẩn thận khi sử dụng ăn khế;

Không nên ăn nhiều quả khế, đặc biệt là lúc đói. Những người bị bệnh về dạ dày cũng không nên ăn khế chua thành phần chứa nhiều axit.

Lá, vỏ, thân, rễ và quả của cây khế đều có tác dụng trị bệnh. Tuy nhiên, chỉ nên bổ sung loại quả này với liều lượng vừa phải để tránh kích thích dạ dày và tăng nguy cơ loãng xương. Nếu có bất cứ vấn đề nào bất thường trong quá trình điều trị, người dùng cần thông báo với bác sĩ để được tư vấn chuyên môn.

Tham khảo ý kiến bác sĩ: Đặc biệt là cho những người có bệnh lý nền hoặc đang sử dụng thuốc.

Không lạm dụng: Sử dụng với liều lượng hợp lý để tránh các tác dụng phụ không mong muốn.

Chọn nguồn gốc rõ ràng: Nên mua khế từ những nguồn uy tín để đảm bảo chất lượng.

Cây khế không chỉ là một loại trái cây ngon mà còn là một nguồn thảo dược quý giá với nhiều công dụng tuyệt vời cho sức khỏe. Từ việc hỗ trợ tiêu hóa, giảm huyết áp đến kháng viêm, cây khế thực sự là một lựa chọn tuyệt vời cho những ai muốn bảo vệ sức khỏe của mình. Hy vọng rằng bài viết này sẽ cung cấp cho bạn những thông tin hữu ích và giúp bạn hiểu rõ hơn về công dụng cây khế. Hãy chia sẻ bài viết này để nhiều người cùng biết đến lợi ích của cây khế!

Xem thêm: Những Cây thuốc và vị thuốc Việt Nam (TS Đỗ Tất Lợi)