Quan điểm mới về phục hồi chức năng toàn diện trong Chăm sóc, bảo vệ và nâng cao sức khỏe người cao tuổi ở Việt Nam

Già hóa dân số kéo theo nhu cầu phục hồi chức năng (PHCN) toàn diện ngày càng tăng. Việt Nam đề xuất mô hình PHCN tích hợp giữa Y học hiện đại và Y học cổ truyền, chú trọng phục hồi đa hệ thống – thần kinh, nội tiết, miễn dịch, tuần hoàn, tâm thể – nhằm tối ưu hóa sức khỏe người cao tuổi. Trong đó, châm cứu và cấy chỉ được xem là các kỹ thuật trung tâm, có tác dụng điều hòa trục thần kinh – nội tiết – miễn dịch (NEI), tăng lưu thông khí huyết, giảm viêm, cải thiện giấc ngủ và trí nhớ. Kết hợp với thảo dược và liệu pháp dưỡng sinh, mô hình PHCN toàn diện Việt Nam mang lại hướng tiếp cận độc đáo, nhân văn và hiệu quả cho chăm sóc sức khỏe người cao tuổi.

Từ khóa: Già hóa dân số; sức khỏe người cao tuổi; phục hồi chức năng.

Abstract:

As population aging accelerates, Vietnam proposes an integrative rehabilitation model combining modern and traditional medicine. Acupuncture and catgut embedding act as central techniques, modulating the neuro–endocrine–immune (NEI) axis, improving circulation, reducing inflammation, and enhancing cognition and sleep. When integrated with herbal and qigong therapy, this holistic model provides a uniquely humanistic and effective approach to elderly care and healthy aging.

Key word: Population aging; older adults’ health; rehabilitation.

Chỉ số Doi:

Ngày nhận bài: 22/11/2025

Ngày hoàn thiện biên tập: 05/12/2025

Ngày duyệt đăng: 28/12/2025

1. ĐẶT VẤN ĐỀ

Già hóa dân số khiến tỉ lệ bệnh mạn tính, rối loạn thần kinh, suy giảm trí nhớ và giấc ngủ tăng nhanh. Trong khi mô hình PHCN của WHO chủ yếu hướng đến khôi phục vận động, người cao tuổi cần một hệ thống phục hồi đa chiều, bao gồm thần kinh, hô hấp, tim mạch, tiêu hóa, tâm thể và miễn dịch. Việt Nam đã phát triển mô hình PHCN toàn diện mang tính liên ngành, trong đó châm cứu, cấy chỉ và thảo dược là trụ cột của hệ thống.

2. QUAN ĐIỂM PHCN TRÊN THẾ GIỚI

Theo WHO và ISPRM, PHCN là quá trình giúp tối ưu hóa chức năng, tăng cường hoạt động và giảm tàn tật.

Các chương trình như Rehabilitation 2030 và Healthy Aging đã mở rộng khái niệm PHCN từ điều trị bệnh sang phòng ngừa và duy trì chức năng sống. Tuy nhiên, các hệ thống phương Tây vẫn chưa tích hợp mạnh Y học cổ truyền và liệu pháp sinh năng lượng, vốn đóng vai trò thiết yếu trong duy trì nội môi và phục hồi chức năng sâu.

3.QUAN ĐIỂM VIỆT NAM VỀ PHỤC HỒI CHỨC NĂNG TOÀN DIỆN

Y học cổ truyền Việt Nam coi sự cân bằng Tinh – Khí – Thần là cốt lõi của sức khỏe.

Vì vậy, PHCN không chỉ là tái tạo vận động, mà là quá trình khôi phục năng lượng sinh học và cân bằng toàn thân. Châm cứu và cấy chỉ là hai kỹ thuật then chốt:

• Châm cứu tạo kích thích sinh học tức thời, điều hòa thần kinh trung ương, tăng dẫn

truyền GABA, serotonin và endorphin.

• Cấy chỉ duy trì tác động châm cứu trong thời gian dài (2–3 tuần), giúp kích hoạt

liên tục cung phản xạ thần kinh, tăng tuần hoàn và dinh dưỡng mô.

Cả hai đều kích hoạt trục HPA và NEI, qua đó điều hòa cảm xúc, giấc ngủ, trí nhớ,

miễn dịch và chuyển hóa tế bào【1】【2】.

4.MÔ HÌNH PHCN TOÀN DIỆN NGƯỜI CAO TUỔI

5. VAI TRÒ CỦA THẢO DƯỢC VÀ CƠ CHẾ CỘNG HƯỞNG

Thảo dược giúp điều hòa trục HPA, chống oxy hóa và phục hồi tế bào thần kinh, trong khi châm cứu – cấy chỉ tạo ra hiệu ứng khởi phát thần kinh – nội tiết – mạch máu.

Sự phối hợp này tạo nên hiệu ứng cộng hưởng sinh học (biological synergy):

• Châm cứu → kích hoạt thần kinh – tăng tưới máu não

• Cấy chỉ → duy trì kích thích kéo dài

• Thảo dược → nuôi dưỡng, ổn định, chống tái rối loạn

Nhiều nghiên cứu ở Việt Nam và Trung Quốc cho thấy phối hợp này cải thiện trí nhớ

(MMSE, MoCA), giảm VAS đau cơ xương, và tăng BDNF huyết tương, chứng minh cơ chế tái tạo thần kinh【3】【4】【5】.

6. ĐỊNH HƯỚNG NGHIÊN CỨU VÀ ỨNG DỤNG

Cần xây dựng chương trình PHCN tích hợp cấp quốc gia gồm 4 trụ cột:

�� Châm cứu – Cấy chỉ: can thiệp thần kinh và cơ xương khớp;

�� Dưỡng sinh – Tâm thể: tái lập nội môi, phục hồi tinh thần;

�� Thảo dược: hỗ trợ chuyển hóa, bảo vệ tế bào;

�� Vật lý trị liệu hiện đại: tối ưu hóa vận động và chức năng hô hấp.

Đồng thời cần nghiên cứu lâm sàng quy mô lớn để chứng minh hiệu quả phối hợp này trong sa sút trí tuệ, Parkinson, di chứng tai biến mạch máu não, mất ngủ và đau mạn tính.

7. KẾT LUẬN

PHCN toàn diện là triết lý sức khỏe nhân văn – sinh học – xã hội, vượt ra ngoài phạm vi điều trị bệnh tật. Sự kết hợp châm cứu, cấy chỉ, thảo dược và dưỡng sinh thể hiện bản sắc riêng của Việt Nam trong phục hồi sức khỏe người cao tuổi. Mô hình này vừa kế thừa truyền thống, vừa mang giá trị khoa học hiện đại, đóng góp cho xu hướng “Healthy Aging” của thế giới.

TÀI LIỆU THAM KHẢO / REFERENCES

1. Zhao L et al. Neurophysiological basis of acupuncture in functional recovery: A

systematic review. Neural Regen Res. 2023;18(2):246–254.

2. Liang F et al. Effects of catgut embedding and acupuncture on neuroendocrine

immune modulation. Chin J Integr Med. 2021;27(9):669–678.

3. Li R et al. Qigong exercise improves BDNF and cognition in elderly adults: A

randomized controlled trial. Aging Clin Exp Res. 2022;34(8):1831–1840.

4. Liu Y et al. Ginsenosides and neuroprotection in aging: Molecular mechanisms and clinical evidence. Front Pharmacol. 2023;14:1178392.

5. Nguyen DT et al. Neuroprotective effects of Taxus wallichiana var. mairei via

antioxidant pathways. J Ethnopharmacol. 2022;295:115441.

6. WHO. Rehabilitation 2030: A call for action. Geneva: World Health Organization; 2017.

7. ISPRM Consensus Statement. Rehabilitation for Healthy Aging. J Rehabil Med. 2024;56(2): e12072

Tác giả: GS Cao Minh Châu¹, BS CKI Quách Tuấn Vinh²