Say nắng, say nóng: Nguyên nhân, cách xử lý và phương pháp phòng tránh

Hà Nội tăng cường phòng và chống dịch bệnh mùa hè, nghỉ lễ 30/4-1/5

Nhân trần - dược liệu dân gian điều trị viêm gan, giải nhiệt mùa hè

Say nắng, say nóng là gì?

Say nắng là tình trạng xảy ra khi cơ thể bạn quá nóng, thường là do tiếp xúc kéo dài với nắng nóng hoặc gắng sức hoạt động quá mức ở nhiệt độ cao. Đây là dạng chấn thương nhiệt nghiêm trọng nhất, say nắng có thể xảy ra nếu nhiệt độ cơ thể của bạn tăng lên 40 độ C hoặc cao hơn. Tình trạng say nắng thường xảy ra vào mùa hè, đặc biệt là trong những ngày nắng nóng cao điểm.

Say nóng là tình trạng cơ thể tăng nhiệt độ do ảnh hưởng từ nhiệt độ môi trường xung quanh ở mức cao và/hoặc do hoạt động thể lực quá mức, gây ra các biến chứng liên quan đến hệ thần kinh trung ương khiến bộ phận này bị rối loạn và mất kiểm soát. Tình trạng say nóng có thể phát triển thành say nắng (sốc nhiệt).

Biểu hiện say nắng, say nóng

Một đặc điểm chung là cả say nóng và say nắng đều dẫn đến một tình trạng tăng thân nhiệt. Khi thân nhiệt tăng sẽ dẫn tới tăng quá trình đào thải mồ hôi làm cơ thể mất một lượng nước lớn, hiện tượng này nếu không được bù kịp thời sẽ dẫn tới hậu quả giảm khối lượng tuần hoàn gây trụy tim mạch, rối loạn chất điện giải nặng có thể gây tử vong. Một yếu tố nguy cơ nữa khi nhiệt độ cơ thể tăng cao sẽ gây rối loạn hoạt động chức năng của rất nhiều cơ quan như tim mạch, hô hấp, thần kinh...

Các biểu hiện của say nắng, say nóng có thể tùy theo mức độ tăng thân nhiệt và thời gian. Có thể từ những biểu hiện nhẹ ban đầu là tăng nhịp tim, tăng nhịp thở, hồi hộp trống ngực rồi đến trạng thái mệt mỏi, hoa mắt chóng mặt, nhức đầu, tay chân rã rời, kích thích nhẹ, khó thở tăng dần, chuột rút... và cuối cùng là ngất, hôn mê, trụy tim mạch, tử vong.

Những người tiếp xúc dưới nền nhiệt cao rất dễ có nguy cơ bị say nắng, say nóng và sốc nhiệt. Ảnh: Internet/. https://suckhoeviet.org.vn/

Nguyên nhân gây say nắng, say nóng

Say nắng

Khi lao động hoặc đi quá lâu ngoài trời nắng, nhiều tia nắng sẽ chiếu thẳng vào vùng cổ gáy. Dưới tác dụng liên tục của ánh sáng mặt trời gay gắt, trung tâm điều hòa thân nhiệt cơ thể sẽ bị chấn động làm rối loạn điều hòa thân nhiệt cùng với hiện tượng mất nước cấp của cơ thể.

Như vậy say nắng thường biểu hiện bệnh nặng ngay từ đầu, có thể có nhiều dấu hiệu thần kinh sớm, rất rõ tổn thương có thể hồi phục hoặc không hồi phục. Một số trường hợp có thể có tụ máu dưới màng cứng và trong não.

Say nóng

Là tình trạng mất nước toàn thể kèm theo rối loạn điều hòa thân nhiệt, rối loạn vận mạch mà bản chất là do trung tâm điều hòa thân nhiệt không thích ứng với điều kiện thời tiết xung quanh. Ánh nắng mặt trời và sức nóng là 2 tác nhân vật lý có thể gây stress với cơ thể.

Khi nhiệt độ ngoài trời quá cao, cùng với việc phải phơi mình quá lâu dưới ánh nắng mặt trời hoặc phải làm việc trong điều kiện môi trường nhiệt độ cao nóng bức (hầm lò, trong phòng kín...), hoặc hoạt động thể lực quá sức ở người trẻ (chơi các môn thể thao cường độ cao, làm việc nặng nhọc kéo dài)... sẽ dẫn đến hiện tượng lượng nhiệt sinh ra và lượng nhiệt hấp thu lớn hơn nhiều so với lượng nhiệt cơ thể tỏa ra môi trường xung quanh. Do đó trong say nóng, tình trạng mất nước toàn thể là chủ yếu.

Cách xử trí khi gặp người bị say nắng, say nóng

Khi nhận thấy một người có dấu hiệu bị say nắng bạn nên:

Bước 1: Nhanh chóng gọi dịch vụ cấp cứu khẩn cấp 115 hoặc y tế địa phương.

Bước 2: Trong thời gian chờ xe cấp cứu, di chuyển người bị say nắng đến nơi râm mát.

Bước 3: Cởi bỏ bớt quần áo không cần thiết.

Bước 4: Thường xuyên kiểm tra nhiệt độ cơ thể.

Bước 5: Làm mát cơ thể bằng bất cứ cách nào như: xịt mát cơ thể bằng nước, dùng quạt phun sương; đặt túi nước đá hoặc khăn mát lên vùng cổ, nách và bẹn; cho người say nắng uống nước mát để bù nước (nếu có thể)…

Bước 6: Đánh giá mức độ tỉnh táo người say nắng (lay gọi, tiếp xúc…).

Nếu nạn nhân tỉnh táo thì cho nạn nhân uống bổ sung nước, chất điện giải…

Nếu nạn nhân chưa tỉnh táo tiếp tục làm mát cơ thể trong khi chờ xe cấp cứu.

Nếu nạn nhân bất tỉnh, không có dấu hiệu tuần hoàn (thở, ho hoặc cử động) thì thực hiện hô hấp nhân tạo.

Phòng ngừa say nắng, say nóng trong mùa hè

Khi chỉ số nhiệt lên cao, tốt nhất bạn nên ở trong môi trường có không khí mát mẻ. Trường hợp phải ra ngoài khi trời nắng, bạn có thể ngăn ngừa hiện tượng say nắng bằng cách thực hiện các lưu ý sau:

• Bổ sung các loại nước trái cây giúp giảm nhiệt độ cơ thể trong những ngày nắng nóng
• Mặc quần áo thoáng mát, thoải mái, sáng màu và đội mũ rộng vành
• Sử dụng kem chống nắng có chỉ số chống nắng (SPF) từ 30 trở lên
• Uống thêm nước. Để ngăn ngừa tình trạng mất nước, bạn nên uống ít nhất 1,5 lít nước lọc, nước trái cây hoặc nước ép rau củ mỗi ngày. Bạn cũng có thể dùng nước uống thể thao giàu chất điện giải trong những ngày nhiệt độ lên cao và độ ẩm xuống thấp.
• Thực hiện các biện pháp phòng ngừa bổ sung khi tập thể dục hoặc làm việc ngoài trời. Khuyến nghị chung là uống khoảng 700ml nước vào thời điểm hai giờ trước khi tập thể dục và cân nhắc bổ sung thêm 250ml nước hoặc thức uống thể thao ngay trước khi tập. Trong khi tập thể dục, cứ sau 20 phút, bạn nên uống thêm 250ml nước ngay cả khi không cảm thấy khát.
• Thay đổi hoặc hủy bỏ các hoạt động ngoài trời. Nếu có thể, hãy chuyển thời gian hoạt động ngoài trời vào những thời điểm mát mẻ nhất trong ngày, sáng sớm hoặc sau khi mặt trời lặn.
• Tránh các chất lỏng có chứa caffeine hoặc rượu, vì các chất này có thể khiến tình trạng mất nước hơn trầm trọng hơn. Bạn cũng không nên uống viên muối khi chưa có chỉ định của bác sĩ. Cách đơn giản và an toàn nhất để thay thế muối và các chất điện giải trong các đợt nắng nóng là uống đồ uống thể thao hoặc nước trái cây.
• Trường hợp mắc bệnh động kinh/ bệnh tim, thận/ gan… đang ăn kiêng hạn chế chất lỏng; hoặc cơ thể có vấn đề về giữ nước, bạn cần tư vấn bác sĩ trước khi tăng lượng nước cho cơ thể.
• Hạn chế ra ngoài đường khi thời tiết nắng nóng. Tạo không gian thoáng mát trong nhà, buông rèm cửa, che chắn ánh nắng chiếu trực tiếp vào phòng vào thời điểm nóng nhất trong ngày.

Bài thuốc dân gian chữa say nắng, say nóng hiệu quả

Sử dụng hương nhu và gừng để chữa say nắng

Khi người bệnh bị say nắng với những biểu hiện sốt cao và không có mồ hôi thì bạn nên sử dụng 20g hương nhu và 6g gừng tương cùng 500ml nước đun sôi trong vòng 15p. Sau đó gạt lấy nước uống lúc nóng, còn bã dùng để đắp hai bên thái dương và gan bàn chân, kết hợp với đắp chăn để giúp người bệnh ra nhiều mồ hôi nhằm đạt hiệu quả nhanh hơn.

Mè đen để chữa say nắng cũng rất hiệu quả

Đối với trường hợp bệnh nhân bị say nắng dẫn đến ngất xỉu. Bạn có thể dùng mè đen rang gần cháy, để nguội và giã thành bột. Hòa cùng với nước để uống, mỗi lần uống 10-12g.

Chữa say nắng bằng rau má

Khi người bệnh bị say nắng và có biểu hiện đau đầu, mặt mày xây xẩm. Bạn nên dùng rau má giã lấy nước sau đó cho thêm vài hạt muối tinh vào để uống còn bã để đắp thái dương và gan bàn chân sẽ rất hiệu quả.

Nước rau má dùng để chữa say nắng rất hiệu quả. Ảnh: Internet/. https://suckhoeviet.org.vn/

Dùng lá sen tươi chữa say nắng

Trường hợp người bệnh say nắng kèm vừa nôn vừa bị tiêu chảy, sử dụng lá sen tươi giã vắt lấy nước rồi cho vài hạt muối tinh để uống sẽ nhanh chóng làm dịu các cơn say nắng.

Kết hợp giữa lá tre và lá sắn dây để chữa say nắng

Khi bị say nắng, bạn có thể lấy một nắm lá tre và một nắm lá sắn dây rửa sạch, vẩy khô. Sau đó giã ra vắt lấy nước cốt cho người bệnh uống sẽ nhanh thuyên giảm tình trạng say nắng ngày hè.

Các thực phẩm giúp ích cho việc chữa say nắng vào ngày hè

Ngoài 5 bài thuốc dân gian chữa say nắng trên, bên cạnh đó bạn còn có thể bổ sung các thực thực phẩm giúp phòng và trị say nắng hiệu quả vào chế độ dinh dưỡng hàng ngày như

- Các loại nước uống: nước mía, nước ép bí đao, nước bột sắn dây, nước chanh,…

- Các loại trái cây chữa say nắng hiệu quả: táo, dưa hấu, đào chín, xoài xanh,…

- Ăn nhiều rau củ quả có tác dụng chữa say nắng: mướp đắng, củ hành, bí ngô, đậu xanh, cà chua,…

https://suckhoeviet.org.vn/