Vì một Việt Nam khỏe mạnh - Đã đến lúc hành động quyết liệt

Từ khóa: Lòng tin; hàng giả; sức khỏe.

Summary:

A series of alarming incidents can no longer be ignored. Recently, consumers across the country have been continuously exposed to shocking revelations: counterfeit and substandard medicines being smuggled into hospitals, depriving patients of vital treatment opportunities; dietary supplements disguised as therapeutic drugs with rampant false advertising on social media; counterfeit infant formula mixed with unknown substances, putting thousands of children at risk of malnutrition and even poisoning. Most recently, the scandal involving “lòng xe điếu” (recycled waste disguised as food) has quietly crept into everyday meals and family dining tables.

Keywords: Trust; Counterfeit goods; Health.

Những vụ việc này không còn là cá biệt. Chúng đã trở thành biểu hiện rõ ràng của một hệ sinh thái hàng giả có tổ chức, hoạt động nhắm thẳng vào túi tiền và sức khỏe của người dân, đặc biệt là trẻ nhỏ, người cao tuổi, người bệnh mãn tính.

Mua bán hàng giả, hàng kém chất lượng trong lĩnh vực y tế, thực phẩm tiêu dùng hàng ngày không chỉ là vi phạm pháp luật kinh tế. Đó là một dạng tội ác có chủ đích, đánh đổi mạng sống người khác để thu lợi bất chính. Khi một viên thuốc giả được đưa vào hệ điều trị, không chỉ làm bệnh nhân chậm khỏi bệnh, còn tước đi cơ hội sống sót, gây tổn thương về tâm lý, tài chính, thậm chí dẫn tới tử vong cho người bệnh. Khi một hộp sữa giả lọt vào tay cha mẹ, nó gieo rắc nguy cơ dị tật, chậm phát triển, suy dinh dưỡng cho một thế hệ. Đó là cái giá không thể tính bằng tiền, không thể bù đắp. Tệ hại hơn, nó gây ra điều nguy hiểm nhất, đó là mất niềm tin. Người dân không còn tin vào sản phẩm nội địa, vào hệ thống phân phối, thậm chí cả vào bác sĩ, thuốc men và các cơ quan quản lý được giao nhiệm vụ quản lý, giám sát của Nhà nước!

Vì sao hàng giả vẫn còn đất sống? Đó là khi niềm tin bị khai thác, nhận thức còn yếu; người tiêu dùng đặt niềm tin vào những hình ảnh quảng cáo "sang trọng, chuyên gia, người nổi tiếng", nhưng không có công cụ xác thực nguồn gốc. Họ dễ bị dụ dỗ bởi các lời hứa "chữa khỏi bệnh nan y", "tăng chiều cao tức thì", "giải độc gan nhanh chóng"... Thứ nữa là việc quản lý chồng chéo, kẽ hở pháp lý chưa bịt kín, một sản phẩm vừa là “thực phẩm”, vừa quảng cáo như “thuốc” thì quản lý thế nào? Ai chịu trách nhiệm khi kiểm định sản phẩm bị gian dối? Câu trả lời hiện vẫn còn rất mơ hồ trong cơ chế thực thi. Mặt khác, công nghệ quản lý chưa được khai thác tối đa, trong khi các nước đã sử dụng blockchain, mã QR truy xuất nguồn gốc và app cảnh báo sớm thì nhiều cơ sở kinh doanh tại Việt Nam vẫn hoạt động dựa vào "giấy tờ photo, tem vỡ" và niềm tin mù mờ.

Không thể phủ nhận, trong thời gian qua, các cơ quan chức năng đã từng bước xử lý các vụ việc nổi cộm. Nhưng phải thẳng thắn thừa nhận, các giải pháp hiện tại đang đi sau thực tiễn. Trong khi tội phạm y tế ngày càng tinh vi, sử dụng công nghệ cao và mạng xã hội để phát tán sản phẩm, thì hệ thống giám sát vẫn còn thủ công, phân mảnh và thiếu đồng bộ. Một số vụ việc thậm chí có dấu hiệu bị "bao che", chậm trễ xử lý, thiếu công bố minh bạch. Điều này đặt ra yêu cầu cấp thiết, đó là: Cần chuyển từ tư duy phản ứng sang tư duy phòng ngừa, từ kiểm tra hành chính, sang giám sát chủ động và công khai.

Trong khi đó thực tế, các chế tài hiện hành đa phần mang tính xử phạt hành chính, chưa đủ răn đe. Trong bối cảnh hàng giả y tế có đặc điểm lợi nhuận cao, chi phí thấp, thì pháp luật phải thực sự là "lưới thép", để không thể lọt lưới những thứ giả liên quan đến tính mạng, sức khỏe con người trôi nổi trên thị trường!

Thực phẩm chức năng trá hình thuốc chữa bệnh, quảng cáo sai sự thật tràn lan trên mạng xã hội.

Vì vậy, để xây dựng một Việt Nam khỏe mạnh và vững chắc từ gốc rễ, tôi khuyến nghị 5 giải pháp trọng tâm:

Thứ nhất, cần xây dựng hệ thống truy xuất nguồn gốc quốc gia, áp dụng mã QR hoặc blockchain bắt buộc với thuốc, thực phẩm, sữa, thực phẩm chức năng. Cho phép người dân kiểm tra mọi thông tin sản phẩm chỉ với một thao tác quét mã.

Thứ hai là, cơ cấu lại hệ thống thanh tra chuyên ngành. Theo đó, cần thành lập cơ quan kiểm định độc lập, hoạt động minh bạch, ngoài ảnh hưởng lợi ích ngành. Tăng cường kiểm tra định kỳ, xử lý theo cơ chế “không báo trước, công khai sau”.

Thứ ba là, tăng chế tài xử phạt hình sự, không khoan nhượng với tội phạm y tế. Truy tố hình sự các cá nhân và pháp nhân liên quan đến sản xuất, phân phối hàng giả y tế. Truy thu tài sản bất chính, công khai hóa kết luận điều tra trên truyền thông đại chúng.

Thứ tư là, thiết lập hệ thống cảnh báo nhanh về an toàn thực phẩm và dược phẩm. Mô phỏng hệ thống RASFF của châu Âu, cảnh báo liên tỉnh, liên ngành trong vòng 24h. Cho phép người dân chủ động tiếp nhận thông tin rủi ro sớm, tránh hậu quả dây chuyền.

Thứ năm là, đẩy mạnh truyền thông sức khỏe cộng đồng và giáo dục tiêu dùng. Triển khai chiến dịch “Sản phẩm thật, sức khỏe thật” trên nền tảng số và truyền thống. Hướng dẫn người dân cách phân biệt sản phẩm, phản ánh vi phạm, và lựa chọn thông minh.

Hồi chuông đã gióng - Hành động phải bắt đầu ngay hôm nay. Nếu không hành động ngay hôm nay, niềm tin của người dân sẽ tiếp tục bị bào mòn. Một xã hội không thể khỏe mạnh nếu sức khỏe bị đánh đổi bằng hàng giả, sự sống bị mua bán bởi tội phạm y tế. Đây không còn là vấn đề của riêng ngành Y, ngành Công thương hay Quản lý thị trường, mà là vấn đề sống còn của quốc gia.

Tạp chí Sức khỏe Việt kêu gọi các cơ quan quản lý nhà nước, doanh nghiệp chân chính và người dân cùng đồng lòng hành động. Hãy để mỗi viên thuốc được uống, mỗi hộp sữa được mở, mỗi bữa ăn được dùng đều là sự đảm bảo cho một tương lai khỏe mạnh đúng nghĩa cho người Việt Nam./.