Cây chỉ cụ: Công dụng, cách dùng trị bệnh theo y học cổ truyền

Giới thiệu về cây chỉ cụ

Cây chỉ cụ có tên khoa học Hovenia dulcis Thunb. – thuộc họ Táo ta (Khanaceae). Đây là loại cây gỗ và có đặc điểm như sau:

Thân cây: Cây gỗ có thân lớn, sống lâu năm và chiều cao cây có thể tới 15m;

Lá cây mọc so le, gần giống với lá cây dâu tằm; lá có dạng hình tim với những răng cưa nhỏ nằm ở mép lá;

Hoa cây có màu trắng xanh, mọc thành chùm. Bông hoa nhỏ có 5 cánh xếp đều như hình ngôi sao;

Quả cây có hình cầu màu xanh, kích thước tương đối nhỏ (đường kính khoảng 0,5cm). Quả khi chín có màu nâu, cuống to ngắn và có kích thước gần bằng quả.

Quả và cuống quả là các bộ phận được dùng trong điều trị bệnh. Các nghiên cứu khoa học đã chứng minh quả cây chỉ cụ chứa các thành phần hóa học như saccarozo, glucose, fructose, muối nitrat, muối kali...

Cây chỉ cụ: Công dụng, cách dùng trị bệnh theo y học cổ truyền

Thành phần hoá học

Quả Khúng khéng gồm: Lipid chiếm 74%, protein chiếm 3,07%, acid toàn phần chiếm 358,8 mg/1000g, ascorbat chiếm 16,29 mg/100g, đường khử chiếm 13,96 %, acid amin chiếm 2,38 mg/100g và chất vô cơ gồm: Fe chiếm 3.47 mg%, P chiếm 0.89 mg%, Ca chiếm 132.0 mg%, Cu chiếm 0.12mg%, Mn chiếm 0.19 mg% và Zn chiếm 0.4 mg%.

Hạt Khúng khéng có chứa: Alcaloid perlorin, perlolyrin và ß – carbolin.

Lá Khúng khéng có chứa các Saponin triterpenoid.

Khúng khéng có giá trị dinh dưỡng được thể hiện ở: Những chất đường, Protein, các vitamin B1, B2, C, caroten và các muối khoáng K, Na, Ca, Mg và Fe.

Gần đây đã phát hiện thêm nhiều hợp chất Flavonoid có tác dụng bảo vệ gan trong Khúng khéng.

Công dụng của cây chỉ cụ

Theo y học cổ truyền

Khúng khéng có vị ngọt, chát.

Tác dụng: Giải khát, nhuận tràng, lợi tiểu, giải độc.

Theo y học hiện đại

Tác dụng bảo vệ gan

Dihydromyricetin (ampelopsin) hợp chất có nhiều trong Khúng khéng và các flavonoid khác, các triterpenoid saponin được chứng minh là có tác dụng bảo vệ gan trước các tác nhân gây độc như carbon tetrachloride, D-galactosamine/lipopolysaccharide và rượu.

Năm 2006, Đại học Y Bắc Kinh thực hiện một nghiên cứu avf nhận thấy rằng loài Hovenia dulcis có khả năng giảm nồng độ cồn trong máu và tăng cường hoạt tính của enzym ADH khi uống rượu. Từ đó một kết luận đã được chỉ ra rằng Hovenia dulcis có thể ngăn cản sự hấp thu rượu tại đường tiêu hóa, tăng chuyển hóa rượu ở gan, chống say rượu và tác hại của rượu khi uống.

Năm 2010, Du J và các cộng sự thực hiện nghiên cứu dịch chiết hạt của loài Hovenia dulcis và nhận thấy chúng có tác dụng bảo vệ gan thông qua việc làm giảm hoạt độ men AST và ALT, tăng hoạt tính của enzym chống oxy hóa (superoxide dismutase glutathione S – transferase, glutathione) dẫn đến tăng quá trình chuyển hóa rượu.

Năm 2012, nhóm nghiên cứu của Minchun Wang đã chứng minh tác dụng bảo vệ gan của các thành phần polysaccharid (galactose, arabinose, rhamnose, acid galacturonic) trong cuống quả Hovenia dulcis.

Tác dụng chống oxy hóa

Một nghiên cứu của Viện Sinh học và Công nghệ Sinh học Hàn Quốc cho thấy Khúng khéng có chứa các chất có khả năng bảo vệ hệ thần kinh khỏi tác nhân gây độc glutamat. Có 8 hợp chất phenolic được phân lập trong đó hai hợp chất catechin và afzelechin thể hiện được tác dụng bảo vệ hệ thần kinh nhờ tác dụng dọn dẹp gốc tự do của chúng.

Tác dụng tăng cường hoạt động thể chất, chống mệt mỏi

Một nghiên cứu tác dụng tăng cường sinh lực: Nhóm chuột được uống dịch chiết nước từ cuống quả của loài Hovenia dulcis Thunb. có thời gian bơi tăng so với nhóm chuột đối chứng (p<0,05).

Hovenia dulcis còn có tác dụng làm giảm lượng glucose máu, cholesterol toàn phần và triglyceride.

Tác dụng tăng cường miễn dịch

Các polysaccharid trong cuống quả loài Hovenia dulcis gồm: Rhamnose, arabinose, galactose và acid galacturonic có tác dụng làm tăng cường hoạt động thực bào, sản xuất oxit nitric và hoạt động acid phosphatase của các đại thực bào phúc mạc.

Tác dụng hạ đường huyết

Nồng độ đường trong máu ở nhóm chuột uống dịch chiết loài Hovenia dulcis và glibenclamide thấp hơn đáng kể so với nhóm chứng. Nồng độ glycogen gan tăng lên đáng kể.

Tác dụng chống dị ứng

Bốn hợp chất saponin: Hovenidulcioside A1, A2, B1, B2 từ quả và hạt của loài Hovenia dulcis có tác dụng ức chế sự giải phóng histamin từ tế bào màng bụng của chuột.

Công dụng của cây chỉ cụ

Cách dùng cây chỉ cụ trị bệnh

Cây chỉ cụ được ứng dụng trong các bài thuốc sau đây:

Bài thuốc dùng nước sắc uống: Sử dụng 5g quả và cuống quả chỉ cụ phơi khô, đem rửa sạch và bỏ vào bình giữ nhiệt hoặc ấm pha trà. Hãm vị thuốc với 500ml nước đun sôi trong thời gian khoảng 30 phút hoặc đun sôi dược liệu trong 600ml nước sạch, để nguội và lấy nước uống trong ngày. Bài thuốc có công dụng bổ gan, giải độc bia rượu và lợi tiểu.

Bài thuốc dùng rượu ngâm dược liệu: Sử dụng 500g quả và cuống quả chỉ cụ phơi khô, đem ngâm trong 4 lít rượu gạo 35 độ, thời gian ngâm khoảng 1 tháng. Rượu sau khi được ngâm dùng khoảng 2 – 3 ly nhỏ mỗi ngày, uống trong bữa ăn để đạt hiệu quả cao nhất. Bài thuốc giúp tăng cường tiêu hóa, bồi bổ sức khỏe và gan. Tuy nhiên liều lượng dùng cần đúng theo khuyến cáo, không nên uống quá nhiều.

Cách dùng cây chỉ cụ trị bệnh

Lưu ý khi sử dụng cây chỉ cụ

Mặc dù cây chỉ cụ mang lại nhiều lợi ích cho sức khỏe, nhưng cũng cần lưu ý một số điều sau:

Tham khảo ý kiến bác sĩ: Đặc biệt là cho những người có bệnh lý nền hoặc đang sử dụng thuốc.

Không lạm dụng: Sử dụng với liều lượng hợp lý để tránh các tác dụng phụ không mong muốn.

Chọn nguồn gốc rõ ràng: Nên mua rễ cây chỉ cụ từ những nguồn uy tín để đảm bảo chất lượng.

Cây chỉ cụ là một loại thảo dược quý giá với nhiều công dụng tuyệt vời cho sức khỏe. Từ việc hỗ trợ điều trị tiểu đường, giải độc gan đến tăng cường sức đề kháng, cây chỉ cụ thực sự là một lựa chọn tuyệt vời cho những ai muốn bảo vệ sức khỏe của mình. Hy vọng rằng bài viết này sẽ cung cấp cho bạn những thông tin hữu ích và giúp bạn hiểu rõ hơn về cây chỉ cụ. Hãy chia sẻ bài viết này để nhiều người cùng biết đến lợi ích của cây chỉ cụ!

Xem thêm: Những Cây thuốc và vị thuốc Việt Nam (TS Đỗ Tất Lợi)