Cây cò ke: Công dụng, cách dùng trị bệnh theo y học cổ truyền

Cây cò ke

Trước khi tìm hiểu công dụng và cách dùng cây cò ke, hãy cùng sơ lược về đặc điểm tự nhiên, phân bố sinh thái, bộ phận sử dụng và thành phần hóa học của cây dược liệu này.

Cây cò ke có nhiều tên gọi khác nhau, chẳng hạn như cây chua ke, cây đon sai, cây bung lai, cây mé, bố trà diệp,… Cây thuộc loại cây thân gỗ với chiều cao từ 6 - 12m, nhánh nhiều và mọc thẳng đứng. Cành cây nhỏ, mọc vặn vẹo, nhẵn và có các khía.

Lá cây cò ke mọc so le, dài 15cm, rộng 6cm, mặt trên lá có hình sao ngắn, mặt dưới lá phớt đen, cuống lá to, dài khoảng 6 - 10cm. Hoa cây cò ke có dạng hình tháp, dài 15cm, cuống ngắn, màu trắng ngà, bề mặt có lông, mọc thành chùm ở đầu cành. Quả cây cò ke hình trứng, màu đen, dài từ 8 - 10cm, bề mặt có lông, bên trong có hạt đơn. Cây cò kè thường ra hoa và kết quả quanh năm, tuy nhiên, nhiều nhất là từ tháng 4 đến tháng 8.

Ở khu vực châu Á, cây cò ke phân bố nhiều ở Trung Quốc, Ấn Độ và Đông Nam Á. Tại Việt Nam, giống cây này mọc nhiều ở các rừng thứ sinh hoặc khu vực ven đường ở độ cao 600m so với mặt nước biển. Cây cò ke chủ yếu có nhiều ở các tỉnh phía Nam với tổng số 24 loài khác nhau.

Người ta thường sử dụng rễ và lá của cây cò ke để chữa bệnh. Trong đó, lá có thể dùng tươi ngay sau khi thu hoạch, còn rễ thì thu hoạch về rửa sạch, cắt nhỏ và phơi khô để sử dụng dần. Ngoài ra, quả cò ke cũng có thể ăn được nhưng khi ăn cần loại bỏ hạt. Có thể thu hoạch cây cò kè vào bất kỳ thời điểm nào trong năm.

Cây cò ke: Công dụng, cách dùng trị bệnh theo y học cổ truyền

Thành phần hóa học

Cây cò ke chứa hoạt chất chính là Aceton. Và đây cũng chính là hoạt chất giúp cây cò ke được sử dụng để chữa bệnh trong y học cổ truyền.

Công dụng và cách dùng cây cò ke

Cây cò kè có tính bình, vị chua chát. Lá và rễ của cây được sử dụng để chữa bệnh với các công dụng và cách dùng cụ thể như sau.

Sắc rễ và lá cây cò ke để lấy nước uống như nước chè, uống nhiều lần trong ngày, có tác dụng thanh nhiệt và giải độc cơ thể, hỗ trợ điều trị các bệnh về tiêu hóa, đặc biệt là đầy bụng, ăn không tiêu.

Vỏ thân cây và rễ cây cò ke phơi khô, nghiền bột, rắc vào vết thương để cầm máu và giúp vết thương mau lành.

Nướng hoặc sấy lá cò ke trên than củi rồi sắc lấy nước uống để trị thương hàn, giang mai, ghẻ ngứa, giun sán,…

Uống nước rễ cây cò ke để trị ho và làm giảm các triệu chứng của bệnh sốt rét.

Ngoài ra, ăn quả cò ke (lưu ý bỏ hạt) để kích thích hệ tiêu hóa và tẩy giun.

Công dụng và cách dùng cây cò ke

Bài thuốc y học cổ truyền từ cây cò ke

Một số bài thuốc tham khảo sử dụng cây cò ke để trị bệnh:

Dùng cây cò ke chữa bệnh cảm lạnh, rối loạn tiêu hóa, viêm gan, đau đầu: lấy 15 đến 30g rễ cây cò ke đem sắc với nước uống như trà, uống thay nước trong ngày. Bài này còn có tác dụng tiêu sưng, tiêu nhiệt độc, trị cổ trướng vàng da, giải độc do bị rắn cắn...

Lá cò ke trị giun ở trẻ em bằng cách sấy khô trên than củi rồi sắc với nước uống.

Dùng lá cò ke trị thương hàn, điều trị bệnh phó đậu hay loét giang mai, ghẻ ngứa rất tốt.

Vỏ thân cây cò ke mang phơi khô rồi tán bột để rắc vào vết thương giúp cầm máu rất nhanh.

Đối với bệnh nhân bị gãy xương, dùng nước sắc lá và vỏ cây cò ke để rửa vết thương.

Dùng cây cò ke chữa giun sán: lấy lá cò ke đem sấy khô trên than củi rồi sắc lấy nước cho trẻ uống.

Bài thuốc y học cổ truyền từ cây cò ke

Những lưu ý khi sử dụng cây cò ke để chữa bệnh

Để phát huy tối đa công dụng và hạn chế đến mức thấp nhất các tác dụng phụ thì khi sử dụng cây cò ke để chữa bệnh, bạn cần lưu ý những vấn đề sau.

Luôn tham khảo ý kiến của thầy thuốc, bác sĩ trước khi sử dụng để được hướng dẫn, phù hợp.

Tuân thủ liều lượng sử dụng theo khuyến cáo, hạn chế sử dụng nhiều hơn hoặc ít hơn yêu cầu.

Cân nhắc đến một số tác dụng phụ bạn có thể gặp phải, nhất là khi bạn đang sử dụng thuốc điều trị khác.

Nếu cơ địa dị ứng hoặc có tiền sử dị ứng, nhất là dị ứng với thành phần có trong cây cò kè thì nên tránh sử dụng.

Nếu gặp bất kỳ vấn đề nào về sức khỏe khi sử dụng cây cò kè thì cần ngưng dùng và nhanh chóng đến gặp bác sĩ.

Tác dụng và tính an toàn của cây cò kè với phụ nữ mang thai và trẻ em là chưa rõ ràng, do đó, thận trọng khi sử dụng hoặc tốt nhất là không sử dụng.

Sau khi thu hoạch về thì cần sơ chế lá, quả và rễ cẩn thận để loại bỏ bụi bẩn, vi khuẩn trước khi sử dụng