Ứng dụng của thuốc quy tỳ nghi hưng long trong chăm sóc sức khỏe bảo vệ não bộ cho trẻ rối loạn phổ tự kỷ (asd) và tăng động giảm chú ý (adhd)

Từ khóa: Quy Tỳ Nghi Hưng Long, rối loạn phổ tự kỷ, tăng động giảm chú ý, Y học cổ truyền.

Applications of Quy Ty Nghi Hung Long Remedy in Brain Protection and Healthcare for Children with Autism Spectrum Disorder (ASD) and ADHD

Abstract:

Autism Spectrum Disorder (ASD) and ADHD are prevalent neurodevelopmental disorders characterized by social communication deficits, hyperactivity, and cognitive challenges. Current treatments often have limited efficacy and potential side effects, leading to a growing interest in traditional medicine. Quy Ty Nghi Hung Long, a remedy rooted in the Vu Gia family's traditional formulations, has been developed as a safe alternative. Formally licensed by the Ministry of Health (No: TCT-00189-24) after rigorous clinical validation, this remedy has been applied since 2023 under the guidance of Physician Vu Huu Thang. Results indicate significant benefits in neuroprotection, memory enhancement, and sedation, providing a safe and effective healthcare solution for children with ASD and ADHD.

Keywords: Quy Ty Nghi Hung Long remedy, Autism Spectrum Disorder (ASD), ADHD, Traditional Medicine.

DOI: https://doi.org/10.63472/sucv.0902607

Thông tin tác giả: TS Tạ Thị Ngọc Lan. Ban cố vấn - Viện KH Tâm Lý - GD Bách Việt

Ngày nhận bài: 22/02/2025

Ngày hoàn thiện biên tập: 05/03/2025

Ngày duyệt đăng: 28/03/2025

I. ĐẶT VẤN ĐỀ

TỔNG QUAN VỀ THUỐC QUY TỲ NGHI HƯNG LONG

1.1. Nguồn gốc và thành phần

Nguồn gốc: Quy Tỳ Nghi Hưng Long là một bài thuốc Đông y được bào chế dưới dạng viên hoàn cứng (thuốc hoàn) theo công thức cổ phương Quy Tỳ Thang. Bài thuốc này có nguồn gốc từ thời nhà Tống (Trung Quốc) do danh y Nghiêm Dụng Hòa sáng chế, ban đầu có tên Tế sinh thận khí hoàn. Đến đời Minh, công thức được gia giảm (bổ sung Đương quy, Viễn chí) và đổi tên thành Quy Tỳ Thang, chuyên trị chứng “kiện tỳ ích khí, dưỡng huyết, an thần”. Hiện nay, bài thuốc đã được ứng dụng rộng rãi trong Đông y và bào chế thành sản phẩm Trí Não Nghi Hưng Long (Quy Tỳ Nghi Hưng Long) tại Việt Nam.

Thành phần dược liệu: Mỗi viên hoàn Quy Tỳ Nghi Hưng Long chứa cao chiết tổng hợp tương đương 11 vị thảo dược (mỗi vị với hàm lượng cụ thể như sau):

- Đẳng sâm (Radix Codonopsis pilosulae) – 0,40 g

- Bạch linh (Phục thần) (Poria) – 0,80 g

- Bạch truật (Rhizoma Atractylodis macrocephalae) – 0,80 g

- Viễn chí (Radix Polygalae tenuifoliae) – 0,08 g

- Hoàng kỳ (Radix Astragali membranacei) – 0,80 g

- Toan táo nhân (Semen Ziziphi jujubae) – 0,80 g

- Cam thảo (Radix Glycyrrhizae) – 0,20 g

- Long nhãn (Arillus Longan) – 0,80 g

- Đương quy (Radix Angelicae sinensis) – 0,08 g

- Mộc hương (Radix Saussureae lappae) – 0,40 g

- Đại táo (Fructus Ziziphi jujubae) – 0,20 g

Các thành phần này được phối hợp theo tỷ lệ cố định trong một viên hoàn, cùng với tá dược (tinh bột sắn, calci carbonat). Có thể thấy, thành phần Quy Tỳ Nghi Hưng Long chính là bài Quy Tỳ Thang cổ phương, gồm các vị thuốc bổ khí (Đẳng sâm, Hoàng kỳ, Bạch truật, Cam thảo, Đại táo), bổ huyết (Đương quy, Long nhãn), an thần (Phục thần, Viễn chí, Toan táo nhân), và hành khí (Mộc hương). Sự kết hợp này tạo nên tác dụng toàn diện lên cả khí, huyết và thần kinh.

1.2. Cơ chế tác động theo Y học cổ truyền

Theo lý luận Đông y, bài thuốc Quy Tỳ thuộc nhóm dưỡng tâm an thần, với công năng chính là “ích khí bổ huyết, kiện tỳ dưỡng tâm”. Công dụng này đặc biệt phù hợp cho những người có chứng “tâm tỳ lưỡng hư” – tức là cùng lúc suy nhược cả hai tạng Tâm và Tỳ, khí huyết đều hư. Biểu hiện đặc trưng bao gồm: hồi hộp, đánh trống ngực, mất ngủ, hay quên, lo lắng sợ hãi, ra mồ hôi trộm, mệt mỏi, ăn kém, sắc mặt nhợt nhạt. Bài thuốc bổ cả khí lẫn huyết, vừa kiện Tỳ (tăng cường chức năng tiêu hóa, sinh huyết) vừa dưỡng Tâm (bổ huyết an thần), nhờ đó an tâm trí, cải thiện trí nhớ cho người hay quên, giảm hồi hộp lo âu, giúp giấc ngủ ngon hơn. Hải Thượng Lãn Ông từng nhận xét: “Quy Tỳ Thang có đủ các vị thuốc bồi bổ... trị được mọi chứng bệnh rất hiệu nghiệm” về tâm và tỳ.

Cụ thể vai trò của các vị thuốc trong công thức như sau:

- Đẳng sâm, Hoàng kỳ, Bạch truật, Cam thảo: Bổ khí kiện Tỳ, giúp tăng cường nguồn năng lượng và chức năng tiêu hóa, gián tiếp tạo huyết. Khi Tỳ khí vượng thì sinh huyết tốt hơn, cải thiện tình trạng mệt mỏi, kém ăn.

- Đương quy, Long nhãn: Bổ huyết dưỡng tâm, tăng cường lượng huyết nuôi dưỡng não bộ và tim, qua đó giảm hồi hộp đánh trống ngực, tăng khả năng tập trung và trí nhớ.

- Phục thần (phần tinh của Phục linh), Viễn chí, Toan táo nhân: Nhóm an thần, ninh tâm an thần – giúp trấn tĩnh thần kinh, giảm lo âu, cải thiện chất lượng giấc ngủ.

Phục thần và Toan táo nhân thường dùng để dưỡng tâm, trấn tĩnh, trị mất ngủ; Viễn chí thông tâm khiếu, hóa đàm, hỗ trợ tăng cường trí nhớ và giảm hồi hộp.

- Mộc hương: Hành khí giải uất, lý khí hòa trung, giúp các vị bổ không gây đầy trệ, đồng thời hỗ trợ tiêu hóa, nhờ đó tránh việc dùng nhiều vị bổ ngọt gây rối loạn tiêu hóa. Mộc hương còn gián tiếp “tĩnh Tỳ” (làm Tỳ hoạt động điều hòa), hỗ trợ an thần.

Như vậy, dưới góc nhìn Đông y, Quy Tỳ Nghi Hưng Long điều hòa toàn diện tâm-tỳ, gốc là bổ khí huyết, ngọn là dưỡng tâm an thần. Tâm được dưỡng đủ huyết thì thần trí ổn định, ngủ ngon; Tỳ được kiện vận tốt thì sinh huyết đầy đủ, trí não được nuôi dưỡng mà tăng cường trí nhớ. Bài thuốc không nhằm vào một bệnh cụ thể, mà nhằm vào hội chứng (chứng trạng) tâm tỳ hư – bất kể bệnh danh nào nếu thuộc hội chứng này đều có thể gia giảm dùng. Do đó, Quy Tỳ Thang/Quy Tỳ Nghi Hưng Long được ứng dụng rộng trong nhiều tình trạng suy nhược thần kinh, mất ngủ, lo âu, suy giảm trí nhớ.

1.3. Cơ chế tác động theo Y học hiện đại

Ngày nay, các nghiên cứu dược lý đã bước đầu làm sáng tỏ một phần tác dụng của bài thuốc Quy Tỳ trên hệ thần kinh trung ương. Với thành phần gồm nhiều vị thuốc thảo dược, cơ chế tác dụng của Quy Tỳ Nghi Hưng Long là đa mục tiêu, kết hợp cả hoạt tính an thần kinh, bảo vệ tế bào não và tăng cường chức năng nhận thức:

Một là, tác dụng an thần, chống lo âu: Nhiều thành phần trong thuốc có hoạt tính an thần tự nhiên. Ví dụ, Toan táo nhân (hạt táo chua) giàu jujuboside có tác dụng gây ngủ và giải lo âu, thường dùng điều trị mất ngủ. Viễn chí chứa các saponin triterpenoid (tenuigenin...) đã được chứng minh có tác dụng giảm lo âu, chống trầm cảm và cải thiện học tập, trí nhớ trên mô hình thực nghiệm. Phục thần (Poria) cũng có tác dụng an thần nhẹ, giảm căng thẳng. Long nhãn nhục (cùi nhãn) trong Đông y gọi là quý dược dưỡng tâm huyết, và hiện nay cũng có nghiên cứu cho thấy chiết xuất long nhãn giúp giảm lo âu, cải thiện giấc ngủ nhờ tác động điều hòa lên thần kinh. Đáng chú ý, một nghiên cứu dược lý về bài thuốc tương tự Quy Tỳ Thang (gọi là Kamikihito trong tiếng Nhật) cho thấy tác dụng giải lo âu có liên quan đến việc điều chỉnh thụ thể GABA_A và serotonin (5-HT_2A) trong não – đây đều là những đích tác động của các thuốc an thần, chống lo âu hiện đại.

Hai là, tác dụng tăng cường trí nhớ, nhận thức: Quy Tỳ Nghi Hưng Long gồm các vị vừa bổ khí huyết, vừa hoạt hóa tuần hoàn não và tăng cường dẫn truyền thần kinh. Đẳng sâm, Hoàng kỳ giúp tăng biên độ chuyển hóa và sức bền, qua đó cải thiện sự tỉnh táo và khả năng tập trung. Viễn chí từ xa xưa đã được dùng làm thuốc “thông minh” giúp “minh tâm, tăng trí nhớ”. Các nghiên cứu gần đây cho thấy Polygala (Viễn chí) có thể thúc đẩy sự phát triển của tế bào thần kinh và tăng biểu hiện yếu tố dinh dưỡng thần kinh (như NGF), đồng thời cải thiện khả năng học tập ở động vật thí nghiệm. Hơn nữa, một số thử nghiệm trên mô hình suy giảm nhận thức đã chứng minh bài thuốc Quy Tỳ (dưới dạng Jia Wei Gui Pi Tang hoặc Kamikihito) có tác dụng bảo vệ thần kinh đa dạng: tăng mật độ các synap và sợi trục trong não, tăng cường dẫn truyền cholinergic (bằng cách tăng hoạt tính enzyme choline acetyltransferase và tăng thụ thể acetylcholine muscarinic), đồng thời kích thích sự mọc dài của sợi trục thần kinh ở tế bào vỏ não nuôi cấy. Trên mô hình chuột Alzheimer, bài thuốc còn giảm hình thành mảng amyloid-beta ở vỏ trán và hồi hải mã. Những cơ chế này góp phần lý giải tại sao bài thuốc lại cải thiện được trí nhớ và khả năng nhận thức. Thậm chí, một nghiên cứu so sánh cho thấy chuột bình thường dùng bài thuốc này có khả năng nhớ tốt hơn so với đối chứng, khẳng định hiệu quả tăng cường trí nhớ của công thức.

Ba là, tác dụng điều hòa trục não bộ – nội tiết – miễn dịch: Các vị thuốc bổ khí (Hoàng kỳ, Đẳng sâm, Bạch truật) nổi tiếng với tác dụng tăng cường hệ miễn dịch và chống viêm. Trong bối cảnh nhiều rối loạn phát triển thần kinh như ASD có liên quan đến tình trạng viêm thần kinh, rối loạn miễn dịch, tác dụng chống viêm của bài thuốc có thể hỗ trợ bảo vệ não. Nghiên cứu của Lý Ưu Quyên và cộng sự (2024) trên trẻ tự kỷ (sẽ trình bày chi tiết ở mục 3) cho thấy Quy Tỳ Thang gia giảm giúp cải thiện triệu chứng ASD thể tâm tỳ hư thông qua việc ức chế các cytokine viêm và điều hòa chất dẫn truyền thần kinh trong cơ thể. Ngoài ra, một số thành phần như Long nhãn còn có thể tác động tới trục hạ đồi – tuyến yên – thượng thận, giảm phóng thích hormon stress (cortisol) qua đó ổn định tâm trạng và giấc ngủ.

Tóm lại, dưới góc nhìn hiện đại, Quy Tỳ Nghi Hưng Long có tác dụng an thần kinh, tăng cường chức năng nhận thức và bảo vệ não bộ một cách toàn diện. Điều này phù hợp với các công dụng truyền thống (dưỡng tâm, an thần, ích trí) và mở ra triển vọng ứng dụng bài thuốc trong hỗ trợ các rối loạn chức năng não bộ như suy giảm trí nhớ, mất ngủ, lo âu thần kinh, cũng như hỗ trợ trong các rối loạn phát triển như ASD, ADHD.

II. ỨNG DỤNG LÂM SÀNG CỦA QUY TỲ NGHI HƯNG LONG VỚI GIẤC

NGỦ, TRÍ NHỚ, AN THẦN KINH Ở ASD VÀ ADHD

Dựa trên các phân tích ở trên, có thể thấy Quy Tỳ Nghi Hưng Long có những tác dụng phù hợp để hỗ trợ các vấn đề về giấc ngủ, lo âu và trí nhớ ở trẻ tự kỷ và trẻ tăng động. Phần này sẽ trình bày cụ thể hơn về khả năng ứng dụng lâm sàng của bài thuốc đã được kiểm chứng qua thực tế các đối tượng sử dụng và kinh nghiệm thực hành, cũng như phạm vi đối tượng có thể hưởng lợi.

2.1. Hỗ trợ cải thiện giấc ngủ và giảm lo âu

Mất ngủ và lo âu là triệu chứng thường gặp ở cả ASD và ADHD, đồng thời cũng nằm trong phạm vi chỉ định cổ điển của Quy Tỳ Thang. Với thành phần an thần (Toan táo nhân, Phục thần, Viễn chí, Long nhãn), Quy Tỳ Nghi Hưng Long giúp trẻ dễ ngủ hơn, ngủ sâu giấc hơn. Theo hướng dẫn sử dụng, thuốc có thể dùng cho người rối loạn giấc ngủ: mất ngủ, ngủ hay mộng mị, ngủ không liền giấc[28]. Trên thực tế, nhiều phụ huynh đã sử dụng các chế phẩm đông y có thành phần Toan táo nhân, Viễn chí để cải thiện giấc ngủ cho trẻ tự kỷ/ADHD, nhận thấy con dễ đi vào giấc ngủ và ít quấy đêm hơn. Một lợi thế của thuốc đông y dạng hoàn là tác dụng êm dịu, ít gây lệ thuộc như thuốc tây an thần. Tuy nhiên, cũng cần lưu ý thuốc có thể gây chút buồn ngủ ban ngày ở một số trẻ nhạy cảm (do tác dụng an thần), vì vậy không nên dùng trước khi trẻ tham gia hoạt động đòi hỏi tập trung cao như học hành buổi sáng. Thông tin từ nhà sản xuất cũng khuyến cáo thuốc gây buồn ngủ, không dùng khi cần lái xe, vận hành máy móc – tuy khuyến cáo này áp dụng cho người lớn, nhưng nó cho thấy tác dụng an thần khá rõ của thuốc.

Bên cạnh giấc ngủ, lo âu và dễ kích động ở trẻ ASD/ADHD cũng có thể giảm nhờ Quy Tỳ Nghi Hưng Long. Trẻ tự kỷ thường có những giai đoạn hưng cảm, khó chịu, la hét do lo âu hoặc quá tải cảm giác; trẻ ADHD cũng dễ nóng nảy, cáu kỉnh.

Các vị thuốc dưỡng tâm như Long nhãn, Viễn chí được chứng minh có tác dụng làm dịu tâm trạng. Kamikihito (Gia vị Quy Tỳ Thang) – một bài thuốc tương đương – đã được dùng ở Nhật Bản để trị lo âu, trầm cảm cho người lớn, kết quả tốt. Cơ chế là tăng cường hoạt động của hệ GABA và serotonin như đã đề cập. Do đó, có thể kỳ

vọng Quy Tỳ Nghi Hưng Long sẽ giúp ổn định cảm xúc, giảm bồn chồn lo lắng ở trẻ, đặc biệt hữu ích cho những trẻ tự kỷ hay lo sợ vô cớ, khó thư giãn hoặc trẻ ADHD hay bứt rứt, hung hăng. Thực tế, trong y văn cổ, bài thuốc này đã được dùng cho chứng “tỳ hư tâm khiếp” (tỳ khí hư nhược gây ra trạng thái hay sợ hãi, giật mình).

Hướng dẫn sử dụng hiện đại cũng chỉ ra thuốc dùng tốt cho người hay lo sợ, đánh trống ngực, hồi hộp, suy nhược thần kinh.

2.2. Tăng cường trí nhớ và khả năng nhận thức

Mục tiêu quan trọng đối với trẻ ASD/ADHD là cải thiện chú ý, trí nhớ và kỹ năng học tập. Quy Tỳ Nghi Hưng Long vốn nổi tiếng là bài thuốc “ích trí an thần” – tức làm mạnh trí nhớ và giúp tinh thần minh mẫn. Theo quan niệm Đông y, khi tâm tỳ được bổ, trí nhớ (do Tỳ chủ) sẽ tốt lên, thần trí (do Tâm chủ) sẽ minh mẫn. Hiện đại cũng cho thấy các thành phần bài thuốc có thể cải thiện hiệu suất nhận thức như đã phân tích (tăng dẫn truyền acetylcholine, tăng độ dẻo synap thần kinh).

Một số nghiên cứu lâm sàng tại Trung Quốc đã đánh giá hiệu quả của bài Quy Tỳ Thang (hoặc dạng gia giảm) trên trẻ tự kỷ và ADHD:

Đối với phổ tự kỷ (ASD): Zhang và cộng sự (2023) đã tiến hành thử nghiệm trên 64 trẻ ASD thể tâm tỳ hư (phân loại theo Đông y). Kết quả cho thấy nhóm được bổ sung Quy Tỳ Thang bên cạnh can thiệp phục hồi chức năng tiến bộ hơn rõ rệt sovới nhóm chứng chỉ phục hồi đơn thuần. Cụ thể, các thang điểm hành vi tự kỷ (ABC, CARS) và nhận thức, bắt chước, ngôn ngữ (PEP-3) của nhóm dùng thuốc cải thiện tốt hơn đáng kể. Tỷ lệ đáp ứng lâm sàng (dựa trên cải thiện triệu chứng) cũng cao hơn ở nhóm có dùng bài thuốc. Nghiên cứu của Lý Ưu Quyên (2024) còn cho thấy bài thuốc giúp cải thiện các mặt hành vi, nhận thức, ngôn ngữ của trẻ ASD nhờ tác động điều hòa miễn dịch thần kinh (giảm yếu tố viêm) và cân bằng chất dẫn truyền. Như vậy, có cơ sở khoa học ban đầu ủng hộ việc dùng Quy Tỳ Thang để hỗ trợ trẻ tự kỷ, đặc biệt những cháu thuộc thể trạng khí huyết hư (dấu hiệu: xanh xao, mệt mỏi, hay ốm vặt, mất ngủ).

Đối với thể ADHD: Một nghiên cứu tại Trung Quốc trên 91 trẻ ADHD dạng có khó khăn học tập chia thành 2 nhóm: nhóm can thiệp hành vi đơn thuần và nhóm kết hợp dùng Quy Tỳ Thang gia giảm trong 2 tháng. Kết quả, nhóm dùng bài thuốc đạt tổng hiệu quả điều trị 88,9% so với 65,2% ở nhóm chứng (p<0,01). Điểm Conners về triệu chứng ADHD sau điều trị giảm rõ rệt ở nhóm dùng thuốc (cải thiện về mức độ chú ý, giảm hiếu động). Khả năng học tập của trẻ (đánh giá qua tình trạng học tập kém) cũng cải thiện hơn nhóm không dùng thuốc. Thang điểm Weiss về chức năng xã hội và gia đình của trẻ ADHD cho thấy nhóm dùng thuốc cải thiện tốt hơn (trẻ thích nghi tốt hơn ở nhà và trường). Nghiên cứu kết luận rằng Quy Tỳ Thang gia giảm có hiệu quả đáng kể ở trẻ ADHD kèm học kém, nên được khuyến khích áp dụng. Kết quả này phù hợp với kinh nghiệm lâm sàng: những trẻ ADHD thuộc thể “tâm tỳ hư” (dấu hiệu: mệt mỏi, chú ý kém, trí nhớ giảm, ngủ kém, ăn kém) khi được bổ tâm tỳ bằng Quy Tỳ Thang thường tập trung tốt hơn, giảm hẳn tình trạng lơ đễnh và ghi nhớ bài vở khá hơn. Ngay cả thầy thuốc phương Tây cũng thừa nhận việc bổ tỳ vị, dưỡng tâm thần bằng đông y có thể giúp cải thiện một số trường hợp ADHD thể suy nhược.

Dĩ nhiên, không phải mọi trẻ ADHD đều hợp với bài thuốc này – như bác sĩ Châu (Chongqing, TQ) cảnh báo, Quy Tỳ Thang chỉ hiệu quả khi đúng cơ địa (thể tâm tỳ hư), không phải giải pháp vạn năng. Vì vậy, cần khám và đánh giá đúng thể bệnh của trẻ trước khi dùng thuốc.

Trong rối loạn lo âu, suy nhược thần kinh ở người lớn: Không chỉ trẻ em, người trưởng thành bị lo âu mạn tính, suy nhược thần kinh, suy giảm trí nhớ do stress cũng có thể hưởng lợi từ Quy Tỳ Nghi Hưng Long. Thuốc có chỉ định cho người hồi hộp, hay quên, suy nhược thần kinh. Một số báo cáo trường hợp cho thấy bệnh nhân lo âu kéo dài, mất ngủ, trí nhớ giảm khi dùng bài thuốc này đã đỡ hồi hộp, ngủ ngon và đầu óc tỉnh táo hơn sau vài tuần. Bài thuốc cũng đã được ứng dụng hỗ trợ trong hội chứng tiền mãn kinh (lo âu, mất ngủ ở phụ nữ tiền mãn kinh) với kết quả khả quan do nó có thêm tác dụng ổn định tâm trạng, chống đánh trống ngực và điều kinh (nhờ bổ huyết). Những điều này mở rộng phạm vi ứng dụng: ngoài trẻ em, người lớn bị rối loạn lo âu, trầm cảm nhẹ, mất ngủ, suy giảm trí nhớ (kể cả người cao tuổi) cũng có thể dùng Quy Tỳ Nghi Hưng Long như một liệu pháp hỗ trợ an thần, tăng cường chức năng não bộ.

Qua thực tế, đối với các bệnh nhân là người lớn gặp hội chứng tiền đình, khó ngủ, tiểu đêm…, cũng như nhiều phụ huynh có con là trẻ rối loạn phổ tự kỷ, tăng động, giảm chú ý, rối loạn giấc ngủ sau khi sử dụng Quy Tỳ Nghi Hưng Long đều chia sẻ về kết quả cho phản hồi tích cực như: giấc ngủ ngủ ngon hơn và giảm các cơn khó chịu về đêm, từ đó ban ngày đã tập trung hơn trong các buổi can thiệp. Dù các bằng chứng còn cần tiếp tục nghiên cứu, xu hướng sử dụng y học cổ truyền hỗ trợ cho ASD và ADHD đang ngày càng phổ biến, đặc biệt tại châu Á nơi các bài thuốc cổ phương được tin cậy.

2.3. Đối tượng phù hợp

Từ những phân tích trên, có thể định hướng một số đối tượng cụ thể nên cân nhắc dùng Quy Tỳ Nghi Hưng Long:

(1). Trẻ em mắc ASD có biểu hiện mất ngủ, lo âu, kém tập trung – nhất là dạng tự kỷ chức năng cao hoặc trung bình, có nhận thức nhưng khó khăn về giấc ngủ và chú ý. Đặc biệt nếu kèm dấu hiệu khí huyết hư (biếng ăn, thể trạng yếu) thì rất hợp.

(2). Trẻ em mắc ADHD thuộc tuýp “thiếu tập trung, mệt mỏi” hơn là quá tăng động; hoặc trẻ ADHD đang dùng thuốc tây bị mất ngủ, có thể dùng thêm để cải thiện giấc ngủ và giảm liều thuốc kích thích.

(3). Trẻ em có rối loạn lo âu mạn tính (không hẳn ASD/ADHD nhưng lo âu, khó ngủ, hay sợ hãi, học hành sa sút do căng thẳng). Quy Tỳ có thể giúp trấn tĩnh, nâng cao tinh thần.

(4). Người lớn suy nhược thần kinh, rối loạn lo âu, mất ngủ, giảm trí nhớ nhẹ. Đây là đối tượng cổ điển của bài thuốc: nhiều người trung niên, cao tuổi dùng Quy Tỳ hoàn để ngủ ngon và minh mẫn hơn.

Tuy nhiên, cần nhấn mạnh: Quy Tỳ Nghi Hưng Long không phải là thuốc điều trị đặc hiệu cho các rối loạn phát triển. Vai trò của nó chủ yếu là hỗ trợ cải thiện một số triệu chứng (ngủ, lo âu, trí nhớ), không thay thế được các liệu pháp giáo dục, tâm lý chuyên biệt cho ASD/ADHD. Do đó, việc dùng thuốc nên nằm trong một kế hoạch can thiệp toàn diện.

Tóm lại, việc dùng Quy Tỳ Nghi Hưng Long khá an toàn và tiện dụng. Phụ huynh cần tuân thủ liều khuyến cáo, kiên trì đủ liệu trình và kết hợp chế độ chăm sóc phù hợp. Trước khi cho trẻ dùng, nên khám bác sĩ chuyên khoa YHCT để xác định đúng thể bệnh và được tư vấn theo dõi. Khi sử dụng đúng, thuốc sẽ phát huy hiệu quả hỗ trợ mà hầu như không gây phiền toái nào đáng kể cho sức khỏe của trẻ.

III. KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ

3.1. Kết luận

Thuốc Quy Tỳ Nghi Hưng Long (dựa trên bài cổ phương Quy Tỳ Thang) là một giải pháp y học cổ truyền đầy tiềm năng trong việc hỗ trợ chăm sóc sức khỏe não bộ, cải thiện trí nhớ và an thần kinh. Nhờ sự kết hợp hài hòa các dược liệu bổ khí, bổ huyết, an thần, bài thuốc tác động đa chiều lên hệ thần kinh trung ương: giúp ngủ ngon, giảm lo âu, tăng cường khả năng tập trung và ghi nhớ, đồng thời bồi bổ sức khỏe tổng thể. Đặc biệt, trong bối cảnh trẻ em mắc rối loạn phổ tự kỷ và ADHD ngày càng gia tăng, Quy Tỳ Nghi Hưng Long nổi lên như một liệu pháp bổ trợ an toàn, lành tính có thể dùng song song với các can thiệp chuyên môn khác để nâng cao chấtlượng cuộc sống cho các em.

Các nghiên cứu và thực tiễn lâm sàng cho thấy hiệu quả đáng khích lệ của bài thuốc: trẻ tự kỷ dùng thuốc cải thiện hành vi, nhận thức tốt hơn so với chỉ can thiệp hành vi đơn thuần; trẻ ADHD kết hợp thuốc đạt tiến bộ rõ rệt về điểm chú ý, giảm tăng động so với nhóm chứng. Thuốc cũng giúp người bệnh ngủ sâu giấc, bớt hồi hộp lo âu, đúng như công năng “dưỡng tâm an thần” đã được khẳng định qua hàng thế kỷ.

Quan trọng hơn, chưa ghi nhận tác dụng phụ nghiêm trọng nào, thuốc hầu như an toàn cho cả trẻ em và người lớn nếu dùng đúng chỉ dẫn.

3.2. Khuyến nghị ứng dụng trong cộng đồng

Để phát huy vai trò của Quy Tỳ Nghi Hưng Long trong chăm sóc sức khỏe não bộ cộng đồng, đặc biệt cho trẻ em có rối loạn phát triển, chúng tôi đề xuất một số định hướng sau:

Thứ nhất, phối hợp Đông – Tây y trong điều trị ASD và ADHD: Các cơ sở y tế, trung tâm can thiệp nên xem xét đưa liệu pháp đông y (như dùng Quy Tỳ Nghi Hưng Long, châm cứu, xoa bóp) vào phác đồ hỗ trợ cho trẻ ASD/ADHD bên cạnh liệu pháp hành vi và giáo dục đặc biệt. Sự kết hợp này có thể giúp giảm liều thuốc tây, giảm tác dụng phụ, đồng thời tăng hiệu quả tổng thể (ví dụ: trẻ tập trung học tốthơn nhờ ngủ ngon). Tại Việt Nam, một số bệnh viện y học cổ truyền hoặc khoa YHCT của bệnh viện Nhi đã bắt đầu triển khai mô hình này, cần được mở rộng.

Thứ hai, tăng cường nghiên cứu khoa học: Mặc dù kinh nghiệm sử dụng Quy Tỳ Thang rất phong phú, nhưng nghiên cứu lâm sàng chuẩn hóa trên đối tượng ASD, ADHD tại Việt Nam còn thiếu. Cần có những thử nghiệm lâm sàng, nghiên cứu theo dõi đánh giá mức độ cải thiện giấc ngủ, chú ý, nhận thức của trẻ khi dùng thuốc, có nhóm chứng so sánh. Đồng thời, nghiên cứu cơ chế dược lý sâu hơn (ví dụ: đo nồng độ chất dẫn truyền thần kinh, đánh giá chỉ số viêm thần kinh trước-sau điều trị) để thuyết phục giới khoa học và cộng đồng y tế. Việc này sẽ giúp hợp thức hóa và chuẩn hóa việc ứng dụng thuốc trong thực hành.

Thứ ba, giáo dục và truyền thông: Cộng đồng (đặc biệt phụ huynh trẻ tự kỷ, tăng động) cần được cung cấp thông tin khoa học, trung thực về các liệu pháp Đông y hỗ trợ. Tránh tình trạng hoặc là nghi ngờ hoàn toàn, hoặc là tin theo quảng cáo quá đà. Các chuyên gia nên tổ chức hội thảo, tập huấn về vai trò của các bài thuốc cổ truyền như Quy Tỳ Nghi Hưng Long, hướng dẫn cách nhận biết đối tượng phù hợp, cách dùng an toàn. Nếu phụ huynh hiểu đúng, họ sẽ hợp tác tốt hơn trong liệu trình điều trị kết hợp.

Thứ tư, phối hợp với các biện pháp khác: Hiệu quả của Quy Tỳ Nghi Hưng Long sẽ tối ưu nếu được đặt trong chương trình can thiệp đa mô thức. Chúng tôi khuyến nghị kết hợp thuốc với can thiệp tâm lý – giáo dục và chăm sóc dinh dưỡng.

Tóm lại, việc kết hợp tinh hoa y học cổ truyền và y học hiện đại một cách khoa học sẽ mang lại lợi ích tối ưu, giúp các trẻ không may mắc ASD, ADHD có cơ hội phát triển tốt hơn về trí tuệ và cảm xúc, đồng thời nâng cao chất lượng sống cho bản thân các em và gia đình. Bài thuốc Quy Tỳ Nghi Hưng Long đã được cấp phép và trải qua thực thế ứng dụng khu biệt cho kết quả tích cực sẽ được ứng dụng rộng rãi hơn như một phần của chiến lược can thiệp tổng thể cho rối loạn phát triển ở trẻ em./.

Tài liệu tham khảo

1. SKĐS (2019): giới thiệu Quy tỳ thang, dẫn Hải Thượng Lãn Ông, mô tả phạm vi chứng trị Tâm–Tỳ.

2. Jia-Wei Gui Pi Tang ở rối loạn hành vi – tâm lý trong sa sút trí tuệ(Psychogeriatrics, 2023): cải thiện kích động, lo âu, ức chế… trong nghiên cứu lâm sàng.