Đánh giá sự tuân thủ điều trị của người bệnh tăng huyết áp tại Bệnh viện Y dược cổ truyền Trà Vinh

TÓM TẮT

Mục tiêu: Nghiên cứu được thực hiện nhằm đánh giá mức độ tuân thủ điều trị của người bệnh tăng huyết áp tại Bệnh viện Y Dược cổ truyền Trà Vinh, từ đó làm cơ sở để triển khai các chương trình giáo dục sức khỏe phù hợp nhằm nâng cao hiệu quả điều trị và phòng ngừa biến chứng.

Phương pháp: Nghiên cứu mô tả cắt ngang.

Kết quả: Đặc điểm dân số học: 52% là nữ; 87% sống tại nông thôn; 75% có trình độ học vấn tiểu học hoặc THCS; 87% người bệnh trên 50 tuổi. Kiến thức: 62% xác định đúng tăng huyết áp là huyết áp ≥140/90 mmHg; 58% biết biến chứng não; 100% biết cần giảm muối, nhưng chỉ 3% biết kiểm soát cân nặng và béo phì. Thái độ & tuân thủ: 100% dùng thuốc đúng toa; 96% không bỏ thuốc; 97% kiểm tra huyết áp thường xuyên; 100% tuân thủ chế độ ăn và sinh hoạt. Yếu tố ảnh hưởng: Tuổi, trình độ học vấn và nơi sinh sống có ảnh hưởng rõ rệt đến mức độ hiểu biết và tuân thủ.

Kết luận: Mặc dù người bệnh có mức độ tuân thủ dùng thuốc và chế độ sinh hoạt tương đối cao, nhưng hiểu biết về bệnh và dự phòng biến chứng vẫn còn hạn chế, đặc biệt là các yếu tố nguy cơ như thừa cân, chế độ dinh dưỡng và vận động. Cần tăng cường các chương trình tư vấn cá thể hóa và truyền thông giáo dục sức khỏe phù hợp với trình độ dân trí và điều kiện sống.

Từ khóa: Tăng huyết áp, giáo dục sức khỏe, bệnh mãn tính.

Abstract:

Objective: The study was conducted to assess the level of treatment adherence among hypertensive patients at Tra Vinh Traditional Medicine Hospital, thereby providing a basis for implementing appropriate health education programs to improve treatment effectiveness and prevent complications.

Methods: Cross-sectional descriptive study.

Results: Demographic characteristics: 52% female; 87% live in rural areas; 75% have primary or secondary education; 87% are over 50 years old. Knowledge: 62% correctly identified hypertension as blood pressure ≥140/90 mmHg; 58% knew about stroke complications; 100% knew the need to reduce salt intake, but only 3% knew how to control weight and obesity. Attitude & adherence: 100% took medication as prescribed; 96% did not skip medication; 97% regularly checked blood pressure; 100% adhered to diet and lifestyle. Influencing factors: Age, education level, and place of residence significantly affected understanding and adherence levels. Conclusion: Although patients have relatively high adherence to medication and lifestyle, their knowledge about the disease is limited.

Doi:

Keywords: Hypertension, health education, chronic disease.

Ngày nhận bài: 22/1/2026

Ngày hoàn thiện biên tập: 25/1/2026

Ngày duyệt đăng: 25/1/2026

ĐẶT VẤN ĐỀ

Tăng huyết áp là 1 trong những bệnh lý tim mạch phổ biến, thường gặp và đang trở thành mối đe dọa đến sức khỏe cộng đồng trên toàn thế giới. Tăng huyết áp được gọi là “ kẻ giết người thầm lặng” bởi vì trong nhiều trường hợp mặc dù không có dấu hiệu cảnh báo nào, nhưng khi xuất hiện thì bệnh nhân đã có nhiều biến chứng, ảnh hưởng đến sức khỏe.

Theo khuyến nghị của Bộ y tế về điều trị bệnh tăng huyết áp, tuân thủ chế độ điều trị không những bao gồm dùng thuốc kéo dài theo đúng chỉ dẫn của bác sĩ mà còn bao gồm thay đổi lối sống và hành vi kiến thức của người bệnh. Đạt được điều này đòi hỏi người bệnh, người nhà người bệnh phải có kiến thức và thái độ về bệnh. Do đó đề tài này được thực hiện nhằm “Đánh giá sự tuân thủ điều trị của người bệnh bệnh tăng huyết áp tại Bệnh viện Y Dược cổ truyền Trà Vinh ”

MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU:

• Mục tiêu tổng quát: Đánh giá sự tuân thủ điều trị của người bệnh, bệnh tăng huyết áp tại Bệnh viện Y Dược cổ truyền Trà Vinh.
• Mục tiêu cụ thể:

+ Đánh giá kiến thức của người bệnh, bệnh tăng huyết áp.

+ Đánh giá thái độ của người bệnh trong điều trị tăng huyết áp.

+ Đánh giá thái độ của người bệnh về các biện pháp dự phòng bệnh tái phát.

CHƯƠNG I. TỔNG QUAN TÀI LIỆU

1. Một số khái niệm

1.1. Khái niệm về người bệnh, người bệnh nội trú:

Người bệnh là đối tượng được nhận dịch vụ chăm sóc sức khỏe. Người bệnh phần lớn bị ốm, bị bệnh hoặc bị thương và cần được điều trị bởi bác sĩ, y tá, nhà tâm lý học, nha sĩ… hoặc nhà cung cấp dịch vụ chăm sóc sức khỏe khác. Đơn giản hơn thì người bệnh được hiểu là người sử dụng dịch vụ khám bệnh, chữa bệnh.

Người bệnh nội trú (Inpatient), được định nghĩa theo từ điển Cambridge, là người vào bệnh viện để được chăm sóc y tế và ở đó một hoặc nhiều đêm trong khi họ đang được điều trị.

Định nghĩa tuân thủ - WHO định nghĩa tuân thủ (adherence) là mức độ hành vi của người bệnh trong việc thực hiện đúng các khuyến cáo đã được thống nhất giữa họ và nhân viên y tế về việc sử dụng thuốc, thay đổi chế độ ăn và/hoặc thay đổi lối sống . Nó bao gồm việc bắt đầu điều trị, thực hiện đầy đủ chế độ được kê toa và ngưng điều trị bằng thuốc. Định nghĩa này nhấn mạnh việc BN nên được tích cực tham gia cùng với nhân viên y tế trong việc chăm sóc sức khỏe của chính họ. Từ đó, nhân viên y tế có thể tối ưu hóa việc sử dụng thuốc trên từng cá thể và đồng thời giúp cải thiện tính tuân thủ, nâng cao hiệu quả điều trị và giảm chi phí cho BN. Điều này đặc biệt có ý nghĩa trên những BN mắc các bệnh mạn tính và có lộ trình điều trị kéo dài như bệnh THA.

1.2. Khái niệm tăng huyết áp:

Huyết áp là một chỉ số cho biết áp lực máu tác động lên thành mạch trong cơ thể. Số đo huyết áp được biểu diễn bằng đơn vị mmHg bao gồm 2 thành phần: Trị số huyết áp tâm thu (số ở trên) nói lên khả năng bơm máu của tim, trị số huyết áp tâm trương (số ở dưới) nói lên trương lực của động mạch để duy trì dòng máu chảy trong hệ thống mạch máu.

Bình thường số đo huyết áp tâm thu dao động từ 90 đến 139 mmHg và huyết áp tâm trương từ 60 đến 89 mmHg (phải đo lúc nghỉ). Bệnh tăng huyết áp là một bệnh lý trong đó trị số huyết áp lúc nghỉ cao hơn mức bình thường: tăng huyết áp tâm thu đơn thuần khi ≥ 140 mmHg, tăng huyết áp tâm trương đơn thuần khi ≥ 90 mmHg, hoặc tăng cả hai.

Bệnh tăng huyết áp thường không có triệu chứng, chỉ được phát hiện nhờ đo huyết áp. Một số trường hợp khi cơn tăng huyết áp xảy ra nhanh (cấp tính) và trị số huyết áp tăng rất cao (> 160 – 180/100 mmHg) bệnh nhân có thể thấy nhức đầu vùng đỉnh và sau gáy, hoặc chóng mặt, xây xẩm. Nặng hơn nữa bệnh nhân có thể bị mờ mắt, buồn nôn và nôn, khó thở, đau ngực, co giật và rối loạn tri giác (bệnh não do huyết áp, có thể xảy ra khi huyết áp tăng vọt > 210 - 220/120 mmHg): những trường hợp này cần phải khẩn trương đưa bệnh nhân vào bệnh viện để được kiểm soát huyết áp nhanh chóng và nghiêm ngặt.

Theo ước tính của Tổ chức Y tế thế giới (WHO), hiện có khoảng 1 tỷ người trên thế giới mắc bệnh tăng huyết áp và con số này sẽ tăng lên 1,5 tỷ người năm 2025, mỗi năm có khoảng 9,4 triệu người tăng huyết áp đã tử vong. Ở Việt Nam theo kết quả điều tra mới nhất của Bộ Y Tế cho thấy có 25% dân số mắc bệnh về tim mạch và tăng huyết áp. Mỗi năm Việt Nam ghi nhận thêm khoảng 200 nghìn ca đột quỵ mới, 80% trong đó là người tăng huyết áp. Trong những năm gần đây, bệnh tăng huyết áp có xu hướng trẻ hóa, ghi nhận ở những bệnh nhân còn trẻ ở độ tuổi 30 – 40. Tại Việt Nam có khoảng 12 triệu người tăng huyết áp. Vì vậy có kiến thức về bệnh tăng huyết áp và các phương pháp đề phòng mang ý nghĩa hết sức quan trọng.

CHƯƠNG II.

ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

2.1 Thời gian và địa điểm nghiên cứu: Bệnh viện Y Dược cổ truyền tỉnh Trà Vinh

• Thời gian nghiên cứu: 08 tháng (từ ngày /4/2023 đến /11/2023).
• Địa điểm nghiên cứu: Tại Khoa Nội, Khoa Châm Cứu Bệnh viện Y Dược cổ truyền Trà Vinh

2.2. Đối tượng nghiên cứu:

2.2.1 Tiêu chí chung:

• ​​​​​Là người bệnh được chẩn đoán tăng huyết áp điều trị nội trú tại Khoa Nội, Khoa Châm cứu.
• Không phân biệt nam, nữ.
• Người tham gia phỏng vấn > 18 tuổi.
• Đồng ý tham gia phỏng vấn.

2.2.2 Tiêu chí loại trừ:

• Thời gian nằm viện < 4 ngày.
• Người bệnh không đủ tỉnh táo để trả lời câu hỏi.
• Không đồng ý tham gia phỏng vấn.

2.3 Phương pháp nghiên cứu:

- Phương pháp nghiên cứu: Điều tra cắt ngang

2.4 Cỡ mẫu:

- Mẫu trọn

2.5. Thu thập số liệu:

- Đánh giá kiến thức của người bệnh thông qua bộ câu hỏi được thiết kế sẵn (mỗi người bệnh chỉ tham gia phỏng vấn một lần duy nhất).

2.6 Xử lý số liệu:

- Mã hoá, nhập số liệu và phân tích kết quả bằng file Excel.

2.7. Thời gian nghiên cứu: Quí II 2023.

2.8. Định nghĩa các biến số:

- Biến số là đặc tính của người, sự vật, hiện tượng biến thiên theo các đối tượng khác nhau và điều kiện khác nhau.

• Phân loại biến số: có 2 loại.
  • Biến định lượng: là biến số miêu tả các giá trị đo lường bằng các con số.
  • Biến định tính: là biến miêu tả các giá trị đo lường bằng các chữ cái, chữ số hay ký hiệu được xếp vào các nhóm khác nhau.

+ Tăng huyết áp:

• Huyết áp tối đa: ≥ 140mmHg
• Huyết áp tối thiểu: >90mmHg
• Đau đầu, chóng mặt, mặt đỏ bừng, ù tai.

• Mỏi cổ gáy, đau tức ngực

+ Biến chứng tăng huyết áp: có biến chứng ở 4 cơ quan gồm tim, mắt, não thận

+ Chế độ ăn uống:

• < 5gam muối/ ngày = 1 muỗng cà phê.

• Hạn chế ăn ngũ tạng động vật.

• Kiêng chất béo, béo phì.

• Hạn chế thừa cân, béo phì.

+ Tuân thủ chế độ điều trị:

• Sử dụng thuốc đúng theo toa.

• Uống thuốc đúng thời gian.

• Không ngưng thuốc, hay bỏ thuốc.

+ Tư vấn sức khỏe:

• Kiểm tra huyết áp 2 lần/ ngày.

• Không kiểm tra huyết áp 2 lần/ ngày

2.9 Vấn đề y đức trong nghiên cứu: Nghiên cứu trên không vi phạm về Y đức vì đã được sự đồng ý của người bệnh và được thực hiện tại Bệnh viện Y Dược cổ truyền Trà Vinh.

CHƯƠNG III.

KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU

3. Kết quả nghiên cứu:

3.1. Kiến thức của người bệnh về bệnh tăng huyết áp:

Thế nào gọi là bệnh tăng huyết áp: Người bệnh biết tăng huyết áp khi đo Huyết áp≥140/90 mmHg (62%), biết qua triệu chứng chóng mặt ù tai(14%), biết qua triệu chứng nhức đầu đỏ mặt(22%) và biết qua triệu chứng mỏi cổ gáy đau tức ngực(2%).

Biết được biến chứng của bệnh tăng huyết áp: Người bệnh biết được biến chứng của tăng huyết áp lên tim(40%), biến chứng lên não(58%), biết biến chứng lên mắt(1%), và lên thận(1%).

Chế độ ăn uống của bệnh tăng huyết áp : Người bệnh biết cách ăn hạn chế muối là(100%), biết hạn chế ăn ngũ tạng động vật là (59%), người biết cách ăn hạn chế dầu mỡ(37%), người biết cách hạn chế thừa cân, béo phì(3%).

Hút thuốc lá liên quan đến tăng huyết áp: Qua khảo sát người bệnh có hiểu biết hút thuốc lá liên quan đến tăng huyết áp (80%), không biết hút thuốc lá liên quan đến tăng huyết áp(20%).

Tính di truyền của bệnh tăng huyết áp: Người bệnh biết tăng huyết áp có tính di truyền (34%), biết không có di truyền(66%).

3.2. Thái độ của người bệnh về bệnh tăng huyết áp:

Tuân thủ điều trị của bác sĩ: Kết quả cho thấy người bệnh tuân thủ điều trị về sử dụng thuốc đúng theo toa của Bác sĩ (100%), tuân thủ về uống thuốc đúng thời gian là (98%), và tuân thủ không ngưng thuốc hay bỏ thuốc (96%).

Tuân thủ theo chế độ ăn uống, sinh hoạt trong điều trị: Người bệnh trong thời gian điều trị có tuân thủ theo chế độ ăn uống, sinh hoạt (100%).

Tư vấn sức khỏe: Người bệnh biết kiểm tra huyết áp 2 lần/ ngày (97%), và không kiểm tra 2 lần/ ngày (3%).

CHƯƠNG IV

4.1. BÀN LUẬN - KIẾN NGHỊ

Qua khảo sát đánh giá sự tuân thủ điều trị của người bệnh bệnh tăng huyết áp tại bệnh viện chúng tôi nhận thấy:

• Bệnh tăng huyết áp ở nam (chiếm 48%) và ở nữ (chiếm 52%). Như vậy cả hai giới đều có thể mắc bệnh tương đương nhau.
• Người sinh sống ở nông thôn mắc bệnh nhiều hơn ở thành thị (87%).
• Người bệnh biết tăng huyết áp khi đo Huyết áp≥140/90 mmHg (62%), biết qua triệu chứng chóng mặt ù tai(14%), biết qua triệu chứng nhức đầu đỏ mặt(22%) và biết qua triệu chứng mỏi cổ gáy đau tức ngực(2%).
• Người bệnh biết được biến chứng của tăng huyết áp lên tim(40%), biến chứng lên não(58%), biết biến chứng lên mắt(1%), và lên thận(1%).
  • Người bệnh biết cách ăn hạn chế muối là(100%), biết hạn chế ăn ngũ tạng động vật là (59%), người biết cách ăn hạn chế dầu mỡ(37%), người biết cách hạn chế thừa cân, béo phì(3%).
  • Người bệnh tuân thủ điều trị về sử dụng thuốc đúng theo toa của Bác sĩ (100%), tuân thủ về uống thuốc đúng thời gian là (98%), và tuân thủ không ngưng thuốc hay bỏ thuốc (96%).
  • Người bệnh trong thời gian điều trị có tuân thủ theo chế độ ăn uống, sinh hoạt (100%).
  • Nhóm tuổi trên 50 bệnh tăng huyết áp càng nhiều ở cả hai giới, điều này phù hợp với đề tài nghiên cứu “đặc điểm dịch tể học bệnh tăng huyết áp”. Mặt khác yếu tố môi trường sống, nghề nghiệp, trình độ học vấn…cũng ảnh hưởng đến sự hiểu biết và nhận thức về bệnh tăng huyết áp của người bệnh tuy nhiên việc tuân thủ điều trị, chăm sóc và phòng ngừa tương đối tốt.
  • Thông tin về bệnh tăng huyết áp qua nhân viên y tế, qua bạn bè, truyền hình…được nâng cao nhờ vào công tác tuyên truyền, giáo dục sức khỏe để người bệnh biết được nhiều hơn.
  • Tâm trạng người bệnh thường rất lo sợ khi bản thân mắc bệnh tăng huyết áp. Tuy nhiên đa số người bệnh đã có sự quan tâm đến bệnh, ý thức được việc tuân thủ trong quá trình điều trị và cách dự phòng biến chứng xảy ra. Điều này rất quan trọng trong việc tuân thủ điều trị bệnh Tăng huyết áp “thường xuyên, liên tục, suốt đời”.
• KIẾN NGHỊ

Nhằm nâng cao thái độ và kiến thức của người bệnh tăng huyết áp tại bệnh viện để công tác điều trị, chăm sóc đạt hiệu quả cao người bệnh hiểu được về tình trạng bệnh của mình và biết được cách để phòng chúng tôi có những kiến nghị như sau:

1. Đối với nhân viên y tế:
   • Mỗi bác sĩ, điều dưỡng tại bệnh viện vừa là tuyên truyền viên vừa là tư vấn viên khi tiếp xúc với người bệnh tăng huyết áp.
   • Cần hướng dẫn người bệnh cách uống thuốc huyết áp, cách theo dõi, nghỉ ngơi đặc biệt là buổi sáng sớm là thời điểm nguy hiểm nhất.

Tiếp xúc thường xuyên để biết được tâm lý của người bệnh đang điều trị tại khoa để có hướng động viên, điều trị và chăm sóc thích hợp.

• Hướng dẫn người bệnh theo dõi huyết áp tại nhà khi bệnh nhân ra viện.

2. Đối với người bệnh :
   • Người bệnh cần được xác định loại tổn thương, mức độ bệnh vì vậy người bệnh tăng huyết áp cần tập thói quen luôn luôn mang thuốc hạ huyết áp trong người và uống đúng giờ.
   • Thường xuyên theo dõi huyết áp tại nhà hoặc tại trạm y tế gần nhất. Khi đo huyết áp cần đo cả 2 tay.
   • Tuân thủ chế độ ăn uống: chế độ ăn hạn chế muối, không uống rượu, bia, café, không hút thuốc lá,… nên ăn dầu thực vật thay mỡ động vật. Không nên chọn thức ăn có nhiều chất béo như da các loại gia cầm, kem, bánh ngọt…, nên ăn nhiều trái cây, rau quả tươi.
   • Mỗi ngày nên vận động thể lực ít nhất 30 phút như: đi bộ hoặc chạy chậm sẽ tốt cho người bệnh tăng huyết áp, nên tập thường xuyên mới có hiệu quả.
   • Kiểm tra sức khỏe định kỳ hoặc đi khám ngay nếu có triệu chứng bất thường
   • Đảm bảo ngủ đủ giấc
   • Nằm nghỉ khi có các triệu chứng như: nhức đầu, chóng mặt…
   • Mặc ấm khi trời lạnh
   • Trong ngày nên uống thuốc đúng giờ để dễ nhớ
   • Cần thay đổi lối sống, chế độ làm việc để không làm bệnh nặng thêm
   • Uống thuốc theo toa bác sĩ không tự ý ngưng thuốc, bỏ thuốc và tái khám đúng hẹn.
   • Tránh làm việc trí óc căng thẳng, không thức khuya dậy sớm, lo lắng, xúc động buồn phiền..
   • Tích cực điều trị các bệnh có liên quan như: tim mạch, thận, nội tiết

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1. Bộ Y tế (2020), Hướng dẫn chẩn đoán và điều trị tăng huyết áp, trang 5–30.
2. Trường Đại học Y Hà Nội. (2018). Bệnh học Nội khoa, Nhà Xuất bản Y Học, trang 150–170.
3. Trường Đại học Y Dược TP.HCM. (2017) Điều dưỡng Nội khoa, Nhà Xuất bản Y Học, trang 200–215.
4. 3. Viện Dinh dưỡng Quốc gia. (2016). Dinh dưỡng lâm sàng, Nhà Xuất bản Y Học, trang 120–140.
5. ESC (2018), Hypertension Guidelines, trang 10–40.
6. PubMed, Medication adherence in hypertension, https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov