Kiến thức, thái độ và thực hành của phụ huynh về chăm sóc nhiễm khuẩn hô hấp cấp tính ở trẻ dưới 5 tuổi tại Bệnh viện Sản - Nhi Trà Vinh

Tóm tắt:

Nhiễm khuẩn hô hấp cấp tính (NKHHCT) là bệnh lí phổ biến thường gặp ở trẻ em, nhất là trẻ dưới 5 tuổi, bệnh là nguyên nhân hàng đầu gây gánh nặng bệnh tật và đứng thứ 3 trong các nguyên nhân gây tử vong cho trẻ dưới 5 tuổi, đặc biệt là ở các nước đang phát triển[7]. Theo báo cáo WHO (2019) cho thấy NKHHCT đã gây tử vong cho 2,6 triệu trẻ em, chiếm 15% tổng số trẻ tử vong dưới 5 tuổi và là một trong những bệnh truyền nhiễm gây tử vong cao nhất trên thế giới[8], thông qua số liệu thống kê cho thấy cần có sự can thiệp kịp thời để hạn chế tỷ lệ mắc bệnh và tử vong do nhiễm khuẩn hô hấp cấp tính.

Từ khóa: Nhiễm khuẩn hô hấp cấp tính, trẻ dưới 5 tuổi, Bệnh viện Sản - Nhi Trà Vinh.

Parental Knowledge, Attitudes, and Practices in the Home Care of Acute Respiratory Infections Among Children Under Five: A Study at Tra Vinh Obstetrics and Pediatrics Hospital

Summary:

Acute respiratory infections (ARIs) are common diseases in children, especially children under 5 years old. The disease is the leading cause of disease burden and the third leading cause of death in children under 5 years old, especially in developing countries[7]. According to the WHO report (2019), ARIs have caused the death of 2.6 million children, accounting for 15% of all deaths in children under 5 years old and are one of the most deadly infectious diseases in the world[8]. Through statistics, timely intervention is needed to limit the incidence and mortality of ARIs.

Keywords: Acute respiratory infection, children under 5 years old, Tra Vinh Maternity and Pediatrics Hospital.

Ngày nhận bài: 14/02/2025

Ngày hoàn thiện biên tập: 18/03/2025

Ngày duyệt đăng: 20/03/2025

Bài đăng trên Tạp chí in Sức Khỏe Việt số Tháng 3+4/2025

Đặt vấn đề

Tại Việt Nam, nhiễm khuẩn hô hấp cấp tính vẫn là một trong những nguyên nhân hàng đầu về tỷ lệ mắc bệnh và tử vong ở trẻ. Theo thống kê của Bộ Y Tế (2016) cho thấy tỷ lệ mắc nhiễm khuẩn hô hấp cấp tính ở trẻ dưới 5 tuổi là khá cao với 24%[1], đồng thời thông qua báo cáo tại Hội nghị Khoa học thường niên Hội Hô Hấp Việt Nam (2019) cho thấy tỷ lệ nhiễm khuẩn hô hấp cấp tính nặng gây tử vong ở Việt Nam cao gấp 10 lần so với các nước Úc, Nhật[2], do đó nhiễm khuẩn hô hấp cấp tính là vấn đề cấp thiết cần được quan tâm, chính vì thế trong những năm gần đây thống kê về bệnh nhiễm khuẩn hô hấp cấp tính ở các tuyến bệnh viện và cộng đồng có xu hướng tăng lên đáng kể cụ thể là theo nghiên cứu của tác giả Trần Thị Mai Trinh (2018) nghiên cứu tại Bệnh viện Nhi Đồng 2 cho thấy có đến 104 trẻ dưới 5 tuổi mắc viêm phổi, 5,8% trong tổng số trẻ mắc bệnh có diễn tiến nặng và tử vong[6].

Tại Trà Vinh thông qua nghiên cứu của tác giả Lý Thị Chi Mai (2011) về tình hình mắc bệnh nhiễm khuẩn hô hấp cấp tính ở trẻ dưới 5 tuổi trong 2 tuần tại huyện Châu Thành, tỉnh Trà Vinh là 36,5%, với độ tuổi mắc bệnh của trẻ ở nhóm dưới 1 tuổi là 1,2% và nhóm từ 1 – 3 tuổi có tỷ lệ mắc cao hơn với 19,5%, đồng thời nghiên cứu còn cho thấy tỷ lệ bà mẹ có kiến thức đúng về bệnh nhiễm khuẩn hô hấp cấp tính (31,2%) thì có con mắc bệnh thấp hơn so với các bà mẹ có kiến thức chưa đầy đủ 47,9%[4]. Nhận thấy tính cấp thiết và quan trọng của vấn đề do đó tiến hành nghiên cứu đề tài “ Kiến thức, thái độ và thực hành của phụ huynh về chăm sóc nhiễm khuẩn hô hấp cấp tính ở trẻ em dưới 5 tuổi tại Bệnh viện Sản Nhi Trà Vinh”

Tổng quan tài liệu

Theo báo cáo UNICEF và WHO năm 2006 tỷ lệ trẻ em tử vong dưới 5 tuổi do nhiễm khuẩn hô hấp cấp tính chiếm 19% các trường hợp tử vong ở trẻ dưới 5 tuổi, thống kê còn cho thấy tỷ lệ ở từng khu vực là khác nhau với Nam Châu Á là 21% và Mỹ Latinh là 14% . Một thống kê khác từ UNICEF (2011) cho thấy có đến ¾ trường hợp mắc viêm phổi ở trẻ dưới 5 tuổi trên toàn thế giới và Việt Nam cũng là 1 trong 15 nước trên thế giới có tỷ lệ mắc bệnh cao với khoảng 2 triệu trường hợp mắc bệnh [7].

Nghiên cứu của tác giả Esraa Ali Mahjoub Saeed và cộng sự (2020) về kiến thức, thái độ và thực hành của bà mẹ có con dưới 5 tuổi bị nhiễm khuẩn hô hấp cấp tính tại một địa phương ở khu đô thị Khartoum Sudan cho thấy có 88,7% bà mẹ có kiến thức về bệnh, chỉ có 11,3% chưa có thông tin về bệnh. Số bà mẹ lựa chọn thuốc thay thế hay y học cổ truyền khi trẻ mắc bệnh viêm phổi là 43,3%, 17,3% bà mẹ lựa chọn sử dụng kháng sinh tại nhà và có 4,7% bà mẹ cho rằng nên để bệnh tự khỏi. Ngoài ra kết quả nghiên cứu còn cho ta thấy tỷ lệ bà mẹ có thực hành đúng khi trẻ mắc nhiễm khuẩn hô hấp cấp tính là 50,7% với lựa chọn là đưa đến bác sĩ, 34% chọn cách tự mua thuốc và 25% bà mẹ lựa chọn tham khảo ý kiến gia đình về những gì cần làm. Thông qua nghiên cứu có thể thấy có mối liên quan giữa kiến thức và thực hành của bà mẹ trong chăm sóc trẻ bị nhiễm khuẩn hô hấp cấp tính .

Theo nghiên cứu của tác giả Đoàn Thị Phượng (2020) nghiên cứu về khảo sát kiến thức, thái độ, thực hành chăm sóc và phòng nhiễm khuẩn hô hấp cấp tính của các bà mẹ có con dưới 5 tuổi đang điều trị tại khoa hô hấp bệnh viện nhi tỉnh Nam Định, thông qua nghiên cứu tác giả chỉ ra rằng tỷ lệ bà mẹ có kiến thức, thái độ và thực hành đúng về bệnh lần lượt là 87,8%, 84,1% và 73,8%, ngoài ra nghiên cứu còn cho thấy có mối liên quan về các đặc điểm nhân khẩu học bao gồm nhóm tuổi, trình độ học vấn và nghề nghiệp với kiến thức, thái độ và thực hành của bà mẹ trong nhiễm khuẩn hô hấp cấp tính

Kết quả và thảo luận

Qua nghiên cứu trên 119 phụ huynh là người trực tiếp chăm sóc trẻ dưới 5 tuổi mắc nhiễm khuẩn hô hấp cấp tính đang được điều trị tại Khoa Nội nhi Bệnh viện Sản Nhi Trà Vinh. Kết quả cho thấy phụ huynh có mối quan hệ với trẻ là mẹ chiếm tỷ lệ cao nhất với 83,2%, kế đến là cha với tỷ lệ 15,1%, phụ huynh là bà của trẻ có tỷ lệ thấp nhất với 1,7%. Phụ huynh thuộc dân tộc Kinh có tỷ lệ cao nhất với 62,2%, tỷ lệ này có sự chênh lệch so với nhóm dân tộc Khmer là 32,8% và tỷ lệ phụ huynh thuộc dân tộc Hoa thấp nhất với 5,0%. Hầu hết đối tượng nghiên cứu sống ở nông thôn (75,6%) chiếm tỷ lệ cao hơn so với nhóm sống ở thành thị (24,4%). Tỷ lệ này tương đồng với nghiên cứu của tác giả Đỗ Thị Hòa (2017) với tỷ lệ bà mẹ sống ở nông thôn và thành thị lần lượt là 74,7%, 25,3%[3] , sự tương đồng trên cho thấy phần lớn đối tượng được khảo sát của 2 nghiên cứu phân bố ở nông thôn nhiều hơn so với thành thị. Đa phần phụ huynh có 1 con trong gia đình chiếm 61,3%, tỷ lệ này cao hơn với nhóm phụ huynh có từ 2 con trở lên với 38,7%. Điều này có thể giải thích được cho phụ huynh thuộc nhóm tuổi từ 26 đến dưới 35 tuổi chiếm tỷ lệ cao nhất với 82,4% và cao hơn so với nghiên cứu của tác giả Đoàn Thị Phượng (2020) là 62,02%[28], sự khác biệt trên có thể nghĩ đến đa phần phụ huynh (có mối quan hệ với trẻ là mẹ) có tìm hiểu về sức khỏe sinh sản với độ tuổi sinh sản phù hợp nhất là ở nhóm dưới 35 tuổi[30]. Về trình độ học vấn, tỷ lệ phụ huynh có trình độ trung học cơ sở chiếm tỷ lệ cao nhất với 45,4%, kế đến là trung học phổ thông với 30,3%, cao đẳng, đại học và sau đại học là 17,6%, tỷ lệ phụ huynh có trình độ tiểu học thấp hơn với 5,9% và có 0,8% không biết chữ, tỷ lệ này tương đồng với nghiên cứu của tác giả Lý Hoàng Trí (2015) với tỷ lệ cao đẳng, đại học là 17,2% và 1,2% không biết chữ[5]. Qua khảo sát cho thấy sự phân bố nghề nghiệp của đối tượng nghiên cứu tương đối đồng đều, trong đó công nhân có tỷ lệ cao nhất với 26,9%, tương đồng với tỷ lệ trên là nhóm phụ huynh có nghề nghiệp là nội trợ và nông dân với tỷ lệ lần lượt là 25,2%, 20,2%, phụ huynh thuộc nhóm nghề nghiệp công chức chiếm 16,0% và phụ huynh thuộc nhóm khác ( buôn bán, thợ may) có tỷ lệ thấp nhất với 11,8%. Từ kết quả cho thấy, tất cả phụ huynh là người trực tiếp chăm sóc trẻ đang trong độ tuổi lao động và đã trưởng thành, có trình độ học vấn từ trung học cơ sở trở lên do đó sẽ có sự hiểu biết tương đối để tham gia trả lời câu hỏi và có những kinh nghiệm cơ bản trong chăm sóc trẻ

Kiến thức, thái độ và thực hành của phụ huynh về chăm sóc nhiễm khuẩn hô hấp cấp tính ở trẻ dưới 5 tuổi tại Khoa Nội nhi Bệnh viện Sản Nhi Trà Vinh Về phần kiến thức: Tỷ lệ phụ huynh có kiến thức đạt về bệnh nhiễm khuẩn hô hấp cấp tính chiếm 36,1%. Dấu hiệu khởi phát của bệnh được phụ huynh biết đến nhiều nhất là ho – chảy nước mũi chiếm 74,8%. Sốt là dấu hiệu phụ huynh cho là nguy hiểm cần đưa trẻ đến cơ sở y tế chiếm tỷ lệ cao nhất với 72,3%, kế đến là ngủ li bì với 32,8% và 21% lựa chọn là bỏ bú. Tỷ lệ phụ huynh có kiến thức đạt trong xác định yếu tố nguy cơ gây bệnh cho trẻ chiếm 73,1%. Về phần thái độ: Tỷ lệ phụ huynh có thái độ tích cực về bệnh nhiễm khuẩn hô hấp cấp tính chiếm 61,3%. Phụ huynh có thái độ tích cực trong việc đưa trẻ đến cơ sở y tế, vệ sinh mũi họng và phòng ngừa nhiễm khuẩn hô hấp cấp tính cho trẻ có tỷ lệ khá cao, lần lượt là 99,2%, 84,0% và 54,6%. Về phần thực hành: Phụ huynh có thực hành đúng về bệnh nhiễm khuẩn hô hấp cấp tính chiếm 46,2%, tỷ lệ phụ huynh có thực hành đúng trong cho trẻ ăn và uống nhiều hơn với tỷ lệ lần lượt là 68,1% và 89,1%. Có 66,4% phụ huynh có thực hành đúng trong lựa chọn biện pháp phòng ngừa cho trẻ, trong đó không cho trẻ tiếp xúc khói thuốc lá, bụi có tỷ lệ cao nhất với 48,7% . Các mối liên quan giữa kiến thức, thái độ và thự hành về chăm sóc nhiễm khuẩn hô hấp cấp tính ở trẻ với các đặc điểm nhân khẩu học của phụ huynh

Kết luận

Qua phân tích cho thấy có mối liên quan đáng kể giữa kiến thức, thái độ và thực hành của phụ huynh trong chăm sóc trẻ. Đa phần phụ huynh có kiến thức đạt sẽ có thái độ tích cực và thực hành đúng cao hơn so với phụ huynh có kiến thức chưa đạt và phụ huynh có thái độ tích cực thì tỷ lệ thực hành đúng cũng cao hơn có ý nghĩa thống kê với p<0,05

Tài liệu tham khảo

1. Bộ Y Tế (2016) Kế hoạch hành động quốc gia về chăm sóc sức khỏe bà mẹ, trẻ sơ sinh và trẻ em gia đoạn 2016 – 2020, Hà Nội

2. Võ Minh Hiền, Nguyễn Ngọc Huy, Keisuke Yoshihara, Lay Myin Yoshida (2018) “ Dịch tễ học – Lâm sàng và các yếu tố nguy cơ của nhiễm khuẩn hô hấp cấp tính nặng ở trẻ em dưới 5 tuổi. Hội nghị Khoa học Nhi khoa Bệnh viện Nhi Đồng 1”, Tạp chí Y học thực hành, số 4, tập 23.

3.Đỗ Thị Hòa (2017) “Thay đổi thái độ về nhiễm khuẩn hô hấp cấp tính sau giáo dục sức khỏe của bà mẹ có con dưới 5 tuổi điều trị tại Bệnh viện Nhi tỉnh Nam Định”. Luận văn Thạc sỹ Điều dưỡng.Trường Đại học Điều dưỡng Nam Định

4. Lý Thị Chi Mai, Huỳnh Thanh Liêm (2011) “Nghiên cứu tình hình mắc nhiễm khuẩn hô hấp cấp tính và một số yếu tố liên quan ở trẻ em dưới 5 tuổi tại huyện Châu Thành, tỉnh Trà Vinh”, Trung tâm Y Tế dự phòng Trà Vinh

5. Đoàn Thị Phượng (2020) “Khảo sát kiến thức, thái độ, thực hành chăm sóc và phòng nhiễm khuẩn hô hấp cấp tính của các bà mẹ có con dưới 5 tuổi đang điều trị tại Khoa Hô Hấp Bệnh viện Nhi tỉnh Nam Định”. Trường Đại học Điều dưỡng Nam Định.

6. Trần Thị Mai Trinh, Phạm Thị Minh Hồng (2018) “Đặc điểm viêm phổi kéo dài ở trẻ dưới 5 tuổi tại Khoa Hô Hấp Bệnh viện Nhi Đồng 2”.

7. UNICEF (2014) “The UN inter – agency Group for child Mortality Estimation Levels and Trends in child Mortality Report”

8. WHO (2019) Reveals leading causes of death and disability worldwide 2000 – 2019 . https://www.who.int/news/item/09-12-2020